III OZ 428/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Rafał Stasikowski po rozpoznaniu w dniu 18 września 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. z siedzibą w K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 15 kwietnia 2025 r., sygn. akt II SA/Kr 200/25 w przedmiocie umorzenia postępowania sądowego w sprawie ze skargi T. z siedzibą w K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 28 listopada 2024 r. nr SKO.Oś./4170/271/2024 w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach realizacji przedsięwzięcia postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 15 kwietnia 2025 r., sygn. akt II SA/Kr 200/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie umorzył postępowanie sądowe w sprawie ze skargi T. z siedzibą w K. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 28 listopada 2024 r. w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach realizacji przedsięwzięcia. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji stwierdził, że w toku postępowania sądowego doszło do ostatecznego zakończenia postępowania w sprawie określenia środowiskowych uwarunkowań dla planowanego przedsięwzięcia. Decyzją z dnia z 19 lutego 2025 r. r. organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję środowiskową organu I instancji. W tej dacie utraciło byt prawny postanowienie w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji Burmistrza Gminy Krzeszowice z dnia 15 marca 2024 r., a w konsekwencji zbędna stała się kontrola sądowoadministracyjna zaskarżonego postanowienia. Tym samym wydanie decyzji ostatecznej kończącej postępowanie środowiskowe stanowi zdarzenie prawne, które spowodowało bezprzedmiotowość postępowania sądowego, które podlega umorzeniu. Zażalenie na to postanowienie wniosło skarżące stowarzyszenie. Zarzuciło mu naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. przez jego zastosowanie i umorzenie postępowania, podczas gdy w sprawie brak było do tego podstaw. Wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że niewłaściwy jest wyrażony przez WSA pogląd, że kontrola sądowoadministracyjna zaskarżonego postanowienia stała się zbędna wobec wydania przez SKO w II instancji decyzji co do istoty sprawy i - co za tym idzie - utraty mocy przez postanowienie Burmistrza w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności. Przyjęcie takiego poglądu prowadziłoby do sytuacji, w której wydane przez Burmistrza postanowienie nie podlegałoby żadnej kontroli sądowej, mimo że przez długi okres pozostawało w obrocie prawnym i mogło wyrządzić szkodę w związku ze swoją wadliwością. Ponadto należy zauważyć, że bezpośrednim przedmiotem skargi T. było postanowienie SKO w Krakowie, a nie postanowienie Burmistrza. W ocenie T. WSA powinien był dokonać merytorycznej oceny zaskarżonego postanowienia SKO, a następnie – w razie stwierdzenia jego wadliwości - stosownie do art. 145 § 1 p.p.s.a. uchylić zaskarżone postanowienie, stwierdzić jego nieważność lub stwierdzić wydanie postanowienia z naruszeniem prawa. W ocenie T., postanowienie SKO oraz postanowienie Burmistrza wydane zostały z rażącym naruszeniem art. 108 k.p.a. w zw. z art. 72 ust. 3 ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (dalej jako: uooś). Naruszenie to polegało na nieuprawnionym przyjęciu, że podstawą nadania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach rygoru natychmiastowej wykonalności może być możliwość ubiegania się o dalsze decyzje administracyjne, podczas gdy z art. 72 ust. 3 uooś wynika jednoznacznie, że do wniosku o wydanie decyzji inwestycyjnej (m.in. pozwolenia na budowę) należy przedłożyć decyzję środowiskową ostateczną, a nie jedynie zaopatrzoną w rygor natychmiastowej wykonalności. Odpowiedź na zażalenie wniósł uczestnik postępowania K. sp. z o.o. z siedzibą w K., wnosząc o oddalenie zażalenia w całości i wskazując, że zdaniem spółki zażalenie jest oczywiście bezzasadne, ponieważ po wydaniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie postanowienia w przedmiocie utrzymania w mocy postanowienia o nadaniu decyzji środowiskowej rygoru natychmiastowej wykonalności, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie w dniu 19 lutego 2025 r., znak: SKO.Oś/4170/417/2024, wydało decyzję utrzymującą w mocy decyzję Burmistrza Gminy Krzeszowice dnia 15 marca 2024 r. o środowiskowych uwarunkowaniach, znak: ROS.6220.13.2023 dla Inwestycji. Tym samym decyzja, której nadano rygor natychmiastowej wykonalności stała się decyzją ostateczną, bo w administracyjnym toku postępowania nie przysługuje od niej odwołanie. Decyzja środowiskowa wydana w sprawie jest decyzją ostateczną z mocy ustawy, tj. w oparciu o art. 16 § 1 k.p.a., a nie w oparciu o przepis art. 108 § 1 k.p.a. A zatem - tak jak słusznie zauważył Sąd - nie obowiązują obecnie żadne ograniczenia w wykonaniu decyzji a postanowienie o nadaniu decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności jest postanowieniem o charakterze akcesoryjnym wobec treści samej decyzji. W tym kontekście wniosek skarżącego stowarzyszenia o uchylenie przez sąd postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności wydanego przez Burmistrz Gminy Krzeszowice jawi się jako bezprzedmiotowy. Skoro postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności utraciło byt prawny z uwagi na wydanie ostatecznej decyzji środowiskowej, to postępowanie sądowoadministracyjne jest bezprzedmiotowe, a zatem słusznie sąd je umorzył. