III OZ 356/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Zyglewska po rozpoznaniu w dniu 17 września 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Z.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 13 czerwca 2024 r., sygn. akt II SPP/Lu 106/24 o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziów w sprawie ze sprzeciwu Z.K. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z 9 maja 2024 r., sygn. akt II SPP/Lu 106/24 w przedmiocie prawa pomocy postanawia: oddalić zażalenie.

W dniu 27 grudnia 2023 r. Z.K. (dalej: skarżący) wniósł skargę o wznowienie postępowania sądowego w sprawie II SAB/Lu 83/23, w której postanowieniem z 7 września 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odrzucił skargę skarżącego na bezczynność Wójta Gminy L. w sprawie przywrócenia stosunków wodnych na gruncie i wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Skarga o wznowienie postępowania została zarejestrowana pod sygn. akt II SA/Lu 1150/23. Wyrokiem z 30 stycznia 2024 r., II SA/Lu 1150/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie oddalił skargę skarżącego o wznowienie postępowania. Następnie 23 kwietnia 2024 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Postanowieniem z 9 maja 2024 r. II SPP/Lu 106/24, starszy referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia wraz z wnioskiem o wyłączenie od orzekania w sprawie sprzeciwu wskazanych imiennie sędziów i asesorów sądowych Wydziału II. Z treści pisma skarżącego wynika, że wnioskiem o wyłączenie zostali objęci sędziowie: Jerzy Parchomiuk, Joanna Cylc-Malec, Grzegorz Grymuza i Jacek Czaja oraz asesorzy sądowi: Marcin Małek, Bartłomiej Pastucha, Brygida Myszyńska-Guziur, Anna Ostrowska oraz Maciej Gapski. Skarżący wskazał, że jego zdaniem w sprawie zachodzi okoliczność, o której stanowi art. 19 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Oddalając wniosek o wyłączenie sędziów Sąd I instancji wskazał, że, w ocenie skarżącego, sędzia Jerzy Parchomiuk orzekał w sprawie II SAB/Lu 83/23, w okolicznościach, które wzbudzają wątpliwości co do bezstronności całego składu orzekającego. Sąd I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 18 § 3 p.p.s.a. co do skargi o wznowienie postępowania nie może orzekać sędzia, który brał udział w wydaniu orzeczenia objętego skargą o wznowienie postępowania. Jak wynika z protokołu losowania z 29 grudnia 2023 r. (k. 6 akt II SA/Lu 1150/23) okoliczność ta została uwzględniona przy losowaniu składu sądu, ponieważ z losowania zostali wyłączeni sędziowie orzekający w sprawie II SAB/Lu 83/23. Sędziowie Jerzy Parchomiuk, Jacek Czaja i Marcin Małek są zatem z mocy ustawy wyłączeni od orzekania w sprawie ze skargi o wznowienie postępowania (II SAB/Lu 83/23). Wnioskiem o wyłączenie objęci zostali także sędziowie Grzegorz Grymuza, Joanna Cylc-Malec i asesor sądowy Bartłomiej Pastucha. Są to sędziowie, którzy orzekali w sprawie II SA/Lu 1150/23 o wznowienie postępowania, czyli w sprawie w której złożono wniosek o przyznanie prawa pomocy, a następnie sprzeciw (II SPP/Lu 106/24). Sąd I instancji podkreślił, że sędzia nie może podlegać wyłączeniu od rozpoznania sprawy tylko z tego względu, że wydał wyrok w sprawie strony (z wyjątkiem przewidzianym w art. 18 § 3 p.p.s.a.). Przyjęcie, że sędzia podlega wyłączeniu od rozpoznania sprawy tylko z tego względu, że dokonał konkretnej oceny prawnej w innych sprawach strony prowadziłoby do naruszenia zasady niezawisłości sędziowskiej i do paraliżu sądownictwa. Sąd I instancji podkreślił także, że zarzuty dotyczące wydanego orzeczenia mogą ewentualnie uzasadniać wniesienie środka odwoławczego, a nie wniosku o wyłączenie sędziego. Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej, wskazanych w ustawie związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 p.p.s.a.), wyłączenie sędziego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego (art. 19 p.p.s.a.). Funkcją instytucji wyłączenia sędziego jest ochrona wymiaru sprawiedliwości oraz unikanie sytuacji, które mogłyby postawić sędziego (z przyczyn przez niego niezawinionych, a nawet od niego niezależnych) pod zarzutem kierowanych pod jego adresem nieuzasadnionych zarzutów o brak bezstronności. Podstawą wyłączenia mogą być zatem stosunki o charakterze emocjonalnym między sędzią a stroną, ale też osobiste powiązania gospodarcze, np. powiązania majątkowe, kredytowe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 października 2023 r. III OZ 451/23). Wyłączenie sędziego na tej podstawie uwarunkowane jest wystąpieniem wątpliwości popartych konkretnymi faktami. O potrzebie wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy nie może więc decydować samo subiektywne odczucie strony co do jego stronniczości. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie sędziów. Skarżący nie wykazał bowiem przesłanek wyłączenia z art. 19 p.p.s.a. Argumentacja skarżącego, również ta przedstawiana w zażaleniu, sprowadza się do subiektywnych obaw co do bezstronności sędziów Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, opartych na orzekaniu tych sędziów w sprawach skarżącego, w których uzyskał on niekorzystne dla siebie rozstrzygnięcia. Skarżący jest przy tym niekonsekwentny, wskazując w zażaleniu, że "w żadnej mierze nie kwestionuję wiedzy merytorycznej sędziów rozpoznających moje skargi, ich bezstronności, czy sposobu rozstrzygnięcia tych spraw (niezależnie od ich wyniku)". Analiza zażalenia prowadzi do wniosku, że skarżący kwestionuje przede wszystkim zgodność z prawem postanowienia w sprawie II SAB/Lu 83/23, co jednak nie może stanowić uzasadnienia wniosku o wyłączenie sędziów lub asesorów. Oznacza to, że wniosek skarżącego nie zasługiwał na uwzględnienie, o czym prawidłowo orzekł Sąd I instancji. Argumentacja Sądu I instancji jest bowiem wyczerpująca i odnosi się do konkretnych zarzutów skarżącego formułowanych w uzasadnieniu wniosku skarżącego o wyłączenie. Jednocześnie złożone przez sędziów w tej sprawie oświadczenia, że nie istnieją okoliczności tego rodzaju, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności, nie budzą wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego. Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.