III OZ 297/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Teresa Zyglewska po rozpoznaniu w dniu 30 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Wa 2679/21 odrzucające wniosek B.K. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 2679/21 w sprawie ze skargi B.K. na decyzję Rady Doskonałości Naukowej z dnia 29 marca 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyjęcia rozprawy doktorskiej i niedopuszczenia do jej publicznej obrony postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 2 marca 2023r., sygn. akt II SA/Wa 2679/21, odrzucił wniosek B.K., o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 2679/21, w sprawie ze skargi B.K. na decyzję Rady Doskonałości Naukowej z dnia 29 marca 2021 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyjęcia rozprawy doktorskiej i niedopuszczenia do jej publicznej obrony, uznając że wniosek ten nie został złożony w 7-dniowym terminie, o którym mowa w art. 87 § 1 p.p.s.a. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że przesyłka sądowa adresowana do skarżącej, zawierająca odpis ww. wyroku została zwrócona WSA w Warszawie i w trybie art. 73 p.p.s.a uznaną za doręczoną z dniem 15 grudnia 2022 r. W dniu 30 grudnia 2022 r. skarżąca stawiła się w Sądzie I instancji i odebrała odpis sentencji ww. wyroku. Następnie, pismem nadanym 2 stycznia 2023 r. wniosła o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z dnia 21 listopada 2022 r. Wniosek motywowała złym stanem zdrowia ("liczne i ciężkie choroby"), wskazując również, że posiada orzeczenie o niepełnosprawności oraz orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji. Do wniosku dołączyła dokumentację medyczną oraz orzeczenia ZUS. Skarżąca oświadczyła także, że w pierwszym dniu, w którym jej stan zdrowia się poprawił, dotarła do Sądu i odebrała sentencję wyroku - było to 30 grudnia 2022 r. Zarządzeniem z dnia 27 stycznia 2023 r. Sąd wezwał skarżącą do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu poprzez uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak winy skarżącej w uchybieniu terminu poprzez nadesłanie dokumentów potwierdzających pogorszenie stanu zdrowia skarżącej w okresie od 15 grudnia 2022 r. (daty uznania pisma Sądu zawierającego odpis sentencji wyroku za doręczone) do 30 grudnia 2022 r. (daty poprawienia stanu zdrowia skarżącej). W odpowiedzi z 10 lutego 2023 r. skarżąca wyjaśniła, że w dniach 14-16 grudnia 2022 r., bardzo źle się czuła i nie była w stanie udać się do urzędu pocztowego w [...], w którym ma skrzynkę pocztową. W weekend 17-18 grudnia 2022 r. odwiedziła mieszkającego za granicą syna. Odbyta podróż okazała się jednak dla niej na tyle obciążająca, że w poniedziałek 19 grudnia 2022 r. doszło do nasilenia objawów choroby. We wtorek, 20 grudnia 2022 r. jej stan nie uległ poprawie. W środę, 21 grudnia 2022 r. dowiedziała się, że dwie przesyłki sądowe zostały (w tym jedna z WSA) zostały odesłane do nadawcy. W ocenie skarżącej od 19 grudnia 2022 r., tj. daty, w której zwrócono przesyłkę do Sądu, rozpoczął się 7 - dniowy bieg terminu na złożenie przez nią wniosku o uzasadnienie wyrokiu, który (ze względu na okres dni wolnych, świątecznych) zakończył się 27 grudnia 2022 r. Strona wskazała, że wprawdzie planowała we wtorek 27 grudnia 2022 r., dojechać do sądu celem odbioru sentencji wyroku, jednak nie było to możliwe z uwagi na pogorszenie stanu jej zdrowia. Ponownie też wskazała, że dopiero 30 grudnia jej "samopoczucie" na tyle się poprawiło, że udało się jej dojechać do sądu w centrum Warszawy, aby odebrać sentencję wyroku. W ocenie WSA, z przekazanych przez skarżącą wyjaśnień wynika, że datą ustania przyczyny uchybienia terminu jest dzień 17 grudnia 2022 r., a nie jak utrzymuje skarżąca - dopiero 30 grudnia 2022 r. Sama skarżącą bowiem podała w piśmie wniesionym w dniu 10 lutego 2023 r., że w dniu 17 grudnia 2022 r., poczuła się na tyle dobrze, iż była w stanie odbyć zagraniczną podróż. Sąd podkreślił przy tym, że brak fizycznego odbioru sentencji wyroku nie był przeszkodą do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia, czy też wniosku o przywrócenie terminu do jego wniesienia. Konkludując Sąd I instancji stanął na stanowisku, że termin do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu upłynął w dniu 27 grudnia 2022 r. (liczony z uwzględnieniem przepisu art. 83 § 2 P.p.s.a., który stanowi, że jeżeli ostatni dzień terminu przypada na sobotę lub dzień ustawowo wolny od pracy, za ostatni dzień terminu uważa się następny dzień po dniu lub dniach wolnych od pracy: ostatni dzień przypadł na 24 grudnia 2022 r. - sobotę, natomiast kolejne dwa dni, czyli 25 i 26 grudnia 2022 r. były dniami ustawowo wolnymi od pracy). Zatem wniosek skarżącej z dnia 2 stycznia 2023 r. o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o sporządzenie uzasadnienia uznał za spóźniony. Na postanowienie z dnia 2 marca 2023 r. B.K. wniosła zażalenie, zarzucając Sądowi I instancji błędne wyliczenie terminów. Zdaniem skarżącej termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia upłynął z dniem 28 grudnia 2022 r. liczonym na siedem dni od ostatniego możliwego dnia pobrania przesyłki sądowej z urzędu pocztowego tj. 19 grudnia 2022 r. Od tej daty należało wyliczyć siedem dni jako możliwy termin złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia, czyli (po odjęciu dni świątecznych) - 28 grudnia 2022 r. Sąd powinien zatem określić, kiedy po 28 grudnia 2022 r. nastąpiła poprawa stanu zdrowia skarżącej. Jeżeli zatem, jak sama oświadczyła we wniosku, poprawa taka nastąpiła 30 grudnia 2022 r. (data odbioru z sądu sentencji wyroku), to od tej daty należało liczyć 7 – dniowy termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu na złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia. Jeżeli wniosek taki został złożony do sądu w dniu 30 grudnia 2022 r., oznacza to że strona złożyła go w terminie. Skarżąca wskazała również, że w dniach 17-18 grudnia 2022 r, nastąpiła poprawa jej zdrowia, jednak był to okres weekendu (sobota i niedziela), kiedy urzędy nie są czynne i nie ma możliwości odbioru, ani nadania przesyłki. Sądy również nie są czynne. Zatem, data ta nie jest istotna dla sprawy, gdyż już 19 grudnia nastąpiło znaczne pogorszenie stanu zdrowia, którego to faktu WSA nie kwestionował, i trwało ono, aż do dnia odbioru sentencji wyroku z siedziby Sądu. W dniu 14 kwietnia 2023 r. WSA przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata, na którego w dniu 4 maja 2023 r. Okręgowa Rada Adwokacka w Warszawie wyznaczyła adwokata Z.M. Pełnomocnik skarżącej pismem z dnia 26 maja 2023 r., przychylił się do zażalenia skarżącej oraz podniesionej w nim argumentacji, wnosząc jednocześnie o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 803 - dalej "p.p.s.a." - zdanie 1 jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. W myśl zaś art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Natomiast spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuca na posiedzeniu niejawnym (art. 88 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie zadaniem NSA była ocena, czy Sąd I instancji zasadnie uznał, że wniosek skarżącej o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnia wyroku, został złożony w terminie 7 dni, od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, czy też jako spóźniony podlega odrzuceniu zgodnie z art. 88 p.p.s.a. Dla oceny, czy wniosek o przywrócenie terminu został złożony prawidłowo, tj. z zachowaniem terminu, konieczne jest jeszcze - przed dokonaniem jego merytorycznej