III OZ 280/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak po rozpoznaniu w dniu 15 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 marca 2023 r., sygn. akt II SAB/Wa 775/22 o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziego w sprawie ze skargi M.J. na bezczynność Ministra Spraw Zagranicznych w przedmiocie rozpoznania wniosku z dnia 16 sierpnia 2021 r. o udostępnienie informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 27 marca 2023 r., II SAB/Wa 775/22 oddalił wniosek M.J. o wyłączenie sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Joanny Kruszewskiej-Grońskiej od orzekania w sprawie ze skargi M.J. na bezczynność Ministra Spraw Zagranicznych w przedmiocie rozpoznania wniosku z 16 sierpnia 2021 r. o udostępnienie informacji publicznej. Sąd pierwszej instancji wskazał, że M.J. w piśmie z 13 grudnia 2022 r., złożył wniosek o wyłączenie od orzekania w niniejszej sprawie poszczególnych sędziów, w tym sędziego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Joanny Kruszewskiej-Grońskiej, w przypadku ich wyznaczenia do rozpoznania niniejszej sprawy. Skarżący wskazał, że jeśli powyższe żądanie nie zostanie uwzględnione to wnosi on o przeprowadzenie testu niezawisłości i bezstronności wskazanych sędziów. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że zgodnie z ugruntowaną doktryną i judykaturą "nominaci politycznej KRS" nie są sędziami w rozumieniu prawa, a ich powołanie na urząd sędziego jest bezskuteczne. Na mocy zarządzenia Zastępcy Przewodniczącego Wydziału z 16 grudnia 2022 r. wezwano M.J. do wskazania w terminie 7 dni, czy pismo z 13 grudnia 2022 r. stanowi wniosek o wyłączenie sędziego od orzekania złożony na podstawie art. 19 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej: "p.p.s.a."). W piśmie z 31 grudnia 2022 r. skarżący wskazał, że wnosi o wyłączenie sędziego WSA Joanny Kruszewskiej-Grońskiej od orzekania w niniejszej sprawie, zarzucając jej jednocześnie stronniczość. Sędzia WSA Joanna Kruszewska-Grońska 24 marca 2023 r. złożyła oświadczenie, zgodnie z treścią którego, po jej stronie nie zachodzą przesłanki przewidziane w art. 18 § 1 p.p.s.a., wyłączające ją od rozpoznania sprawy. Nie istnieją także inne okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnione wątpliwości, co do jej bezstronności w tej sprawie (art. 19 powołanej ustawy). W ocenie Sądu pierwszej instancji, skarżący nie wskazał okoliczności uzasadniających wyłączenie sędzi WSA Joanny Kruszewskiej-Grońskiej od orzekania w niniejszej sprawie i na podstawie art. 22 § 1 i § 2 p.p.s.a. oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie sędziego. W motywach rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji stwierdził, że wniosek skarżącego ogranicza się tylko do niczym niepopartego twierdzenia, że w niniejszej sprawie zachodzą wątpliwości co do bezstronności wskazanego sędziego. Podnoszone okoliczności stanowią subiektywne odczucia skarżącego, których nie uzasadnił w należyty sposób, w szczególności poprzez wykazanie, by w jakikolwiek sposób odnosiły się one do ewentualnego braku bezstronności sędziego w rozpoznawanej sprawie. Okoliczności te nie mogą zatem stanowić podstawy do wyłączenia sędziego od orzekania. Sąd pierwszej instancji wskazał także, że kwestionowanie przez skarżącego sposobu ukształtowania Krajowej Rady Sądownictwa nie przekłada się automatycznie na możliwość uznania, że w sprawie zachodzą przesłanki do wyłączenia sędziego, o których mowa w art. 19 p.p.s.a. Przyczyną fakultatywnego wyłączenia sędziego jest wyłącznie okoliczność, wywołująca uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności konkretnego sędziego - wyłącznie w danej sprawie. Ocena wpływu wskazania kandydata Prezydentowi RP przez KRS w obecnym składzie na orzekanie przez takiego sędziego w postępowaniu sądowym odbywa się w ramach wniosku składanego na podstawie art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022, poz. 2492). Skarżący, nie zgadzając się z powyższym postanowieniem, złożył do Naczelnego Sądu Administracyjnego zażalenie, wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia, ewentualnie o jego zmianę. W obszernym uzasadnieniu zażalenia przedstawił argumentację na poparcie swojego stanowiska. Jego zdaniem, rozważyć należy czy osoby wskazane we wniosku są w ogóle sędziami, a więc czy istotnie doszło do skutecznego powołania ich na urząd sędziego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami oraz nie mieli wcześniej, wskazanych w ustawie związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego we wszystkich procedurach sądowych sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować wątpliwościami, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy. Poza wypadkami wyłączenia z mocy samego prawa (art. 18 § 1 p.p.s.a.), wyłączenie sędziego następuje na wniosek wówczas, jeżeli zachodzą takie okoliczności, które mogłyby wywołać wątpliwości, co do bezstronności sędziego (art. 19 p.p.s.a.). Funkcją instytucji wyłączenia sędziego jest ochrona wymiaru sprawiedliwości oraz unikanie sytuacji, które mogłyby postawić sędziego (z przyczyn przez niego niezawinionych, a nawet od niego niezależnych) pod zarzutem kierowanych pod jego adresem nieuzasadnionych zarzutów o brak bezstronności. Podstawą wyłączenia mogą być zatem stosunki o charakterze emocjonalnym między sędzią a stroną, ale też osobiste powiązania gospodarcze, np. powiązania majątkowe, kredytowe (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 25 sierpnia 1971 r., I CZ 212/71, postanowienie Sądu Najwyższego z 15 marca 2007 r., II CZ 13/07). Należy przy tym podkreślić, że wyłączenie sędziego nie uwarunkowane wystąpieniem jakichkolwiek zastrzeżeń co do jego bezstronności, ale wątpliwości popartych konkretnymi faktami. O potrzebie wyłączenia sędziego od rozpoznania sprawy nie może więc decydować samo subiektywne odczucie strony co do jego stronniczości, czy też, zdaniem skarżącego, niewłaściwy sposób ukształtowania Krajowej Rady Sądownictwa. Ponadto wskazać należy, że zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 kwietnia 2023 r., I FPS 3/22 zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których mowa w art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492). Instytucje te różnią się zarówno zakresem przedmiotowym, jak i procedurą stosowania. W związku z tym, w niniejszej sprawie Sąd nie może badać niezawisłości i bezstronności sędziego w kontekście okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu. W niniejszej sprawie, Sąd pierwszej instancji zasadnie oddalił wniosek skarżącego o wyłączenie sędziego WSA Joanny Kruszewskiej-Grońskiej. Skarżący bowiem nie powołał się na żadną ustawową przesłankę wyłączenia sędziego. Przypomnieć należy, że w myśl art. 20 § 1 p.p.s.a. składając wniosek o wyłączenie sędziego należy uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Przepis powyższy nie stanowi o jakichkolwiek przyczynach, a o przyczynach wskazanych w art. 18 i 19 p.p.s.a. Już sam ten fakt przesądza o niezasadności wniosku złożonego w rozpatrywanej sprawie. Jednocześnie złożone przez sędziego WSA oświadczenie, że w sprawie nie istnieje okoliczność tego rodzaju, która mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności, nie budzi wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego co do jego prawdziwości. Argumentacji podniesiona w zażaleniu zmierzająca do uznania, że osoba powołana na stanowisko sędziego przez tzw. "nową KRS" nie jest sędzią w świetle prawa nie mogła odnieść zamierzonego skutku. W istocie zmierza ona do rozszerzenia bezwzględnych przesłanek wyłączenia sędziego (art. 18 p.p.s.a.) o przesłankę nieznaną ustawie, co jak wskazano powyżej jest niedopuszczalne. W rozpatrywanej sprawie zarzucana wadliwość procesu powołania sędziego, nie prowadzi do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności sędziowskiej. Skarżący nie wyjaśnił, w jaki sposób kwestia ta mogłyby znaleźć przełożenie na bezstronność sędziego WSA. Niewskazanie zaś wątpliwości odnoszących się do bezstronności sędziego w danej sprawie sądowoadministracyjnej powoduje, że wniosek o wyłączenie sędziego WSA Joanny Kruszewskiej-Gronskiej jest bezzasadny. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie.