III OZ 222/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Rafał Stasikowski po rozpoznaniu w dniu 11 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 lutego 2024 r., sygn. akt II SA/Wa 2679/21 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 2679/21 w sprawie ze skargi B. K. na decyzję Rady Doskonałości Naukowej z dnia 29 marca 2021 r., nr BCK-I-O/RN-531-2020 w przedmiocie odmowy przyjęcia rozprawy doktorskiej i niedopuszczenia do jej publicznej obrony postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przywrócić B. K. termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku.

Postanowieniem z 19 lutego 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącej przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 2679/21. W uzasadnieniu wskazał, że ww. wyrokiem sąd ten oddalił przedmiotową skargę. Z uwagi na rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, sąd przesłał skarżącej odpis sentencji wyroku, informując o prawie i sposobie wniesienia skargi kasacyjnej. Przesyłka sądowa zawierająca odpis ww. wyroku została jednak zwrócona do sądu z adnotacjami o podwójnym awizowaniu i w konsekwencji została zarządzeniem z 30 grudnia 2022 r. uznana za prawidłowo doręczoną z dniem 15 grudnia 2022 r. na podstawie art. 73 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej "p.p.s.a."). W dniu 30 grudnia 2022 r. skarżąca stawiła się w sądzie i odebrała odpis sentencji powyższego wyroku. Pismem z 2 stycznia 2023 r. skarżąca wniosła o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia ww. wyroku. Wniosek motywowała złym stanem zdrowia, wskazując, że posiada orzeczenie o niepełnosprawności oraz orzeczenie lekarza orzecznika ZUS o całkowitej niezdolności do pracy i samodzielnej egzystencji. Skarżąca wskazała, że trapią ją liczne i ciężkie choroby, na dowód czego przedłożyła do akt sprawy kserokopie odpowiednich dokumentów. Ponadto, oświadczyła, że w pierwszym dniu, w którym jej stan zdrowia się poprawił, dotarła do sądu i odebrała sentencję spornego wyroku. Zarządzeniem z 27 stycznia 2023 r. sąd wezwał skarżącą do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przywrócenie terminu poprzez uprawdopodobnienie okoliczności wskazujących na brak winy skarżącej w uchybieniu terminu poprzez nadesłanie dokumentów potwierdzających pogorszenie stanu zdrowia skarżącej w okresie od 15 grudnia 2022 r. (daty uznania pisma sądu zawierającego odpis sentencji wyroku za doręczone stronie skarżącej) do 30 grudnia 2022 r. (daty poprawienia się stanu zdrowia skarżącej). W piśmie wniesionym 10 lutego 2023 r. skarżąca stwierdziła, że ze względu na liczne niezakończone sprawy różnego typu oraz częste zmiany miejsca zamieszkania, utrzymuje adres do korespondencji na skrzynkę pocztową w urzędzie pocztowym w T., odległym od jej obecnego miejsca zamieszkania o 35 km. Podróż do ww. urzędu pocztowego, po wcześniejszym upewnieniu się czy są jakieś przesyłki do odbioru, zajmuje skarżącej w jedną stronę około 3 godziny. Skarżąca dodała, że planowała odebrać przesyłkę sądową w ostatnim dniu jej odbioru, czyli 19 grudnia, ale nie przypuszczała, że sąd określi upływ terminu do jej odbioru na 15 grudnia. Skarżąca wyjaśniła, że w dniach 14-16 grudnia 2022 r. bardzo źle się czuła i odpoczywała. Z uwagi na poprawę stanu zdrowia w weekend 17-18 grudnia 2022 r. odwiedziła syna mieszkającego zagranicą. Podróż okazała się jednak na tyle męcząca, że w poniedziałek 19 grudnia nie była w stanie opuścić łóżka. W środę 21 grudnia dowiedziała się, że przesyłka sądowa została zwrócona, obliczyła więc, że czas na złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku ma do 27 grudnia 2022 r. (ze względu na wolne dni), więc w tym dniu chciała dojechać do sądu w celu odbioru sentencji wyroku, ale ze względu na stan zdrowia udało się jej to dopiero 30 grudnia 2022 r. Odmawiając przywrócenia terminu, sąd pierwszej instancji wskazał, że skarżąca nie uprawdopodobniła okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Sąd zwrócił uwagę, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym dominuje pogląd, że nie każda choroba jest przeszkodą do dokonania określonej czynności procesowej. Przede wszystkim choroba ta musi mieć charakter niespodziewany lub nagły, czyli musi wystąpić takie pogorszenie stanu zdrowia, którego nie dało się przewidzieć. Poza tym strona musi wykazać, że stan zdrowia w danym okresie uniemożliwiał jej prowadzenie spraw i dokonywanie czynności osobiście, jak również wykluczał możliwość posłużenia się inną osobą. Zdaniem sądu skarżąca nie przedłożyła zaświadczenia lekarskiego, z którego by wynikało, że choroba strony miała charakter, który pozwalałby na uznanie, że była przyczyną wykluczającą jakiekolwiek działanie i tym samym uniemożliwiającą złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia. W ocenie sądu argumentacja skarżącej nie wskazuje na to, by skarżąca nie mogła usunąć zaistniałej przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Lakoniczne stwierdzenie dotyczące częstych podróży oraz złego stanu zdrowia nie było wystarczające do tego, by uznać, że skarżąca uprawdopodobniła okoliczności wskazujące na brak winy. Zdaniem sądu skarżąca nie wykazała w żaden sposób, że dołożyła szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej, rozumianej obiektywnie, to jest takiej, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. W tej sytuacji, skoro nie została spełniona kluczowa przesłanka niezbędna do przywrócenie terminu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a., odmówił skarżącej przywrócenia terminu. