III OZ 356/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 26 sierpnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.N. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 21 maja 2026 r., sygn. akt IV SA/Wr 171/26 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi M.N. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 17 grudnia 2025 r., nr DN.538.59.1.2025.KS-Ż w przedmiocie skreślenia z listy studentów postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, postanowieniem z dnia 21 maja 2026 r., sygn. akt IV SA/Wr 171/26, odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 17 grudnia 2025 r. o skreśleniu z listy studentów, z uwagi na nieuprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu. Z powyższym postanowieniem nie zgodził się skarżący, wnosząc zażalenie i domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz przywrócenia terminu do wniesienia skargi, ewentualnie uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie: 1. art. 86 § 1 oraz art. 87 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm., dalej: P.p.s.a.), poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia skargi, mimo że przedstawione okoliczności obiektywnie wskazują na niezawiniony błąd co do daty doręczenia decyzji, wywołany błędną informacją dorosłego domownika przekazaną w warunkach wyjątkowo trudnej sytuacji rodzinnej i zdrowotnej. W uzasadnieniu zażalenia podniósł, że przesyłka zawierająca zaskarżoną decyzję została odebrana przez jego mamę (domownika). Mama przekazała mu tę przesyłkę w dniu 5 stycznia 2026 r., tym samym termin do wniesienia środka zaskarżenia upływał z dniem 4 lutego 2026 r.; 2. art. 86 § 1 P.p.s.a. przez zastosowanie wobec skarżącego nadmiernie rygorystycznego miernika staranności, oderwanego od realiów konkretnej sprawy, w szczególności przez uznanie, że skarżący miał obowiązek dodatkowo weryfikować informację przekazaną przez dorosłego domownika w systemie e-monitoring Poczty Polskiej albo u operatora pocztowego, mimo że taki obowiązek nie wynika z przepisu prawa i nie stanowi zwykłego standardu ostrożności przeciętnej strony; 3. art. 45 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 86 § 1 P.p.s.a. poprzez zastosowanie przez Sąd pierwszej instancji nadmiernego formalizmu procesowego, polegającego na odmowie przywrócenia terminu przy jednoczesnym pominięciu realiów konkretnej sprawy oraz ograniczeniu się do przytoczenia ogólnych tez orzecznictwa, w tym ll OZ 712/08, I OZ 402/11 i III FSK 1462/22, wydanego w odmiennych stanach faktycznych, co doprowadziło do nieproporcjonalnego ograniczenia prawa skarżącego do sądu, rozumianego jako rzeczywista możliwość merytorycznego rozpoznania skargi; 4. art. 133 § 1 P.p.s.a. oraz zasad prawidłowej oceny materiału procesowego przez pominięcie rzeczywistej treści wniosku o przywrócenie terminu oraz wskazanych w nim szczególnych okoliczności faktycznych, a w konsekwencji zastąpienie analizy indywidualnej sprawy odwołaniem się do ogólnych tez orzeczniczych, nieprzystających do stanu faktycznego niniejszej sprawy; 5. art. 86 § 1 i art. 87 § 2 P.p.s.a. przez wadliwe zastosowanie poglądów wyrażonych w orzeczeniach NSA o sygn. II OZ 712/08, I OZ 402/11 oraz III FSK 1462/22, mimo że rozstrzygnięcia te zapadły w odmiennych stanach faktycznych i nie odnoszą się do sytuacji, w której uchybienie terminowi wynika z błędnej informacji dorosłego domownika, przy jednoczesnym występowaniu nadzwyczajnych okoliczności rodzinnych i zdrowotnych po stronie skarżącego; 6. zasady proporcjonalności procesowej i prawa do rzetelnej procedury przez utożsamienie z zawinieniem skarżącego zachowania dorosłego domownika, mimo że sama konstrukcja doręczenia zastępczego z art. 43 K.p.a. opiera się na ustawowym założeniu, iż domownik przekaże przesyłkę adresatowi, a zatem zaufanie do takiej osoby nie może automatycznie być kwalifikowane jako brak należytej staranności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 86 § 1 P.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. We wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w jego uchybieniu (art. 87 § 2 P.p.s.a.). Z powyższego wynika zatem, że oceniając okoliczności mające uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminowi sąd powinien brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy. Instytucja przywrócenia terminu jest bowiem stosowana jedynie w sytuacjach wyjątkowych, tylko wtedy gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Ponadto to na stronie spoczywa obowiązek wskazania okoliczności, które mogą potwierdzać, że dana czynność procesowa nie została dokonana w terminie bez jej winy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, rację ma Sąd pierwszej instancji, uznając, że skarżący nie uprawdopodobnił braku swojej winy w uchybieniu terminowi do wniesienia skargi. Argumentacja skarżącego mająca uprawdopodobnić brak winy w uchybieniu terminu sprowadzała się do stwierdzenia, że przesyłkę zawierającą decyzję Retora Uniwersytetu Wrocławskiego odebrała matka skarżącego, która błędnie przekazała mu informację o dacie odebrania korespondencji. Stosownie do treści art. 43 k.p.a., w przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Określony w art. 43 k.p.a. sposób tzw. zastępczego doręczenia pisma opiera się na domniemaniu, że osoba wskazana na potwierdzeniu odbioru pisma jako domownik adresata, i która pokwitowała odbiór pisma, przyjęła je w celu oddania go adresatowi oraz że pismo to zostało mu doręczone. To na adresacie przesyłki spoczywa odpowiedzialność za ewentualne zaniedbania dorosłych domowników, którzy podjęli się odbioru i przekazania przesyłki. Dlatego też błędne przekazanie informacji o dacie odebrania przesyłki przez domownika, spowodowane czynnikami subiektywnymi, nie mogą być kwalifikowane jako brak winy adresata i oceniane jest jako brak należytej staranności w dokonaniu czynności. W sytuacji gdy przesyłka kierowana do strony odbierana jest w jej imieniu przez dorosłego domownika (matkę), to konsekwencje nieprzekazania bądź spóźnionego przekazania przesyłki obciążają stronę (adresata), bowiem na odbierającym przesyłkę spoczywa obowiązek prawidłowego jej przekazania adresatowi i poinformowania o terminie doręczenia. Zawinione (nawet nieświadomie) zaniedbania osób, które odbierają w imieniu strony skarżącej przesyłki pocztowe, obciążają samą stronę, a zatem nie mogą uwolnić strony od winy w niezachowaniu terminu, bowiem nie stanowią obiektywnej, zewnętrznej przeszkody. Tym samym w żaden sposób nie można usprawiedliwić okoliczności braku zachowania terminu do wniesienia skargi. Oznacza to, że Sąd pierwszej instancji prawidłowo stwierdził, że skarżący nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia skargi. Należy wskazać, że skarżący, mając na względzie możliwość odebrania przesyłki przez innego domownika, winien był podjąć starania o to, aby wszelka korespondencja doręczana pod jego nieobecność w miejscu zamieszkania była mu przekazywana. W interesie skarżącego było zatem poinformowanie domowników, aby podczas jego nieobecności nie podejmowali żadnych przesyłek, bądź też, dbając należycie o własne sprawy, każdorazowo po powrocie do miejsca zamieszkania uzyskiwać od nich informacje, czy odbierali jakąkolwiek adresowaną do niego korespondencję. Z treści wniosku o przywrócenie terminu, jak również zażalenia, nie wynika, aby skarżący podejmował tego rodzaju działania. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, że wniosek o przywrócenie terminu nie zasługiwał na uwzględnienie, a zatem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł, jak w sentencji.