III OZ 275/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk po rozpoznaniu w dniu 7 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. sp. z o.o. w P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 27 lutego 2023 r. sygn. akt II SA/Wr 453/22 odmawiające dopuszczenia do udziału w sprawie ze skargi Zarządcy masy sanacyjnej T. sp. z o.o. w restrukturyzacji w P. na zarządzenie pokontrolne Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska we Wrocławiu z dnia 11 kwietnia 2022 r., nr 29/2022 w przedmiocie nieprawidłowości w zakresie przestrzegania przepisów ochrony środowiska postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu postanowieniem z 27 lutego 2023 r. sygn. akt II SA/Wr 453/22 w sprawie ze skargi Zarządcy masy sanacyjnej T. sp. z o.o. w restrukturyzacji w P. na zarządzenie pokontrolne Dolnośląskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska we Wrocławiu z 11 kwietnia 2022 r., nr 29/2022 w przedmiocie nieprawidłowości w zakresie przestrzegania przepisów ochrony środowiska, na podstawie art. 33 § 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329) zwanej dalej "p.p.s.a." odmówił T. sp. z o.o. w P. dopuszczenia do udziału w sprawie. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że wnioskodawczyni bezspornie posiada interes prawny w świetle art. 33 § 2 p.p.s.a. Jednak z akt sprawy wynika, że wobec wnioskodawczyni prowadzone było postępowanie restrukturyzacyjne, w związku z czym jest ona reprezentowana przez zarządcę masy sanacyjnej T. sp. z o.o. w restrukturyzacji w P., P. M., co znajduje oparcie w regulacji art. 311 ust. 1 ustawy z 15 maja 2015 r. Prawo restrukturyzacyjne (Dz. U. z 2022 r. poz. 2309). Skoro wnioskodawczyni jest nadal reprezentowana przez zarządcę, to nie ma podstaw, by dodatkowo brała ona udział w postępowaniu w charakterze uczestnika postępowania. Zażalenie złożyła T. sp. z o.o. w P., wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia i dopuszczenie jej do występowania w sprawie oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania zażaleniowego. Wskazała, że przedmiotowe zarządzenie pokontrolne dotyczyło bezpośrednio jej praw i obowiązków. Celem art. 33 § 2 p.p.s.a. jest, aby wnioskodawca miał zapewniony rzeczywisty udział w postępowaniu administracyjnym, jeśli stwierdzony zostanie interes prawny takiego podmiotu. Zdaniem żalącej niej jest trafny pogląd wyrażony w zaskarżonym postanowieniu, zgodnie z którym sam fakt, iż do złożenia skargi zobligowany był formalnie zarządca masy sanacyjnej powoduje jednoznacznie, że udział wnioskodawczyni jest w sprawie zagwarantowany i zabezpieczony. Skoro art. 33 § 2 p.p.s.a. ma zagwarantować urzeczywistnienie zasady demokratycznego państwa prawa, to podmiot, którego praw i obowiązków dotyczy zarządzenie pokontrolne, powinien móc obserwować przebieg postępowania i pilnować jego toku, również w aspekcie kontroli prawidłowości działań zarządcy masy sanacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu. Jak stanowi powołany przez WSA we Wrocławiu art. 311 ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego, postępowania sądowe, administracyjne, sądowoadministracyjne i przed sądami polubownymi dotyczące masy sanacyjnej mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez zarządcę albo przeciwko niemu. Postępowania te zarządca prowadzi w imieniu własnym na rzecz dłużnika. Przepis ten wprowadza szczególne zasady reprezentacji podmiotu w sytuacji wszczęcia postępowania sanacyjnego, stanowiąc lex specialis względem art. 33 § 2 p.p.s.a. w odniesieniu do podmiotów wskazanych w art. 311 Prawa restrukturyzacyjnego. Na gruncie niniejszej sprawy bezsporne jest, iż wnioskodawczyni posiada interes prawny niezbędny do udziału w postępowaniu. Jednakże wykładnia systemowa prowadzi do wniosku o niedopuszczalności samodzielnego uczestnictwa w postępowaniu sądowoadministracyjnym podmiotu reprezentowanego przez zarządcę