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca. Wskazała, że złożyła do akt sprawy szereg dokumentów (łącznie z decyzją o ustaleniu stopnia niepełnosprawności), z których wynika, że możliwość poruszania się i załatwiania przez nią spraw ogranicza bardzo poważny i przewlekły stan chorobowy, który trwał także w drugiej połowie grudnia 2022 r. Krótkotrwała poprawa stanu zdrowia w dniach 17-18 grudnia 2022 r. nie może być uznana za "zakończenie choroby" w rozumieniu norm art. 86 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 87 § 1 p.p.s.a., zwłaszcza w sytuacji kiedy wszystkie związane z nią dolegliwości trwały także później. Istotne jest także, że skarżąca nie zamieszkuje z innymi osobami, które mogły jej udzielić pomocy i dokonać wymaganej czynności procesowej za nią. Ze względu na powyższe, nie jest możliwe postawienie skarżącej zarzutu braku należytej staranności w załatwieniu sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne. W świetle art. 86 § 1 p.p.s.a. jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. W myśl art. 87 p.p.s.a. pismo z takim wnioskiem należy wnieść w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu, a w piśmie tym uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z takim wnioskiem należy dokonać czynności sądowej, której nie dokonano w terminie. Z przywołanych regulacji wynika, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i skorzystanie z niej nie jest możliwe, gdy strona postępowania dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Innymi słowy, przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. W orzecznictwie przyjmuje się, że przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 maja 2019 r., sygn. akt I OZ 430/19). Prima facie, w świetle powyższych rozważań, mogłoby się wydawać, że zaskarżone postanowienie sądu pierwszej instancji odpowiada prawu, bowiem wyjaśnienia skarżącej zdają się miejscami pozornie sprzeczne bądź niewystarczające i na zbyt dużym poziomie ogólności dla uznania, że nie jest ona w zaistniałej sytuacji bez winy. Z jednej strony skarżąca powołuje się w ogólny sposób "na liczne niezakończone sprawy różnego typu oraz częste zmiany miejsca zamieszkania", czy też na "złe samopoczucie i odpoczywanie" jako jedne z przyczyn mających usprawiedliwić uchybienie terminu. Wskazała również, że w okresie biegu terminu na złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia odwiedziła syna zagranicą w związku z poprawą stanu zdrowia. Z drugiej zaś strony w inne dni nie była w stanie opuścić łóżka z uwagi na zły stan zdrowia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dopiero dogłębna analiza przedstawionej przez skarżącą dokumentacji medycznej (k.112-116 i k.126) pozwala na dojście do wniosku, że okoliczności przedstawione przez skarżącą po prostu wielce prawdopodobnie się wydarzyły, a co więcej, wskazują one na brak winy skarżącej w uchybieniu terminu. Z orzeczeń lekarza orzecznika ZUS z 29 sierpnia 2022 r. wynika, że skarżąca jest bardzo poważnie schorowaną osobą. Schorzenia te spowodowały, że jest ona całkowicie niezdolna do pracy oraz do samodzielnej egzystencji, a także została uznana za osobę niepełnosprawną. Ma m.in. zespół lęku uogólnionego w przebiegu zespołu Aspergera oraz niedoczynność tarczycy Hashimoto. [...]. Co istotne, objawy u skarżącej mają charakter falujący, są uzależnione od pory dnia i czasu od przyjęcia leku. Mogą również mieć związek ze stopniem stresu i zmęczenia. Stopień nasilenia objawów może być różny w zależności od dnia (jednego dnia lepiej, drugiego gorzej). Jeszcze raz należy podkreślić, że powyższe okoliczności wynikają wprost z orzeczeń i zaświadczeń lekarskich. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle powyższego, nie sposób stwierdzić, że uchybienie terminu przez skarżącą jest przez nią zawinione, zwłaszcza, że w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji do czasu złożenia wniosku o przywrócenie terminu nie była reprezentowana przez pełnomocnika. Nie sposób jej również przypisać niedbalstwa, biorąc w szczególności pod uwagę skalę schorzeń, z którymi się na co dzień mierzy. W istocie skarżąca w swoich wyjaśnieniach dość lakonicznie usiłowała uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu, lecz wobec przedstawionej przez nią dokumentacji medycznej jej twierdzenia stają się wystarczająco jasne i zdaniem Sądu stanowią one uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu na złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia przedmiotowego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Z przedstawionych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w związku z art. 197 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie i, uznając istotę sprawy za dostatecznie wyjaśnioną, na podstawie art. 86 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 193 p.p.s.a przywrócił skarżącej termin do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 21 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Wa 2679/21. Odnosząc się do wniosku skarżącej w zakresie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że brak jest podstaw prawnych do orzekania o zwrocie kosztów postępowania między stronami w innych orzeczeniach kończących postępowanie w danej instancji, niż wymienione w art. 209 p.p.s.a. Kwestia zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego będzie rozstrzygana przy orzekaniu przez sąd pierwszej instancji o kosztach postępowania sądowego. W orzecznictwie sądów administracyjnych i w literaturze przyjmuje się bowiem, że koszty postępowania zażaleniowego podlegają zaliczeniu do kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw, o czym stanowi art. 200 p.p.s.a. (zob. postanowienia NSA: z dnia 14 lipca 2011 r., sygn. akt II OZ 615/11; z dnia 8 kwietnia 2015 r., sygn. akt I OZ 291/15). Oznacza to, że koszty te powinny być zasądzone w orzeczeniu kończącym postępowanie, stosownie do art. 209 p.p.s.a. (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 510). Nadto Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej bowiem wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu na zasadzie prawa pomocy, należne od Skarbu Państwa (art. 250 § 1 p.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu unormowanym w przepisach art. 254 § 1 i art. 258 - 261 p.p.s.a.