III OZ 222/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz (spr.) po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Towarzystwa [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 1 marca 2023 r., sygn. akt II SA/Bk 307/22 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 29 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Bk 307/22 w sprawie ze skarg Stowarzyszenia [...] i Towarzystwa [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 28 lutego 2022 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków środowiskowych na realizację przedsięwzięcia postanawia: oddalić zażalenie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 1 maca 2023 r., sygn. akt II SA/Bk 307/22, odmówił Towarzystwu [...] przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. W motywach rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji podał, że wyrokiem z dnia 29 listopada 2022 r., oddalił skargi Stowarzyszenia [...] i Towarzystwa [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego [...] z dnia 28 lutego 2022 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia warunków środowiskowych na realizację przedsięwzięcia. W dniu 2 lutego 2023 r. Towarzystwo [...] wniosło o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, jednocześnie wnosząc o sporządzenie uzasadnienia wyroku i jego doręczenie. Wskazało, że niezłożenie wniosku o sporządzenie pisemnego uzasadnienia wyroku nastąpiło bez winy skarżącego, bowiem nie został on powiadomiony o terminie publikacji wyroku. Zdaniem skarżącego, zgodnie z art. 139 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej: P.p.s.a.), ogłoszenie wyroku następuje na posiedzeniu jawnym, natomiast zgodnie z art. 91 § 2 P.p.s.a., stronie nieobecnej na posiedzeniu jawnym należy zawsze doręczyć zawiadomienie na następne posiedzenie. W sprawie Towarzystwo nie było reprezentowane na posiedzeniu jawnym w dniu 15 listopada 2022 r., na którym zamknięto rozprawę i odroczono publikację wyroku. Sąd nie powiadomił skarżącego o terminie publikacji. Towarzystwo ustaliło, że na posiedzeniu w dniu 15 listopada 2022 r. wyrok nie zapadł i oczekiwało na powiadomienie o kolejnym terminie posiedzenia, a nie mając wiedzy o wyznaczonym terminie publikacji wyroku, nie mogło wziąć w udziału w tym posiedzeniu. Nie było więc świadome rozpoczęcia biegu terminu do złożenia wniosku o uzasadnienie wyroku. Towarzystwo stwierdziło, że niezłożenie w terminie wniosku nastąpiło bez jego winy. O fakcie wydania wyroku dowiedziało się od innego skarżącego – Klubu [...] w dniu 26 stycznia 2022 r. Następnie Sąd pierwszej instancji przytoczył treść art. 86 § 1 i art. 87 § 1 P.p.s.a. i wyjaśnił, że w rozpoznawanej sprawie wniosek o przywrócenie terminu został złożony w dniu 2 lutego 2022 r., a z oświadczenia Towarzystwa wynika, że dowiedziało się ono o fakcie zapadnięcia rozstrzygnięcia w dniu 26 stycznia 2023 r. Zatem wniosek został złożony w terminie, który upływał w dniu 2 lutego 2022 r. Jednocześnie dokonano spóźnionej czynności, bo załączono wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Dalej Sąd podał, że kryterium braku winy, jako przesłanka przywrócenia terminu, wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania szczególnej staranności przy prowadzeniu własnych spraw, w tym przy dokonywaniu czynności procesowych. Przywrócenie terminu nie jest więc dopuszczalne, gdy strona dopuściła się chociażby lekkiego niedbalstwa, przy przyjęciu obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od osoby należycie dbającej o swoje interesy. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania czynności procesowej można zatem mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nagłej, niezależnej od woli skarżącego i niedającej się przezwyciężyć (np. przerwa w komunikacji, nagła choroba, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar itp.). Zgodnie z treścią art. 141 § 2 P.p.s.a., w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. W sprawie niniejszej skarżące Towarzystwo zostało zawiadomione o terminie rozprawy wyznaczonej na 15 listopada 2022 r. – w dniu 26 września 2022 r., czyli na ponad miesiąc przed tym terminem. Wraz zawiadomieniem o terminie rozprawy otrzymało też pouczenie: "Sentencji wyroku ogłoszonego na rozprawie nie doręcza się stronom nieobecnym na rozprawie, z wyjątkiem strony działającej bez adwokata lub radcy prawnego, która była nieobecna na rozprawie z powodu pozbawienia wolności. Uzasadnienie wyroku oddalającego skargę jest doręczane na wniosek złożony w terminie 7 dni od daty ogłoszenia wyroku. Złożenie wniosku po upływie tego terminu jest czynnością bezskuteczną. Uzasadnienie wyroku uwzględniającego skargę jest doręczane z urzędu". Skoro skarżący zrezygnował ze stawiennictwa na rozprawie to powinien być świadomy, że w wyznaczonym terminie sąd może wydać orzeczenie lub postanowić odroczyć termin ogłoszenia orzeczenia, a następnie wydać wyrok oddalający. Z protokołu rozprawy z dnia 15 listopada 2022 r. wynika, że po zamknięciu rozprawy odroczono ogłoszenie orzeczenia na 29 listopada 2022 r. O tym terminie skarżący nie został zawiadomiony w drodze odrębnego zawiadomienia, bowiem sąd nie miał takiego obowiązku. Stosownie bowiem do treści art. 91 § 2 P.p.s.a., o posiedzeniach jawnych zawiadamia się strony na piśmie lub przez ogłoszenie podczas posiedzenia. Stronie nieobecnej na posiedzeniu jawnym należy zawsze doręczyć zawiadomienie na następne posiedzenie. Zawiadomienie powinno być doręczone co najmniej na siedem dni przed posiedzeniem. W przypadkach pilnych termin ten może być skrócony do trzech dni. Przepis ten stanowi więc o obowiązku zawiadamiania o posiedzeniach jawnych, w tym o kolejnym terminie posiedzenia jawnego, jeśli strona nie była obecna na dotychczasowym, a więc stanowi o obowiązku dotyczącym posiedzeń jawnych, a nie o terminie publikacji wyroku. Zgodnie z art. 139 § 1 P.p.s.a., sąd w postanowieniu o odroczeniu ogłoszenia wyroku winien wyznaczyć termin i ogłosić go niezwłocznie po zamknięciu rozprawy. Przepis ten wyłącza obowiązek zawiadomienia o terminie publikacji wyroku, jeśli termin ten został ogłoszony po zamknięciu rozprawy, o której strony były prawidłowo powiadomione, ale nie stawiły się. Wyłącza więc zastosowanie art. 91 § 2 P.p.s.a. ustanawiając odrębny sposób zawiadomienia o terminie publikacji orzeczenia. Jest to zawiadomienie wystarczające, bez względu na to czy strona była obecna na rozprawie, jeżeli o terminie rozprawy została prawidłowo zawiadomiona. W niniejszej sprawie skarżący został prawidłowo powiadomiony o terminie rozprawy, a zatem zawiadomienie o terminie ogłoszenia wyroku dokonane podczas tej rozprawy było wystarczające i skuteczne. Fakt nieobecności na rozprawie nie może usprawiedliwiać braku wiedzy o terminie ogłoszenia wyroku. Tego rodzaju niewiedza nie stanowi zachowania niezawinionego. Jeśli skarżący wiedział o terminie rozprawy, to dokładając należytej staranności niezwłocznie po dacie jej wyznaczenia mógł się dowiedzieć o stanie sprawy, w tym o odroczeniu publikacji wyroku. Natomiast już od dnia otrzymania zawiadomienia o rozprawie wiedział o procedurze doręczania uzasadnienia wyroku w zależności od treści rozstrzygnięcia. Z powyższym postanowieniem nie zgodził się skarżący, wnosząc zażalenie i domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że pouczenie zawarte w zawiadomieniu o terminie rozprawy nie wyjaśniało, że odroczenie publikacji, mimo że jest kolejnym posiedzeniem w sprawie nie podlega notyfikacji zgodnie z art. 91 § 2 P.p.s.a. Pouczenie nie zawierało niezbędnych pouczeń co do czynności procesowych i skutków ich zaniedbań. Zatem błędne przekonanie o konieczności zawiadomienia o kolejnym posiedzeniu, choćby tylko w zakresie publikacji wyroku i oczekiwanie na takie powiadomienie usprawiedliwia uchybienie terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny podziela argumentację Sądu pierwszej instancji zaprezentowaną w uzasadnieniu skarżonego postanowienia co do tego, że strona nie uprawdopodobniła, iż uchybienie terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku sprawie nastąpiło bez jej winy. Za brak winy nie można bowiem uznać brak wiedzy skarżącego o terminie publikacji wyroku, który to termin został ogłoszony na rozprawie, w której skarżący nie brał udziału. Zgodzić należy się z Sądem pierwszej instancji, że w przypadku odroczenia ogłoszenia wyroku, sąd nie ma obowiązku doręczenia wezwania, o którym jest mowa w art. 91 § 2 P.p.s.a. O ile bowiem w świetle art. 91 § 2 zd. 2-4 P.p.s.a. stronie nieobecnej na posiedzeniu jawnym należy zawsze doręczyć zawiadomienie na następne posiedzenie, przy czym powinno być ono doręczone co najmniej na siedem dni przed posiedzeniem (w przypadkach pilnych do trzech dni przed posiedzeniem), o tyle art. 139 § 1 P.p.s.a. wyłącza w tym zakresie zastosowanie art. 92 § 2 P.p.s.a., ustanawiając własny, szczególny tryb zawiadamiania o terminie publikacji orzeczenia. Zgodnie z tym przepisem (zd. 2-3) w sprawie zawiłej sąd może odroczyć ogłoszenie wyroku na czas do czternastu dni, przy czym termin ogłoszenia wyroku wyznacza się w postanowieniu o odroczeniu. W postanowieniu tym Sąd wyznacza termin ogłoszenia wyroku i ogłasza go niezwłocznie po zamknięciu rozprawy. Natomiast z treści art. 139 § 2 P.p.s.a. jasno wynika, że nieobecność strony nie wstrzymuje ogłoszenia wyroku. W związku z tak określonym odrębnym sposobem zawiadomienia o terminie publikacji orzeczenia należy uznać, że jest to zawiadomienie wystarczające bez względu na to, czy strona była, czy też nie była na rozprawie obecna - pod warunkiem oczywiście, że strona była należycie zawiadomiona o rozprawie (por. np. wyrok NSA z 17 lipca 2007 r., II OSK 1017/06). W niniejszej sprawie skarżący został prawidłowo zawiadomiony o terminie rozprawy, jednakże nie skorzystał z możliwości uczestnictwa w niej. Tym samym, Sąd pierwszej instancji nie miał obowiązku powiadomić osób nieobecnych na rozprawie o odroczeniu ogłoszenia orzeczenia na inny termin. Podnieść należy, że do zawiadomienia o rozprawie zostało dołączone pouczenie, w którym wprost wskazano m.in., iż w sprawach, w których oddalono skargę, uzasadnienie sporządza się wyłącznie na wniosek strony zgłoszony w terminie 7 dni od dnia ogłoszenia wyroku. Skarżący miał zatem wystarczającą wiedzę o poszczególnych etapach postępowania w sprawie . Wyjaśnić ponadto należy, że celem art. 86 § 1 P.p.s.a. jest zapewnienie stronie obrony swoich praw czy interesów w sytuacji, gdy upływ terminów procesowych wywołał dla niej negatywne skutki prawne, przy jednoczesnym założeniu, że strona dołożyła wszelkich możliwych starań, aby takich negatywnych konsekwencji uniknąć. Pierwszorzędne znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym ma zatem ustalenie, że fakt uchybienia przez stronę terminowi nie nastąpił z jej winy. Przy ocenie braku winy w uchybieniu terminu przyjąć należy pewien obiektywny miernik staranności, co oznacza, że tylko stwierdzenie, iż strona (lub jej pełnomocnik) danej przeszkody nie była w stanie przewidzieć, uzasadnia uwzględnienie wniosku. Chodzi więc o okoliczności od strony całkowicie niezależne i nieprzewidywalne. Przy czym obowiązek uprawdopodobnienia braku winy spoczywa na stronie, która miała dokonać danej czynności. W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał się starannością w prowadzeniu własnej sprawy. Strona należycie dbająca o swoje interesy, znając termin rozprawy, na której rozpoznana ma być wniesiona przez nią skarga, powinna zainteresować się przebiegiem sprawy i poczynić starania (np. skontaktować się telefonicznie bądź elektronicznie z Sądem) aby powziąć informację na temat stanu jej sprawy, m.in. celem zachowania terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia. Z wniosku o przywrócenie terminu, jak i z treści zażalenia nie wynika, aby takie czynności skarżący podjął w swojej sprawie. Uznać zatem należy, że skarżący w okolicznościach niniejszej sprawy nie wykazał, iż uchybienie terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie wyroku nastąpiło bez jego winy. W sytuacji, gdy stronie znana była data rozprawy, brak podjęcia przez nią takich działań, jak np. skontaktowanie się z Sądem (np. telefoniczne czy drogą elektroniczną), należy ocenić jako niezachowanie należytej staranności przy prowadzeniu własnej sprawy. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.