III OZ 224/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Teresa Zyglewska po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 lutego 2025 r., sygn. akt II SPP/Gl 198/24 o odrzuceniu sprzeciwu J.L. od postanowienia starszego referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 3 stycznia 2025 r., sygn. akt II SPP/Gl 198/24 w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J.L. na akt Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 3 stycznia 2023 r. nr WIOS-KATOW 858/2022 w przedmiocie ochrony środowiska postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 17 lutego 2025 r., sygn. akt II SPP/Gl 198/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: Sąd I instancji, WSA) odrzucił sprzeciw J.L. (dalej: skarżący) od postanowienia starszego referendarza sądowego z 3 stycznia 2025 r. w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J.L. na akt Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z 3 stycznia 2023 r. nr WIOS-KATOW 858/2022 w przedmiocie ochrony środowiska. W uzasadnieniu wskazano, że odpis postanowienia starszego referendarza sądowego z 3 stycznia 2025 r. został skarżącemu wydany w placówce pocztowej w dniu 27 stycznia 2025 r. (termin pierwszej awizacji przesyłki - 10 stycznia 2025 r.), wraz z pouczeniem o prawie, trybie i terminie wniesienia sprzeciwu. Pismem z 3 lutego 2025 r., nadanym w urzędzie pocztowym tego samego dnia, skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. W ocenie Sądu I instancji, skoro korespondencja po raz pierwszy została złożona w placówce pocztowej w dniu 10 stycznia 2025 r., to doręczenie należy uznać za dokonane z upływem dnia 24 stycznia 2025 r. (piątek), dlatego siedmiodniowy termin do wniesienia sprzeciwu od postanowienia z 3 stycznia 2025 r. upływał w dniu 31 stycznia 2025 r. (piątek). Natomiast skarżący wniósł sprzeciw 3 lutego 2025 r. (poniedziałek), a zatem już po upływie ustawowego terminu, o którym mowa w art. 259 § 1 p.p.s.a. Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 259 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: p.p.s.a.), strona może wnieść sprzeciw od zarządzenia referendarza w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w terminie siedmiu dni od dnia jego doręczenia. W niniejszej sprawie postanowieniem z 3 stycznia 2025 r. starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru kierowanej do skarżącego przesyłki poleconej zawierającej odpis postanowienia wynika, że przesyłka ta została awizowana przez placówkę pocztową po raz pierwszy 10 stycznia 2025 r. (po raz drugi 20 stycznia 2025 r.). W tych okolicznościach sprawy Sąd pierwszej instancji uznał, że bieg 14-dniowego terminu, rodzącego skutek doręczenia korespondencji, rozpoczął się wraz z datą pierwszej awizacji i upłynął 24 stycznia 2025 r. To z kolei oznaczało, że 7-dniowy termin na złożenie sprzeciwu upłynął z dniem 31 stycznia 2025 r. Skarżący złożył sprzeciw 3 lutego 2025 r., a zatem zadaniem WSA w Gliwicach po upływie ustawowego terminu, z czym nie zgadza się skarżący. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego spór w niniejszej sprawie sprowadza się do oceny, czy sprzeciw skarżącego od postanowienia odmawiającego przyznania prawa pomocy, został złożony w terminie, czy też nie. W pierwszej kolejności wyjaśnić należy, że procedura doręczenia przedmiotowej przesyłki sądowej nastąpiła zgodnie z art. 73 § 1 p.p.s.a., który stanowi, iż w razie niemożności doręczenia pisma w sposób przewidziany w art. 65-72, pismo składa się na okres czternastu dni w placówce pocztowej w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo w urzędzie gminy, dokonując jednocześnie zawiadomienia określonego w § 2. Zawiadomienie o złożeniu pisma wraz z informacją o możliwości jego odbioru w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy w terminie siedmiu dni od dnia pozostawienia zawiadomienia, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej, a gdy to nie jest możliwe, na drzwiach mieszkania adresata lub w miejscu wskazanym jako adres do doręczeń, na drzwiach biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe (art. 73 § 2 p.p.s.a.). W przypadku niepodjęcia pisma w terminie, o którym mowa w § 2, pozostawia się powtórne zawiadomienie o możliwości odbioru pisma w terminie nie dłuższym niż czternaście dni od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej albo w urzędzie gminy (art. 73 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 73 § 4 p.p.s.a. doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1. Należy podkreślić, że przewidziana w art. 73 p.p.s.a. instytucja doręczenia zastępczego pism rodzi domniemanie prawne, iż pismo zostało skutecznie doręczone jego adresatowi. Norma ww. przepisu wprowadza swoistą fikcję prawną doręczenia, które w tym przypadku ma charakter doręczenia zastępczego. Domniemanie, o którym mowa w art. 73 § 4 p.p.s.a., polega na złożeniu, że adresat przesyłki zapoznał się z jej treścią ostatniego dnia tego 14-dniowego terminu, a zatem z tą datą wiążą się również odpowiednie skutki procesowe, jak chociażby rozpoczyna swój bieg 7-dniowy termin do złożenia sprzeciwu w trybie art. 259 § 1 p.p.s.a. Doręczenie zastępcze jest w pełni skuteczne i wywiera takie same skutki, jak doręczenie właściwe pisma adresatowi. Zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą, doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia czternastodniowego okresu, liczonego od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej bądź w urzędzie gminy, zaś późniejszy odbiór pisma nie obala wynikającego z przepisu art. 73 § 1 p.p.s.a. domniemania doręczenia, nie zmieniając tym samym skutków prawnych tego trybu doręczenia (vide postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 1 września 2009 r., sygn. akt I SA/Gl 473/09, postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 9 czerwca 2010 r., sygn. akt I FZ 188/10; z 21 września 2012 r., sygn. akt II FZ 762/12; z 14 lutego 2013 r., sygn. akt II FZ 36/13; z 15 lutego 2016 r., sygn. akt II FSK 1761/15; z 15 lutego 2016 r., sygn. akt II FSK 1762/15 oraz z 18 października 2023 r., sygn. akt II OZ 589/23 - orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w bazie internetowej na stronie NSA: orzeczenia.nsa.gov.pl). Odebranie pisma po upływie terminu, z którym wiąże się fikcja prawna doręczenia nie zmienia zatem skutków procesowych zaistniałej fikcji. Odbiór przesyłki przez adresata po upływie 14 dni od daty jej złożenia w urzędzie pocztowym jest bowiem czynnością organizacyjno-techniczną, niemającą znaczenia dla zaistnienia skutku w postaci doręczenia, uzależnionego wyłącznie od spełnienia warunku przewidzianego w ustawie, tj. upływ ostatniego dnia okresu. Z uwagi na powyższe przyjąć należy, iż Sąd I instancji prawidłowo uznał, że doręczenie zastępcze przedmiotowej przesyłki nastąpiło 24 stycznia 2025 r., natomiast termin do wniesienia sprzeciwu upłynął dla skarżącego 31 stycznia 2025 r. (piątek). Skarżący nadał zaś sprzeciw 3 lutego 2025 r. (poniedziałek), a zatem jego wniesienie nastąpiło z uchybieniem terminu określonego w art. 259 § 1 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zasadnie zatem odrzucił sprzeciw skarżącego. Mając powyższe na względzie, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.