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe. Z bezprzedmiotowością postępowania sądowoadministracyjnego "z innych przyczyn" w rozumieniu art. 161 § 1 pkt 3 będziemy mieć do czynienia wówczas, gdy w toku tego postępowania, a przed wydaniem wyroku zaistnieją zdarzenia, które uniemożliwiają osiągnięcie jego celu albo spowodują, że kontrola zaskarżonego aktu lub czynności stała się zbędna, przy czym owo zdarzenie skutkujące bezprzedmiotowością postępowania musi zaistnieć dopiero w toku postępowania, albowiem jego zaistnienie przed datą wniesienia skargi powinno skutkować jej odrzuceniem (por. postanowienie NSA z dnia 20 stycznia 2011 r., II OSK 2453/10, LEX nr 743432; postanowienie NSA z dnia 7 września 2011 r., II GSK 1215/11, LEX nr 899023; wyrok NSA z dnia 22 lipca 2014 r., II OSK 378/13, LEX nr 1582107, i postanowienie NSA z dnia 14 lutego 2014 r., II GSK 177/14, LEX nr 1450679). W powołanym przepisie chodzi o przeszkodę mającą charakter trwały, uniemożliwiającą prowadzenie dalszego postępowania w sprawie. Innymi słowy postępowanie przed sądem staje się bezprzedmiotowe, jeżeli w jego trakcie wystąpiły zdarzenia, w następstwie których przestaje istnieć sprawa sądowoadministracyjna. Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd Sądu Wojewódzkiego, że w sprawie niniejszej możemy mówić o okolicznościach świadczących o bezprzedmiotowości postępowania sądowoadministracyjnego z innych przyczyn, o której mowa w art. 161 § 1 pkt 3 P.p.s.a. Zgodnie z art. 108 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2024 r. poz. 572, dalej: k.p.a.) decyzji, od której służy odwołanie, może być nadany rygor natychmiastowej wykonalności, gdy jest to niezbędne ze względu na ochronę zdrowia lub życia ludzkiego albo dla zabezpieczenia gospodarstwa narodowego przed ciężkimi stratami bądź też ze względu na inny interes społeczny lub wyjątkowo ważny interes strony. W tym ostatnim przypadku organ administracji publicznej może w drodze postanowienia zażądać od strony stosownego zabezpieczenia. Zgodzić należy się z sądem I instancji, że nadanie rygoru na podstawie art. 108 § 1 k.p.a. wywołuje skutki wyłącznie w sferze tymczasowej wykonalności decyzji i w takiej też sferze pozostaje aktualne kontestowanie prawidłowości zastosowania owego rygoru. Jeśli bowiem decyzja natychmiast wykonalna staje się ostateczna, nie obowiązują już żadne ograniczenia w jej wykonaniu, a decyzja jest wykonalna nie dlatego, że obowiązuje rygor natychmiastowej wykonalności, ale dlatego, że obowiązuje decyzja ostateczna (por. wyrok NSA z 15 lipca 2010 r. II OSK 1134/09, LEX nr 597140, wyrok NSA z 19 stycznia 2025 r., III OSK 2105/22). Zauważyć należy również w tym kontekście, że postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji organu pierwszej instancji jest zatem postanowieniem akcesoryjnym względem decyzji administracyjnej opatrzonej rygorem natychmiastowej wykonalności, które nie może funkcjonować w obrocie prawnym samodzielnie (por. postanowienie NSA z 15 maja 2024 r., III OSK 2038/23). Nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności odrębnym od niej postanowieniem na podstawie art. 108 § 2 k.p.a. nie oznacza, że postanowienie to uzyskuje samodzielny byt prawny. Z chwilą wydania decyzji ostatecznej, traci moc postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności. Utrata mocy tego postanowienia oznacza natomiast, że postępowanie sądowoadministracyjne ze skargi na to postanowienie staje się bezprzedmiotowe, przestał bowiem istnieć przedmiot zaskarżenia. Tym samym prawidłowo sąd pierwszej instancji uznał, że skoro wydana została przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie w dniu 19 lutego 2025 r. decyzja utrzymująca w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji to w tej dacie utraciło byt prawny postanowienie w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji Burmistrza Gminy Krzeszowice z dnia 15 marca 2024 r. W konsekwencji zbędna stała się kontrola sądowoadministracyjna zaskarżonego postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności. Powyżej wskazane okoliczności uzasadniają wniosek, że sąd I instancji był zobowiązany umorzyć postępowanie sądowoadministracyjne na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a Z tych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a.