III OZ 20/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Teresa Zyglewska po rozpoznaniu w dniu 2 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T.D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 listopada 2023 r., sygn. akt VIII SA/Wa 219/23 o odmowie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sprostowanie i uzupełnienie protokołu rozprawy w sprawie ze skargi T.D. na decyzję Komendanta Służby Ochrony Państwa z dnia 19 stycznia 2023 r., nr 5/2023 w przedmiocie kary dyscyplinarnej postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 24 listopada 2023 r., sygn. akt VIII SA/Wa 219/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: Sąd I instancji, WSA), po rozpoznaniu wniosku T.D., odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sprostowanie i uzupełnienie protokołu rozprawy z 24 sierpnia 2023 r. w sprawie jego skargi na decyzję Komendanta Służby Ochrony Państwa z 19 stycznia 2023 r., nr 5/2023 w przedmiocie kary dyscyplinarnej. W uzasadnieniu wskazano, że wyrokiem z 24 sierpnia 2023 r., sygn. akt VIII SA/Wa 219/23 wydanym po przeprowadzeniu rozprawy, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę T.D. (dalej: skarżący) na ww. decyzję Komendanta Służby Ochrony Państwa. Pismem z 14 października 2023 r. skarżący zażądał sprostowania i uzupełnienia protokołu rozprawy z 24 sierpnia 2023 r. poprzedzającej wydanie wyroku. Zarządzeniem z 27 października 2023 r. Przewodnicząca składu orzekającego odmówiła sprostowania i uzupełnienia protokołu rozprawy argumentując, że skarżący, występując z żądaniem zawartym w piśmie z 14 października 2023 r. (nadanym do Sądu tego samego dnia) nie dochował terminu przewidzianego w art. 103 p.p.s.a. do dokonania tej czynności. Rozprawa, z której sporządzono protokół odbyła się bowiem 24 sierpnia 2023 r., zaś żądanie sprostowania i uzupełnienia protokołu zostało złożone do Sądu 14 października 2023 r. (k. 80 akt sądowych), czyli z przekroczeniem trzydziestu dni od dnia posiedzenia, z którego sporządzono protokół. Zarządzenie doręczono skarżącemu 3 listopada 2023 r. Pismami z 6 listopada 2023 r. skarżący złożył odwołanie od ww. zarządzenia oraz wystąpił z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sprostowanie i uzupełnienie protokołu rozprawy. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że z protokołem rozprawy przeprowadzonej 24 sierpnia 2023 r. zapoznał się 13 października 2023 r. w siedzibie Sądu i niezwłocznie (14 października 2023r.) wystąpił z wnioskiem, o którym mowa w art. 103 p.p.s.a. z powodu uznania, że protokół zawiera rażące uchybienia w postaci nieprotokołowania składanych wyjaśnień przez skarżącego, które miały kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Dodatkowo wskazał, że nie miał wiedzy, iż przewodnicząca składu orzekającego dopuści się rażących uchybień w swoich obowiązkach w dniu rozprawy i nie będzie protokołować kluczowych zeznań dla rozstrzygnięcia sprawy. Dodał też, że nie został pouczony o treści art. 103 p.p.s.a., a działał w sprawie sam, bez profesjonalnego pełnomocnika, a zatem nie miał świadomości wynikającej z obowiązku zawartego w art. 103 p.p.s.a. Odmawiając przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sprostowanie i uzupełnienie protokołu rozprawy Sąd I instancji uznał, że skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak jego winy w niedotrzymaniu terminu. Zdaniem WSA skarżący nie dochował w rozpatrywanej sprawie należytej staranności, jakiej można wymagać od przeciętnego uczestnika postępowania znajdującego się w jego sytuacji procesowej. Posiedzenie, z którego sporządzono protokół, którego sprostowania i uzupełnienia skarżący następnie zażądał, odbyło się 24 sierpnia 2023 r., w tym też dniu zapadł wyrok oddalający skargę. Podkreślono, że skarżący obecny był na rozprawie w tym dniu, nie ulega zatem wątpliwości, iż treść protokołu sporządzonego w obecności skarżącego była mu znana. Mimo tego skarżący wątpliwości co do treści protokołu podczas rozprawy lub bezpośrednio po niej nie zgłaszał. Dopiero po zapoznaniu się z uzasadnieniem wyroku wniósł o sprostowanie, a w szczególności uzupełnienie protokołu rozprawy o obszerną treść. Zdaniem Sądu I instancji, brak było jakichkolwiek przeszkód do złożenia przez skarżącego, zarówno w dniu 24 sierpnia 2023 r., jak i bezpośrednio po tej dacie wniosku o sprostowanie i uzupełnienie protokołu rozprawy. Brak jest tym samym podstaw do uznania, iż przyczyną niezłożenia wniosku o sprostowanie i uzupełnienie protokołu rozprawy był brak pouczenia o terminie wynikającym dla tej czynności z art. 103 p.p.s.a. Następnie Sąd I instancji zauważył, że okoliczność nieznajomości procedury, czy też brak wiedzy prawniczej także nie może stanowić podstawy do przywrócenia terminu, nieznajomość prawa nie jest bowiem okolicznością uzasadniającą przywrócenie terminu. Jest to zasada powszechnie przyjęta przez orzecznictwo sądowe. Nieznajomość prawa, czy niezrozumienie przepisów prawa procesowego nie mogą być uznawane jako usprawiedliwione przeszkody uniemożliwiające dokonanie czynności, gdyż już ze swej istoty są one zawinione przez stronę (por. np. postanowienie NSA z 25 kwietnia 2017 r., sygn.. akt II OZ 305/17 oraz powołane tam orzecznictwo oraz postanowienie NSA z 25 stycznia 2023 r., sygn. akt II OZ 21/23 -orzeczenia dostępne w bazie orzeczeń sądów administracyjnych pod adresem: http;//cbois.nsa.gov.pl). Reasumując, Sąd I instancji wskazał, że skarżący nie uprawdopodobnił, iż niezachowanie terminu było wynikiem istnienia przeszkody nie do przezwyciężenia. Tym samym nie uprawdopodobnił braku winy w niedotrzymaniu terminu do złożenia wniosku o sprostowanie protokołu rozprawy. Z powyższym rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący i w zażaleniu zażądał uchylenia zaskarżonego postanowienia oraz przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sprostowanie i uzupełnienie protokołu rozprawy. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie: – art. 101 § 1 pkt 2 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że treść uzupełnienia protokołu, o jaką wnosi skarżący nie jest twierdzeniem strony związanym z przedmiotem postępowania mającym znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, gdy treść ta miała kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy; – art. 86 § 1 i 2 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że strona nie dokonała czynności ze swojej winy oraz że uchybienie terminu nie powoduje dla strony ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowego, gdy właśnie uchybienie terminu spowodowało ujemne skutki w zakresie postępowania sądowego, ponieważ nie zostały zawarte kluczowe twierdzenia dla rozstrzygnięcia sprawy kończącej postępowanie sądowe; – art. 87 § 2 p.p.s.a. poprzez błędne przyjęcie, że skarżący nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu, gdy ten w sposób rzetelny i obiektywny wykazał, iż winy nie ponosi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) zdanie 1 jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. W myśl zaś art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie z wnioskiem o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu (art. 87 § 2 p.p.s.a.). Natomiast spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu sąd odrzuca na posiedzeniu niejawnym (art. 88 p.p.s.a.). Warunkiem skuteczności wniosku o przywrócenie uchybionego terminu jest łączne spełnienie przesłanek określonych w przepisach art. 86 i art. 87 p.p.s.a., tj.: uprawdopodobnienie przez stronę braku winy w uchybieniu terminu (art. 86 § 1 i art. 87 § 2), spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony (art. 86 § 2), dochowanie terminu do wniesienia wniosku (art. 87 § 1), dopełnienie uchybionej czynności (art. 87 § 4). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący nie uprawdopodobnił skutecznie okoliczności, które wskazywałyby na brak winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sprostowanie i uzupełnienie protokołu rozprawy, tym samym za słuszne należało uznać stanowisko wyrażone przez Sąd I instancji. Warunkiem koniecznym do pozytywnego rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu jest bowiem brak winy rozumiany jako dopełnienie przez stronę obowiązku dołożenia należytej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. W przypadku dopuszczenia się przez stronę chociażby lekkiego niedbalstwa, dokonaną przez nią czynność uznać należy za bezskuteczną. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, posiedzenie, z którego sporządzono protokół, którego sprostowania i uzupełnienia skarżący następnie zażądał, odbyło się 24 sierpnia 2023 r., w tym też dniu zapadł wyrok oddalający skargę. Skarżący był obecny na rozprawie, nie ulega zatem wątpliwości, iż treść protokołu sporządzonego w obecności skarżącego była mu znana. Mimo tego skarżący nie zgłaszał wątpliwości co do treści protokołu podczas rozprawy lub bezpośrednio po niej. Dopiero po zapoznaniu się z uzasadnieniem wyroku wniósł o sprostowanie, a w szczególności uzupełnienie protokołu rozprawy o obszerną treść. Rację ma Sąd I instancji, że brak było jakichkolwiek przeszkód do złożenia przez skarżącego zarówno w dniu 24 sierpnia 2023 r., jak i bezpośrednio po tej dacie wniosku o sprostowanie i uzupełnienie protokołu rozprawy. Zauważyć również należy, że obowiązek informowania stron wynikający z art. 6 p.p.s.a. nie oznacza, że sąd ma obowiązek pouczenia strony działającej bez adwokata lub radcy prawnego co do wszelkich możliwych zachowań i mogących wystąpić okoliczności. Obowiązek ten odnosi się do wskazówek i pouczeń celowych z punktu widzenia prawidłowego dokonania danej czynności procesowej (postanowienie NSA z 9 listopada 2009 r., sygn. akt II OZ 981/09). O najistotniejszych z punktu widzenia toczącego się postępowania kwestiach Sąd jest obowiązany pouczać strony działające bez adwokata lub radcy prawnego stosownie do przepisów ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Obowiązek informowania stron odnosi się do wskazówek i pouczeń celowych z punktu widzenia prawidłowego dokonania danej czynności procesowej. Aby pouczyć o możliwości i terminie do wniesienia żądania uzupełnienia lub sprostowania protokołu, sąd musi zostać najpierw w jakikolwiek sposób poinformowany przez stronę, że jest niezadowolona z treści tego protokołu. Sąd nie może domniemywać chęci dokonania każdej czynności przez stronę, jak również informować strony o treści wszystkich przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Obowiązek udzielania tego typu szczegółowych wskazówek aktualizuje się dopiero na skutek jakiegokolwiek zachowania strony, z którego można wywnioskować jakie działania chce ona podjąć (postanowienie NSA z 16 marca 2010 r., sygn. akt I OZ 179/10). W konsekwencji nieskuteczne okazały się zarzuty naruszenia art. 86 § 1 i 2 oraz art. 87 § 2 p.p.s.a. Istotne jest także to, że protokół powinien odzwierciedlać przebieg postępowania i zgodnie z art. 101 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w szczególności powinien zawierać wnioski i twierdzenia stron, wymienienie zarządzeń i orzeczeń wydanych na posiedzeniu oraz stwierdzenie, czy zostały ogłoszone; jeżeli sporządzenie odrębnej sentencji orzeczenia nie jest wymagane, wystarcza zamieszczenie w protokole treści samego rozstrzygnięcia; zamiast podania wniosków i twierdzeń można w protokole powołać się na pisma przygotowawcze. Kwestionowany przez stronę protokół rozprawy zawiera wnioski i twierdzenia strony związane z przedmiotem postępowania, mające znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Jak stwierdził Sąd Najwyższy w postanowieniu z 19 lutego 1970 r., III CRN 323/69, wystarczające jest, gdy protokół rozprawy zawiera przebieg posiedzenia, w szczególności wnioski i twierdzenia stron. Art. 101 §1 p.p.s.a. nie można rozumieć w ten sposób, że protokół winien obejmować szczegółowe streszczenie wywodów stron, a zwłaszcza ich wywodów prawnych. Wystarczające jest zatem, gdy protokół zawiera istotne wnioski i twierdzenia stron (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2005, str. 352). Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela powyższy pogląd i nie znajduje podstaw do uwzględnienia żądania skarżącego. Odwołując się do akt sprawy należy zauważyć, że w protokole, o którego sprostowanie wnosi skarżący zaznaczono, że podtrzymuje on wnioski i twierdzenia zawarte w skardze. Okoliczność, że nie odnotowano w nim, jak domaga się tego skarżący we wniosku, treści całej wygłoszonej na rozprawie wypowiedzi nie zmienia powyższej oceny. Zasadnie zatem Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sprostowanie i uzupełnienie protokołu rozprawy uznając, iż skarżący nie wykazał braku winy w niedochowaniu terminu, powołując się na brak znajomości prawa i brak pouczenia przez sąd o możliwości żądania sprostowania protokołu. Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.