oceny - ustalenie daty ustania przyczyny uchybienia terminu. Ustaleniu podlega zatem moment, kiedy w rzeczywistości (obiektywnie) ustała przyczyna uchybienia terminu do dokonania czynności. Oczywistym jest, że analizując tę okoliczność Sąd nie przeprowadza postępowania dowodowego z własnej inicjatywy, ale zasadniczo zobligowany jest opierać się na twierdzeniach wnioskodawcy popartych stosowanymi dowodami, a także dowodami zgromadzonymi w toku całego postępowania. Należy przy tym zaznaczyć, że Sąd nie musi określić dokładnej daty dziennej ustania przyczyny jego uchybienia. Ważne, aby ustalił, że przyczyna uchybienia terminu ustała wcześniej, niż na siedem dni przed złożeniem wniosku o przywrócenie terminu do jej dokonania. W omawianej sprawie Sąd I instancji na podstawie odpowiedzi udzielonej przez skarżącą w dniu 2 stycznia 2023 r., wysnuł tezę, że jeżeli stan zdrowia skarżącej uległ poprawie 17 grudnia 2022 r., to tym samym dzień ten stał się początkiem biegu 7-dniowego terminu na złożenie przez skarżącą wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Ze stanowiskiem takim nie sposób się zgodzić. Przede wszystkim uszło uwadze Sądu I instancji, że skoro przyjął, iż termin na złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku upływał skarżącej w dniu 22 grudnia 2022 r., to nie mógł jednocześnie stwierdzić, iż w terminie otwartym do dokonania ww. czynności, tj. w dniu 17 grudnia 2023 r. ustała przyczyna uchybienia terminu, od której należy liczyć 7- dniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia. Niedopuszczalna jest bowiem sytuacja w której, jeszcze przed upływem terminu do dokonania czynności, o którym mowa art. 141 § 2 p.p.s.a., otwierałby się termin na złożenie wniosku o przywrócenie terminu do dokonania tejże czynności (art. 87 § 1 p.p.s.a.). W świetle powyższego w ocenie NSA Sąd I instancji nie dokonał właściwej analizy sprawy. Skutkowało to przyjęciem błędnego założenia, że przyczyna uchybienia terminu ustała w dniu 17 grudnia 2022 r., a w konsekwencji odrzuceniem wniosku. Tymczasem na podstawie art. 88 p.p.s.a Sąd może odrzucić jedynie spóźniony wniosek o przywrócenie terminu (lub z mocy ustawy niedopuszczalny), a nie wniosek, co do którego istnieją wątpliwości odnośnie zachowania 7-dniowego terminu do jego złożenia. Należy podkreślić, że odrzucając wniosek Sąd ma obowiązek ustalić niewątpliwie, że nastąpiło uchybienie 7-dniowemu terminowi. Jeżeli natomiast z okoliczności sprawy nie da się w sposób jednoznaczny ustalić, czy termin określony w art. 87 § 1 p.p.s.a. został zachowany, należy rozpoznać wniosek o przywrócenie terminu merytorycznie. (por. postanowienia NSA z dnia 20 stycznia 2021 r., sygn. akt I GZ 409/21; z dnia 21 lipca 2020 r., sygn. akt I GZ 146/20; z dnia 11 marca 2016 r., sygn. akt I OZ 228/16; z dnia 28 czerwca 2006 r., sygn. akt II OZ 661/06 – cbois.nsa.gov.pl). Powyższe względy nakazują uchylić wydane w przedmiotowej sprawie rozstrzygnięcie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania i ocenienia, czy termin określony w art. 87 § 1 p.p.s.a. został zachowany przez skarżącą zachowany. Jeśli natomiast z okoliczności faktycznych sprawy, nie będzie można jednoznacznie ustalić, czy termin ten został zachowany, czy też nie, Sąd wyda rozstrzygnięcie merytoryczne w przedmiocie uchybienia terminowi na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. Wobec powyższego, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny, orzekł jak w sentencji postanowienia. Odnosząc się do wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że zgodnie z art. 209 p.p.s.a. wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Niniejsze postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie jest żadnym z orzeczeń wskazanych w art. 209 p.p.s.a.