III OZ 287/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 17 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Bk 43/23 o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziego w sprawie ze skargi J.G. na uchwałę Rady Gminy [...] z dnia 31 marca 2021 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości diety dla Radnych Rady Gminy [...] postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z 17 marca 2023 r., II SA/Bk 43/23 oddalił wniosek J.G. o wyłączenie sędziego NSA Elżbiety Trykoszko od rozpoznania sprawy ze skargi J. G. na uchwałę Rady Gminy [...] z 31 marca 2021 r., [...] w przedmiocie ustalenia wysokości diety dla Radnych Rady Gminy [...]. Sąd pierwszej instancji wskazał, że J. G. (dalej: "skarżący") wniósł skargę na uchwałę Rady Gminy [...] z 31 marca 2021 r., nr [...] w sprawie ustalenia wysokości diety dla Radnych Rady Gminy [...]. W piśmie z 3 marca 2023 r. skarżący zawarł wniosek o wyłączenie "z rozpatrywania spraw" sędziego NSA Elżbiety Trykoszko. Wyjaśnił, że sędzia jest stronnicza i negatywnie nastawiona do jego osoby, celowo oddala wniesione przez niego skargi oraz pomija wszystkie zgłaszane przez skarżącego dowody, a także powiela, bez żadnej weryfikacji, ustalenia organów. Sędzia NSA Elżbieta Trykoszko 7 marca 2023 r. złożyła oświadczenie, z którego wynika, że nie istnieje okoliczność mogąca wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jej bezstronności w sprawie - art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, dalej: "p.p.s.a."). Oświadczyła także, że w sprawie nie zachodzi żaden z ustawowych powodów jej wyłączenia od rozpoznania sprawy (art. 18 p.p.s.a.). W motywach rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji podniósł, że skarżący nie wskazuje na istnienie po stronie sędziego okoliczności realnie i obiektywnie budzących wątpliwości co do jego bezstronności w tej konkretnej sprawie. Skarżący wniosek swój uzasadnił przez wielokrotne wskazanie, że sędzia NSA Elżbieta Trykoszko jest do jego osoby negatywnie nastawiona i celowo oddala jego skargi. Wskazał na szereg okoliczności, które miałyby świadczyć o zarzucanym braku bezstronności. Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że koncentrują się one głównie na opisaniu sytuacji skarżącego i efektów składanych przez niego wniosków i skarg. Zdaniem Sądu pierwszej instancji sam fakt orzekania przez sędziego, o wyłączenie którego skarżący wnosi, w innej sprawie skarżącego i podjęcie niekorzystnego dla niego rozstrzygnięcia nie świadczy o braku bezstronności sędziego. Rozczarowanie co do sposobu prowadzenia postępowania sądowego, czy też podjętych w jego ramach rozstrzygnięć, nie może stanowić podstawy do wyłączenia sędziego w oparciu o normę z art. 18 czy 19 p.p.s.a. Skarżący, nie zgadzając się z powyższym postanowieniem, wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie: - art. 19 p.p.s.a., poprzez uznanie, że na kanwie przedmiotowej sprawy nie istnieją okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego w niniejszej sprawie, w sytuacji gdy okoliczności tego rodzaju zostały przytoczone w piśmie skarżącego z 3 marca 2023 r. zawierającym wniosek o wyłączenie sędziego; - art. 20 § 1 p.p.s.a., poprzez uznanie, że skarżący nie wykazał istnienia przyczyn wyłączenia, w sytuacji gdy okoliczności opisane we wniosku są tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności Sędziego, przy czym nie jest konieczne by Skarżący udowodnił te okoliczności, a jedynie je uprawdopodobnił oraz brak jest obowiązku wykazania, że przedmiotowe okoliczności faktycznie powodują bezstronność sędziego, lecz wystarczy, że wzbudzają uzasadnioną obawę co do bezstronności. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz rozpoznanie jego wniosku o wyłączenie sędziego poprzez jego uwzględnienie. Ewentualnie wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej, wskazanych w ustawie związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 p.p.s.a.), wyłączenie sędziego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego (art. 19 p.p.s.a.). Funkcją instytucji wyłączenia sędziego jest ochrona wymiaru sprawiedliwości oraz unikanie sytuacji, które mogłyby postawić sędziego (z przyczyn przez niego niezawinionych, a nawet od niego niezależnych) pod zarzutem kierowanych pod jego adresem nieuzasadnionych zarzutów o brak bezstronności. Podstawą wyłączenia mogą być zatem stosunki o charakterze emocjonalnym między sędzią a stroną, ale też osobiste powiązania gospodarcze, np. powiązania majątkowe, kredytowe (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 25 sierpnia 1971 r., I CZ 212/71, postanowienie Sądu Najwyższego z 15 marca 2007 r., II CZ 13/07). Należy przy tym podkreślić, że wyłączenie sędziego uwarunkowane jest nie wystąpieniem jakichkolwiek zastrzeżeń co do jego bezstronności, ale wątpliwości uzasadnionych. O potrzebie wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy nie może więc decydować samo subiektywne odczucie strony co do jego stronniczości i niesprawiedliwości, ale odczucie takie musi być uzasadnione w okolicznościach danej sprawy. O wyłączeniu sędziego decydować muszą zatem konkretne fakty, a więc wszelkie okoliczności obiektywne, które mogłyby wskazywać na zróżnicowane traktowanie uczestników postępowania przez sędziego i wywoływać zarówno u strony, jak i u postronnego obserwatora wątpliwości co do jego obiektywizmu. Nie może natomiast decydować subiektywne przekonanie strony. Dlatego też zarzuty dotyczące niewłaściwego, zdaniem skarżącego, sposobu prowadzenia sprawy. ZDANIE NIEDOKŃCZONETakże wydanie w innej sprawie skarżącego wyroku niezgodnego z jego oczekiwaniami, nie może stanowić przesłanki do wyłączenia sędziego. Tego rodzaju okoliczności, jako niepoparte żadnymi dowodami uprawdopodabniającymi istnienie uzasadnionych wątpliwości co do bezstronności wskazanego sędziego, nie mogą stanowić podstawy do zastosowania instytucji wyłączenia sędziego. Przyczyny wyłączenia, które powinny zostać uprawdopodobnione we wniosku o wyłączenie sędziego, to wyłącznie przyczyny, na które wskazują art. 18 i 19 p.p.s.a. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w rozpoznawanej sprawie brak jest przesłanek, które uzasadniałyby wyłączenie sędziego NSA Elżbiety Trykoszko. W sprawie nie zachodzą bowiem przesłanki wyłączenia określone w art. 18 p.p.s.a., a podane przez skarżącego okoliczności nie są tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jej bezstronności. Podkreślić należy, że wskazane przez skarżącego okoliczności wynikają z niezadowolenia strony z prowadzenia przez sędziego określonych czynności procesowych, co jednak nie może stanowić podstawy jej wniosku. Ponadto fakt orzekania przez sędziego NSA Elżbietę Trykoszko w innej sprawie skarżącego nie stwarza wątpliwości co do jej obiektywizmu w niniejszej sprawie. Do wyłączenia sędziego nie wystarczy bowiem subiektywne przekonanie skarżącego, że sędzia, o którego wyłączenie zawnioskowano, działał w sprawie niewłaściwie i wydawał niekorzystne dla skarżącego lub innych podmiotów orzeczenia lub podejmował działania procesowe, które nie uwzględniały zgłaszanych wniosków procesowych. Rozstrzygnięcia, z którymi nie zgadza się skarżący mogą być kwestionowane w drodze właściwych środków zaskarżenia. Ponadto wskazać należy, że sędzia, której dotyczył wniosek o wyłączenie, złożyła wymagane oświadczenie. W świetle utrwalonego orzecznictwa sądów administracyjnych, autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza jego prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które podważałyby wiarygodność oświadczenia. We wniosku o wyłączenie sędziego brak jest wskazania takich okoliczności i argumentów, które podważałyby prawdziwość złożonego przez sędziego w tej sprawie oświadczenia. W konsekwencji za niezasadne uznać należy naruszenia art. 19 oraz 20 p.p.s.a. Wniosek o wyłączenie sędziego NSA Elżbieta Trykoszko nie zasługiwał na uwzględnienie, bowiem nie zaistniały przesłanki określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.