III OZ 273/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia E. R. i A. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 marca 2023 r. sygn. akt II SA/Wa 439/23 o odmowie wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia w sprawie ze skargi E. R. i A. J. na postanowienie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 5 stycznia 2023 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 29 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Wa 439/23, odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia w sprawie ze skargi E. R. i A. J. na postanowienie Ministra Edukacji i Nauki z dnia 5 stycznia 2023 r., nr [...], w przedmiocie umorzenia postępowania zażaleniowego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd meriti wskazał, że zaskarżonym postanowieniem organ, na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 K.p.a. w związku z art. 144 K.p.a., umorzył postępowanie zażaleniowe w sprawie opinii o zamiarze likwidacji Szkoły Podstawowej nr [...] w S., z uwagi na brak przepisu prawa materialnego, który wskazywałby na interes prawny rodziców w tym postępowaniu. W skardze na to postanowienie skarżące zawarły wniosek o wstrzymanie jego wykonania, na podstawie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259) – dalej: "P.p.s.a.", ze względu na niebezpieczeństwo spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Wskazały, że nieuwzględnienie wniosku o wstrzymanie wykonalności postanowienia umarzającego postępowania zażaleniowe spowoduje fizyczną możliwość likwidacji Szkoły Podstawowej nr [...] im. M. K. w S., mimo tego, że postanowienie to zostało wydane z naruszeniem prawa. Podniosła jednocześnie, że likwidacja przedmiotowej szkoły uniemożliwi prowadzenie zajęć edukacyjnych i kontynuowanie kształcenia uczniów. Zdaniem strony skarżącej koniecznym stanie się wypowiedzenie umów nauczycielom oraz personelowi zatrudnionemu w szkole. Pozyskanie kadry nauczającej oraz administracyjnej w trakcie roku szkolnego, po ewentualnym, późniejszym uchyleniu zaskarżonego postanowienia, może być znacznie utrudnione bądź też wręcz niemożliwe, ponieważ nauczyciele będą mieć ułożone plany zajęć w innych szkołach. W ocenie strony skarżącej, w związku z powyższym wstrzymanie wykonalności przedmiotowego postanowienia jest zasadne. Rozpoznając powyższy wniosek Sąd pierwszej instancji wskazał, że przedmiotowe postanowienie jest rozstrzygnięciem procesowym, które nie nakłada na stronę skarżącą żadnych obowiązków, które mogłyby być wykonane dobrowolnie lub w sposób przymusowy. Nie jest to akt, który ustala konkretne nakazy lub zakazy określonego zachowania. Brak jest tym samym podstaw do wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia. Okoliczność, czy organ w sposób prawidłowy umorzył postępowanie zażaleniowe, będzie badana dopiero na etapie merytorycznego rozpoznawania skargi. Strona skarżąca nie wykazała, przy tym niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub powstania trudnych do odwrócenia skutków. Wszelkie argumenty przedstawione we wniosku o wstrzymanie (m.in. uniemożliwienie prowadzenia zajęć edukacyjnych i kontynuowanie kształcenia uczniów, zwolnienie nauczycieli) odnoszą się bowiem do konsekwencji związanych w likwidacją szkoły, co nie jest przedmiotem niniejszego postępowania. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 61 § 3 i § 5 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosły E. R. i A. J., zarzucając naruszenie przepisów prawa procesowego tj.: art. 61 § 3 w zw. z § 2 ust. 1 ustawy P.p.s.a. poprzez odmowę wstrzymania wykonalności postanowienia Ministra Edukacji i Nauki z dnia 5 stycznia 2023 r. w sprawie umorzenia postępowania zażaleniowego z uwagi na rzekome niewykazanie przez składających zażalenie niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub powstania trudnych do odwrócenia skutków podczas gdy w skardze na ww. postanowienie zawierającej wniosek o wstrzymanie wykonalności postanowienia zawarta była szczegółowa argumentacja przemawiająca za wstrzymaniem wykonalności przedmiotowego postanowienia - wskazująca, iż nieuwzględnienie wniosku o wstrzymanie wykonalności postanowienia umarzającego postępowanie zażaleniowe spowoduje fizyczną możliwość likwidacji Szkoły Podstawowej nr [...] im. M. K. w S., mimo tego, że postanowienie to zostało wydane z naruszeniem prawa a także uniemożliwi prowadzenie zajęć edukacyjnych i kontynuowanie kształcenia uczniów, pomimo braku rozstrzygnięcia co do zaskarżonego postanowienia Ministra i braku rozstrzygnięcia co do statusu strony rodziców uczniów likwidowanej szkoły oraz spowoduje konieczność wypowiedzenia umów nauczycielom oraz personelowi zatrudnionemu w szkole. W oparciu o powyższe zarzuty skarżące wniosły o: 1) zmianę zaskarżonego postanowienia Sądu pierwszej instancji poprzez orzeczenie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego postanowienia Ministra Edukacji i Nauki w sprawie umorzenia postępowania zażaleniowego, 2) ewentualnie uchylenie zaskarżonego postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu zażalenia powyższe zarzuty szerzej umotywowano. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 61 § 3 P.p.s.a. sąd może na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania zaskarżonego aktu lub czynności, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że przewidziana w tym przepisie ochrona tymczasowa nie służy zabezpieczeniu strony przed jakimikolwiek skutkami wykonania zaskarżonego aktu lub czynności, lecz jedynie przed skutkami bezpośrednio związanymi z ich wykonaniem, których ponadto nie można byłoby naprawić w razie ewentualnego uwzględnienia skargi. Chodzi więc o szkodę wyrządzoną wykonaniem konkretnego aktu lub czynności, która nie będzie mogła być wynagrodzona przez późniejszy zwrot spełnionego (wyegzekwowanego) świadczenia, ani też nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu ( por. wyroki NSA: z dnia 21 czerwca 2018 r. sygn. akt II OSK 1548/18, LEX nr 2513909; z dnia 14 lutego 2019 r. sygn. akt II OSK 691/17, LEX nr 2639594). W rozpatrywanej sprawie Sąd Wojewódzki prawidłowo stwierdził, że wstrzymanie wykonania może dotyczyć wyłącznie tych aktów, które nadają się do wykonania i wymagają wykonania. Wykonanie aktu administracyjnego oznacza bowiem spowodowanie, sprowadzenie, w sposób dobrowolny lub w trybie przymusowym, takiego stanu w rzeczywistości społecznej, który jest zgodny z treścią aktu. Przedmiotem wykonania aktu administracyjnego jest więc każde zachowanie się podmiotu zobowiązanego do jego wykonania (adresata aktu), polegające na działaniu, zaniechaniu określonego działania, czy też znoszeniu zachowań innych podmiotów (por. T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2009, s. 378). W związku z tym postanowienie Ministra Edukacji i Nauki o umorzeniu postępowania zażaleniowego nie korzysta z atrybutu wykonalności i jako takie nie podlega wstrzymaniu w trybie art. 61 § 3 P.p.s.a. Takie postanowienie jest bowiem orzeczeniem o charakterze procesowym i nie można w ten sposób nadać stronie uprawnień lub ustalić obowiązków o charakterze materialnoprawnym. Ponadto należy stwierdzić, że skarżące nie wykazały w sposób wystarczający, w jaki sposób wykonanie postanowienia, które nie nadaje się do wykonania, miałoby spowodować niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego podniesiona w zażaleniu argumentacja w zakresie skutków wykonania aktu mogłaby ewentualnie dotyczyć decyzji "głównej", nie zaś postanowienia umarzającego postępowanie zażaleniowe. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił zażalenie.