masy sanacyjnej. Wynika to nie tylko z art. 311 ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego, a także z art. 124 § 1 pkt 2 p.p.s.a., nakazującego zawiesić z urzędu postępowanie sądowe m.in. jeżeli w składzie organów jednostki organizacyjnej będącej stroną zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie. Przy czym przepis ten odnieść należy także do uczestnika postępowania (art. 12 p.p.s.a.). W swoim orzecznictwie Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił, że występowanie w procesie zarządcy zamiast dłużnika jest rodzajem zastępstwa procesowego pośredniego, bowiem zastępca działa na rzecz zastąpionego, ale w imieniu własnym. To, że zastępca pośredni dokonuje czynności prawnej we własnym imieniu, oznacza, że skutki tej czynności, polegające na nabyciu praw lub zaciągnięciu zobowiązań, dotykają jego sfery majątkowej. Zarządca masy sanacyjnej nie jest jednak typowym zastępcą pośrednim dłużnika, który w przeciwieństwie do typowego zastępcy pośredniego staje się zastępcą z mocy samego prawa, niezależnie od woli dłużnika, który nie ma również wpływu na zakończenie bytu prawnego zastępcy oraz podejmuje czynności, które wykraczają poza zakres kompetencji typowego zastępcy. Zastępstwo pośrednie określane jest mianem podstawienia procesowego. Podstawienie procesowe polega na tym, że w procesie zamiast podmiotu będącego stroną w znaczeniu materialnym występuje jako strona w znaczeniu formalnym inny podmiot, eliminując przy tym w sposób pierwotny albo następczy, możliwość takiego wystąpienia przez stronę w znaczeniu materialnym. W sprawach dotyczących masy sanacyjnej legitymację procesową ma tylko zarządca, który działa na rzecz dłużnika, ale w imieniu własnym. Sytuację tę należy więc zakwalifikować jako podstawienie procesowe bezwzględne. Przy podstawieniu procesowym bezwzględnym legitymację procesową ma tylko podmiot podstawiony. Zarządca jako zastępca pośredni dłużnika występuje w procesie dotyczącym masy sanacyjnej (ewentualnie masy układowej) w imieniu własnym dochodząc prawa podmiotowego dłużnika lub przeciwstawiając się żądaniom skierowanym do dłużnika. Zarządca realizuje więc w procesie prawa dłużnika (wyrok NSA z 28 kwietnia 2020 r., II OSK 1610/19, LEX nr 3018185). Utrata w przypadku dłużnika uprawnienia do występowania w postępowaniu sądowym, administracyjnym, sądowoadministracyjnym i przed sądami polubownymi dotyczącym masy sanacyjnej, w charakterze strony w znaczeniu procesowym (utrata legitymacji procesowej), nie oznacza, iż dłużnik pozbawiony zostaje zdolności procesowej. Zdolność taką dłużnik posiada zgodnie z odpowiednimi przepisami proceduralnymi (por. art. 26 p.p.s.a.), tracąc jedynie na rzecz zarządcy uprawnienie do wystąpienia w danym postępowaniu, w którym roszczenie procesowe dotyczy masy sanacyjnej (postanowienie NSA z 20 lutego 2019 r., I FSK 1731/18, LEX nr 2634342). W konsekwencji należało przyjąć, iż jakkolwiek wnioskodawczyni posiada interes prawny w rozumieniu art. 33 § 2 p.p.s.a., to regulacja art. 311 ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego powoduje, iż podmiot ten nie posiada możliwości samodzielnej reprezentacji w niniejszym postępowaniu. Dopuszczenie T. sp. z o.o. w P. do udziału w postępowaniu byłoby równoznaczne z koniecznością zawieszenia postępowania z uwagi na braki uniemożliwiające działanie jednostki organizacyjnej będącej uczestnikiem postępowania, doprowadzając do obejścia przepisów o zasadach reprezentacji podmiotu, w odniesieniu do którego występuje podstawienie procesowe bezwzględne. Wbrew argumentacji zażalenia podmiot, którego praw i obowiązków dotyczy zarządzenie pokontrolne, nie jest także pozbawiony możliwości kontroli prawidłowości działań zarządcy masy sanacyjnej, bowiem nadzór nad czynnościami zarządcy powierzono sędziemu-komisarzowi (art. 19 ust. 1 Prawa restrukturyzacyjnego). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie.