III OZ 198/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Jakimowicz po rozpoznaniu w dniu 22 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Mazowieckiego Kuratora Oświaty na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 marca 2026 r., sygn. akt VII SA/Wa 218/26 o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi E. sp. z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Mazowieckiego Kuratora Oświaty z dnia 28 listopada 2025 r., znak KOG.543.29.2025.KC w przedmiocie wykreślenia szkoły z ewidencji szkół i placówek niepublicznych postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie i odmówić wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji; 2. zwrócić Mazowieckiemu Kuratorowi Oświaty ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę 100 (sto) złotych tytułem uiszczonego wpisu od zażalenia.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 10 marca 2026 r., sygn. akt VII SA/Wa 218/26, po rozpoznaniu wniosku E. sp. z o.o. z siedzibą w W. (dalej także jako: Spółka) o wstrzymanie wykonania decyzji Mazowieckiego Kuratora Oświaty (dalej także jako: organ) z dnia 28 listopada 2025 r., znak KOG.543.29.2025.KC w przedmiocie wykreślenia szkoły z ewidencji szkół i placówek niepublicznych, wstrzymał wykonanie zaskarżonej decyzji. W uzasadnieniu postanowienia Sąd I instancji wskazał, że Spółka we wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji odwołała się wprawdzie do argumentów o ogólnym charakterze, ale zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie bezspornie istotnych w świetle przedmiotu sprawy, jak i wagi skutków jakie niesie za sobą wykonanie zaskarżonego aktu jeszcze przed kontrolą jego legalności. Sąd I instancji dodał, że Spółka należycie i przekonująco uzasadniła, dlaczego w przypadku wykonania zaskarżonej decyzji zachodzi niebezpieczeństwo spowodowania dla niej znacznej szkody oraz trudnych do odwrócenia skutków. W związku z powyższym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził, że w sprawie spełnione zostały przesłanki określone w art. 61 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, gdyż argumenty podniesione przez Spółkę dowodzą, że wykonanie decyzji może realnie spowodować niebezpieczeństwo wyrządzenia jej znacznej szkody lub trudne do odwrócenia skutki. Sąd I instancji podkreślił, że w szczególności wykreślenie szkoły z ewidencji szkół i placówek niepublicznych spowoduje w istocie likwidację szkoły i będzie wiązało się z rozwiązaniem stosunków pracy z nauczycielami i pracownikami niepedagogicznymi likwidowanej placówki. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie już tylko ten argument przemawiał za zasadnością wniosku. Jednak Sąd I instancji dodał także, że konsekwencją ustania działalności szkoły niepublicznej będzie dla Spółki konieczność wypełnienia szeregu związanych z tym zobowiązań, bez możliwości uzyskania spodziewanych dochodów z działalności w ograniczonym względem dotychczasowego zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, że skutki wykonania zaskarżonej decyzji są zatem istotne oraz daleko idące, zarówno w aspekcie społecznym, jak i aspekcie prywatnym Spółki, co czyni zgłoszony wniosek o udzielenie jej ochrony tymczasowej należycie usprawiedliwionym. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy Sąd I instancji uznał więc, uwzględniając przedmiot sporu (wykreślenie szkoły z ewidencji szkół i placówek niepublicznych) oraz wymiar zarówno ekonomiczny, jak i pozaekonomiczny przedmiotu sprawy, że udzielenie Spółce ochrony tymczasowej w postaci wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji znajduje swoje podstawy i jest uzasadnione. Pismem z dnia 17 marca 2026 r. organ wywiódł zażalenie na powyższe postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i oddalenie wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania zażaleniowego, zarzucił zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 61 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, które miało istotny wpływ na wynik sprawy: 1. poprzez wstrzymanie wykonania decyzji, która została już w całości wykonana przed dniem wydania zaskarżonego postanowienia, co czyni zastosowany środek ochrony tymczasowej bezprzedmiotowym, 2. poprzez błędne przyjęcie, że w sprawie zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, podczas gdy skutki te są ustawową konsekwencją naruszania przepisów prawa oświatowego, 3. poprzez niewłaściwą ocenę interesu publicznego i dobra dziecka, co doprowadziło do legitymizowania działalności placówki rażąco naruszającej polskie przepisy oświatowe. W uzasadnieniu zażalenia organ wskazał przede wszystkim, że decyzja Mazowieckiego Kuratora Oświaty z dnia 28 listopada 2025 r., znak: KOG.543.29.2025.KC jest decyzją ostateczną w administracyjnym toku instancji i podlega wykonaniu niezależnie od faktu jej zaskarżenia do sądu administracyjnego, chyba że przed jej wykonaniem zostanie zastosowany środek ochrony tymczasowej w postaci wstrzymania wykonania decyzji. Organ podkreślił, że powyższa decyzja utrzymała w mocy decyzję Prezydenta m. st. Warszawy (dalej także jako: organ I instancji) z dnia 28 sierpnia 2025 r., znak: 54/BE/2025 o wykreśleniu z dniem 31 sierpnia 2025 r. Niepublicznej Szkoły Podstawowej nr [...] w Warszawie z ewidencji szkół i placówek niepublicznych prowadzonej przez m.st. Warszawę. Zaskarżona w sprawie decyzja została w dniu 1 grudnia 2025 r. doręczona organowi I instancji, który bezzwłocznie dokonał czynności wykreślenia ww. szkoły z ewidencji szkół i placówek niepublicznych prowadzonej przez m.st. Warszawę. Organ podkreślił, że zaskarżona decyzja została zatem wykona w całości w dniu 1 grudnia 2025 r. W związku z powyższym organ podkreślił, że w dacie wydania przez Sąd I instancji zaskarżonego postanowienia, zaskarżona decyzja organu była już formalnie wykonana, a Niepubliczna Szkoła Podstawowa nr [...] w Warszawie przestała figurować w rejestrze placówek oświatowych. Dlatego organ zaznaczył, że zgodnie z utrwaloną praktyką orzeczniczą, wstrzymanie wykonania aktu, który został już w pełni zrealizowany i wywołał trwałe skutki prawne w rejestrze publicznym, a takim jest ewidencja szkół i placówek niepublicznych prowadzona przez m.st. Warszawę, jest niedopuszczalne. Organ podkreślił, że instytucja wstrzymania wykonania ma na celu zapobieżenie skutkom, które dopiero mają nastąpić, a więc jeżeli zaskarżona decyzja została już wykonana, tj. nastąpił fizycznie i prawnie skutek wykreślenia, to nie ma już czego "wstrzymywać". Jak wskazał organ instytucja wstrzymania wykonania decyzji ostatecznej służby zapobieganiu przyszłym skutkom, a nie odwracaniu ostatecznych i prawomocnych stanów już zaistniałych przed wydaniem postanowienia o wstrzymaniu wykonania decyzji. Ponadto, organ dodał, że zgodnie z przepisami ustawy Prawo oświatowe, wykreślenie niepublicznej szkoły lub placówki z ewidencji szkół i placówek niepublicznych jest równoznaczne z jej likwidacją. Organ wskazał także, że wskutek kontroli przeprowadzonej w ww. szkole w ramach nadzoru pedagogicznego w zakresie spełnienia warunków określonych w art. 14 ust. 3 ustawy Prawo oświatowe, stwierdzono, że szkoła ta nie spełnia warunków określonych w tym przepisie, w szczególności dotyczących realizacji programów nauczania uwzględniających podstawę programową kształcenia ogólnego, realizacji obowiązkowych zajęć edukacyjnych we wskazanym wymiarze, stosowania zasad klasyfikowania i promowania uczniów, zasad dokumentacji przebiegu nauczania oraz obowiązku zatrudniania nauczycieli obowiązkowych zajęć edukacyjnych, posiadających kwalifikacje określone dla nauczycieli szkół publicznych. W związku ze stwierdzonymi nieprawidłowościami dyrektor szkoły otrzymał stosowne zalecenia ze wskazaniem terminu ich realizacji, jednak przeprowadzona przez organ rekontrola, a następnie kolejna kontrola, wykazały, że żadne z zaleceń nie zostało wykonane i nie zaszły żadne istotne zmiany w realizacji poszczególnych zajęć edukacyjnych. W związku z powyższym organ zaznaczył, że likwidacja Niepublicznej Szkoły Podstawowej nr [...] w Warszawie oraz utrata zatrudnienia przez kadrę pedagogiczną w tej szkole stanowiło konsekwencję decyzji samej Spółki, która nie wykonała zaleceń wydanych w ramach kontroli przeprowadzonych w trybie nadzoru pedagogicznego i nie usunęła rażących naruszeń przepisów ustawy Prawo oświatowe, ustawy o systemie oświaty i wydanych na ich podstawie rozporządzeń. Organ wskazał także, że Sąd I instancji oparł swoje rozstrzygnięcie na ochronie stabilności procesu edukacyjnego uczniów, jednak Niepubliczna Szkoła Podstawowa nr [...] w Warszawie prowadziła swoją działalność z rażącym naruszeniem przepisów prawa oświatowego, w szczególności realizując zajęcia wyłącznie w języku angielskim na podstawie brytyjskich podręczników, co uniemożliwiało realizację polskiej podstawy programowej. Organ podkreślił, że dalsze funkcjonowanie ww. szkoły w obecnym kształcie jest sprzeczne z obiektywnie rozumianym dobrem dziecka. Legitymizowanie szkoły, która nie realizuje ustawowych zadań edukacyjnych i nie zapewnia ustawowych warunków kształcenia, jest w ocenie organu tworzeniem "pozorów prawidłowego funkcjonowania", co uderza w prawo uczniów do rzetelnej edukacji zgodnie z polskim systemem oświaty i faktycznie szkodzi uczniom. W odpowiedzi na zażalenie Spóła wniosła o oddalenie zażalenia organu w całości oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych podnosząc, że zażalenie organu jest wewnętrznie sprzeczne, nielogiczne i całkowicie oderwane od rzeczywistego przebiegu postępowania administracyjnego, czego odzwierciedlenie znajduje się w aktach sprawy. Spółka wskazała przede wszystkim, że organ postanowieniem z dnia 29 października 2025 r. sam wstrzymał wykonalność decyzji organu I instancji oraz przywrócił szkołę do ewidencji, co stanowi czynność dokładnie przeciwną do tej, której rzekomej niemożności organ dochodzi obecnie w zażaleniu. Spółka podniosła, że skoro organ mógł w zwykłym toku postępowania administracyjnego uchylić rygor natychmiastowej wykonalności i przywrócić szkołę do ewidencji, to argument podnoszony obecnie, jakoby "wykreślenie zostało już wykonane i nie istnieje możliwość jego cofnięcia", jest nie tylko pozbawiony podstaw prawnych, lecz przede wszystkim sprzeczny z działaniami tego samego organu podjętymi niespełna kilka miesięcy wcześniej. Trudno przyjąć, aby organ mógł przywrócić szkołę do ewidencji w październiku 2025 roku, natomiast w marcu 2026 roku twierdzić, że wykonanie decyzji Prezydenta jest "nieodwracalne". Ponadto, Spółka wskazała, że przyjęcie argumentacji organu z zażalenia za prawdziwą oznaczałoby całkowite unicestwienie sensu i funkcji instytucji wstrzymania wykonania decyzji administracyjnej przewidzianej w art. 61 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Organ twierdzi bowiem, że postanowienie o wstrzymaniu wykonania decyzji jest "bezprzedmiotowe" z uwagi na fakt, iż decyzja została już wykonana w dacie jego wydania. Przyjęcie takiego poglądu oznaczałoby w ocenie Spółki, że sąd administracyjny nigdy nie mógłby udzielić stronie ochrony tymczasowej, ponieważ każda decyzja ostateczna z natury rzeczy podlega wykonaniu, chyba że organ sam wstrzyma jej wykonalność. Zdaniem Spółki logika instytucji wstrzymania wykonania decyzji zakłada zatem sytuację odwrotną wobec tej, którą przyjmuje organ: to właśnie decyzje ostateczne i podlegające wykonaniu mogą (i muszą) być wstrzymywane, gdy zachodzą ku temu ustawowe przesłanki. Spółka dodała, że przyjęcie stanowiska organu oznaczałoby naruszenie konstytucyjnego prawa do sądu oraz prawa do efektywnej ochrony prawnej, bowiem organ - dokonując błyskawicznego wykonania decyzji, a następnie powołując się na fakt jej wykonania - mógłby faktycznie pozbawić stronę możliwości skorzystania z art. 61 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Instytucja ochrony tymczasowej przestawałaby istnieć w praktyce, gdyż jej skuteczność byłaby zależna nie od przesłanek ustawowych, lecz od woli i tempa działania organu administracji. Ponadto, Spółka podniosła, że organ całkowicie pomija główny sens przedmiotowej instytucji, zgodnie z którym wstrzymanie wykonania decyzji ma na celu zapobieżenie dalszemu pogłębianiu się skutków decyzji, a nie jedynie uniemożliwienie pierwszego aktu jej wykonania. Nawet jeżeli pewne czynności zostały dokonane, to ich konsekwencje mogą nadal narastać, a organ zobowiązany jest powstrzymać się od wszelkich dalszych działań, które podważałyby sens i skuteczność sądowej ochrony. Spółka podkreśliła, że wstrzymanie wykonalności decyzji administracyjnej ma charakter zawieszający, a nie naprawczy - nie służy reaktywowaniu stanu poprzedniego, lecz uniemożliwieniu dalszego wykonywania decyzji do czasu jej oceny przez sąd. Końcowo Spółka dodała, że organ do dnia sporządzenia odpowiedzi na zażalenie nie wykonał postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie i nie wprowadził odpowiednich zmian w ewidencji ani nie poinformował strony o podjęciu działań wykonawczych. Pismem procesowym z dnia 6 maja 2026 r. organ przekazał do Naczelnego Sądu Administracyjnego maila Naczelnika Wydziału w biurze Urzędu m.st. Warszawy Biuro Edukacji (BE) Wydział Oświaty Niepublicznej wraz z załącznikami, tj. skanem księgi ewidencyjnej zawierającym wpis z dnia 1 grudnia 2025 r. o wykreśleniu z ewidencji szkół i placówek niepublicznych prowadzonej przez m.st. Warszawę Niepublicznej Szkoły Podstawowej nr [...] z siedzibą przy ul. [...] w Warszawie oraz informację z Departamentu Współpracy z Samorządem Terytorialnym w MEN dot. potwierdzenia, z jaką datą dokonano ww. wykreślenia. Jednocześnie organ podkreśli, że Rejestr Szkół i Placówek Oświatowych obejmujący ewidencję Systemu Informacji Oświatowej, funkcjonujący pod adresem rspo.gov.pl jest publicznie dostępnym rejestrem, który zawiera aktualne i historyczne dane o placówkach oświatowych w Polsce, umożliwiając ich wyszukiwanie, weryfikację oraz pobieranie wykazów. Jak podkreślił organ, w ww. rejestrze zawarto informację, że Niepubliczna Szkoła Podstawowa nr[...] została zlikwidowana. Jednocześnie organ zaznaczył, że zgodnie z art. 168 ust. 1 ustawy Prawo oświatowe organem właściwym do dokonywania czynności wpisu/wykreślenia szkoły niepublicznej z ewidencji szkół i placówek niepublicznych oraz w systemie informacji oświatowej jest wyłącznie jednostka samorządu terytorialnego prowadząca tę ewidencję, a więc w przypadku szkoły funkcjonującej na terenie m.st. Warszawy organem tym jest Biuro Edukacji m.st. Warszawy. Organ nie wykonuje zatem żadnych czynności prawnych i faktycznych związanych z prowadzeniem ewidencji szkół i placówek. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie organu zasługiwało na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wstrzymując wykonanie zaskarżonej w sprawie decyzji o wykreśleniu Niepublicznej Szkoły Podstawowej nr [...] w Warszawie z ewidencji szkół i placówek niepublicznych pominął to, że skutki wynikające z wykonania zaskarżonego w sprawie aktu administracyjnego już wystąpiły, bowiem szkoła ta w dniu wydania zaskarżonego postanowienia nie figurowała już w ewidencji szkół i placówek niepublicznych. Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 61 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.) - dalej p.p.s.a., wniesienie skargi do sądu nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu lub czynności. Zasadą jest zatem wykonalność zaskarżonego aktu lub czynności. Sąd jednak może, choć nie musi - stosownie do art. 61 § 3 p.p.s.a., na wniosek skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania w całości lub w części zaskarżonego aktu lub czynności. W myśl art. 61 § 3 p.p.s.a., przesłanką wstrzymania zaskarżonego aktu jest zajście niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, przy czym koniecznym jest wykazanie zaistnienia okoliczności uzasadniających możliwość wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu powołana została do tymczasowej ochrony przed negatywnymi i nieodwracalnymi skutkami, jakie mogłoby dla strony wywołać wykonanie zaskarżonego aktu, zanim zostanie on zbadany przez sąd administracyjny pod kątem jego legalności. Ma chronić, by w okresie do rozpatrzenia skargi strona, z uwagi na skutki, jakie może wywołać wykonanie zaskarżonego aktu, nie poniosła znacznej szkody lub żeby nie wystąpiły trudne do odwrócenia skutki. Nie ma podstaw jednak do przyjęcia, że wstrzymanie wykonania aktu obejmuje również takie akty, które zostały już wykonane, to jest wywołały już materialne skutki faktyczne i prawne. Objęcie ochroną przewidzianą w art. 61 § 3 p.p.s.a. może mieć miejsce tylko i wyłącznie w przypadku zaskarżenia aktu, który nadaje się do wykonania i który ma być w przyszłości wykonany. Tym samym w sytuacji, gdy akt został już wykonany, wniosek o wstrzymanie wykonania staje się bezprzedmiotowy. Skoro bowiem postanowienie Sądu ma uchronić stronę przed skutkami wykonania aktu, to jego wykonanie niweczy cel zastosowania instytucji przewidzianej w art. 61 § 3 p.p.s.a. (por. m.in. postanowienia NSA: z dnia 9 czerwca 2010 r., sygn. akt I OZ 410/10, z dnia 12 lutego 2019 r., sygn. akt I OSK 77/19). Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie i na podstawie art. 61 § 3 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji Mazowieckiego Kuratora Oświaty z dnia 28 listopada 2025 r., znak KOG.543.29.2025.KC w przedmiocie wykreślenia szkoły z ewidencji szkół i placówek niepublicznych. O zwrocie wpisu sądowego od zażalenia orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 2 p.p.s.a.