III OZ 346/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 14 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 marca 2023 r., sygn. akt II SA/WA 393/21 o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędzi WSA Ewy Marcinkowskiej od orzekania w sprawie ze skargi A.Z. na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji z siedzibą w Radomiu z dnia 15 grudnia 2020 r., nr 194/20 w przedmiocie odmowy wypłaty wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 27 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Wa 393/21, oddalił wniosek A.Z. o wyłączenie sędzi WSA Ewy Marcinkowskiej od orzekania w sprawie na decyzję Komendanta Wojewódzkiego Policji z siedzibą w Radomiu z dnia 15 grudnia 2020 r. w przedmiocie odmowy wypłaty wyrównania ekwiwalentu pieniężnego za niewykorzystany urlop wypoczynkowy i dodatkowy. W motywach rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji przytoczył treść art. 18 i art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej "P.p.s.a.") i wyjaśnił, że przyczyny wyłączenia sędziego z mocy prawa zostały wymienione w art. 18 P.p.s.a., natomiast przyczyna wyłączenia sędziego na wniosek została określona w art. 19 P.p.s.a. W ocenie WSA w Warszawie, w sprawie nie zachodzi żadna okoliczność wymieniona w art. 18 § 1 pkt 1-7 oraz w art. 18 § 3 P.p.s.a., która uzasadniałaby wyłączenie sędziego z mocy ustawy. Nie zachodzą również okoliczności, o których mowa w art. 19 P.p.s.a., tj. takie, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w niniejszej sprawie. Skarżący bowiem nie podniósł, ani nie uprawdopodobnił zaistnienia okoliczności wymienionych w powołanych powyżej przepisach, mogących stanowić podstawę wyłączenia sędziego z mocy ustawy lub na wniosek, gdyż za takie nie mogą być uznane zdarzenia, które wskazał w złożonym wniosku o wyłączenie sędziego. Podkreślenia wymaga, że pojęcie "uzasadniona wątpliwość", dotyczy wątpliwości co do bezstronności sędziego, która uzasadniona jest obiektywnymi powodami, czyli takimi, które pozostają w związku przyczynowym między ich wystąpieniem, a powstaniem oceny, że prawdopodobne jest, iż w tych okolicznościach sędzia może okazać się nieobiektywny. Argumenty skarżącego uzasadniające wniosek o wyłączenie sędziego nie stanowią podstawy wyłączenia sędziego i tym samym należy uznać, iż brak jest podstaw do ich uwzględnienia. Stanowią one przejaw subiektywnych odczuć skarżącego, nie znajdują natomiast oparcia w obiektywnych okolicznościach. Niezadowolenie ze sposobu prowadzenia postępowania sądowego nie stanowi podstawy wyłączenia sędziego, bowiem zarzuty takie mogą zostać podniesione w trybie odwoławczym. Sąd zwrócił uwagę, że przez okoliczności, o których mowa w art. 19 P.p.s.a. rozumieć należy zarówno te związane z osobistymi stosunkami między sędzią a stroną czy jej przedstawicielem, ale także inne uwarunkowania zewnętrzne i wewnętrzne, które w sytuacji konkretnego sędziego mogą budzić uzasadnione wątpliwości co do wydania orzeczenia opartego na w pełni zobiektywizowanych przesłankach. Przez stosunki osobiste należy rozumieć relacje charakteryzujące się istnieniem więzi uczuciowej, emocjonalnej (niezależnie od tego, czy wywołuje ona emocje pozytywne czy negatywne), gospodarczej (ekonomicznej). Inne uzasadnione okoliczności mogą dotyczyć np. wcześniejszych związków z daną sprawą, np. poprzez wykonywanie obowiązków służbowych jeszcze przed objęciem przez sędziego funkcji. W każdej sprawie należy indywidualnie oceniać, czy i na ile okoliczności te mają wpływ na bezstronność sędziego. Wątpliwości co do bezstronności muszą zatem mieć charakter realny, a nie tylko potencjalny. Wyłączenie sędziego na podstawie art. 19 P.p.s.a. ma zapewnić obiektywizm sądu, jednakże nie może być traktowane jako możliwość eliminowania w postępowaniu sędziów, których strona uznaje za nieodpowiadających subiektywnemu pojmowaniu swoich interesów. W konsekwencji, nie może służyć umożliwieniu stronie wybierania składów sędziowskich według jej subiektywnego odczucia. Z powyższym postanowieniem nie zgodził się skarżący, który wniósł zażalenie, domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej, wskazanych w ustawie związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 P.p.s.a.), wyłączenie sędziego następuje na jego żądanie lub wniosek strony wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do bezstronności sędziego w danej sprawie (art. 19 P.p.s.a.). W ocenie Naczelnego Sądu administracyjnego, Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki uzasadniające wyłączenie sędziego, zarówno z mocy art. 18 § 1-3, jak i na podstawie art. 19 P.p.s.a. Zarzuty stawiane sędzi mają charakter czysto subiektywny i jako takie nie mogą przynieść spodziewanego rezultatu. Podkreślić należy, że subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności sędziego z uwagi na wynik poprzednio rozpoznawanych spraw, w których wnioskodawca był stroną, nie stanowi podstawy do wyłączenia sędziego. Przeświadczenie strony co do tego, że sędzia prowadziła postępowanie wadliwie, z naruszeniem przepisów prawa, nie stanowi przesłanki uzasadniającej w myśl art. 19 P.p.s.a., wyłączenie sędziego, gdyż tego rodzaju zarzuty mogą zostać podniesione w trybie odwoławczym, na co zasadnie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji. Podkreślenia także wymaga, że wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego musi być poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez sędziego, którego wniosek dotyczy. Sędzia, co do której złożony został wniosek wyłączenie, złożyła oświadczenie, w którym wskazała, że nie zachodzi okoliczność z art. 19 P.p.s.a., tj. tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość, co do jej bezstronności w rozpoznaniu sprawy. Ponadto oświadczyła, że w niniejszej sprawie nie zachodzi także żaden z powodów wyłączenia z mocy ustawy, wymienionych w art. 18 P.p.s.a. Tym samym – wobec niewskazania jakichkolwiek okoliczności, które mogłyby podważyć prawdziwość tego oświadczenia, stwierdzić trzeba, że postanowienie Sądu pierwszej instancji oddalające wniosek o wyłączenie sędzi było zgodne z prawem. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu