III OZ 176/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak po rozpoznaniu w dniu 28 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T.D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 stycznia 2026 r. sygn. akt VII SA/Wa 1052/25 o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziego WSA Iwony Ścieszki, asesora WSA Lucyny Staniszewskiej, sędziego WSA Izabeli Ostrowskiej, sędziego WSA Tomasza Janeczko od orzekania w sprawie ze skargi T.D. na postanowienie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 6 marca 2025 r. znak [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy postanawia: oddalić zażalenie.

T.D. (dalej: "skarżąca") wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z 6 marca 2025 r., znak [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Pismem z 10 grudnia 2025 r. skarżąca wywiodła wniosek o wyłączenie sędziego WSA Iwony Ścieszki, asesora WSA Lucyny Staniszewskiej, sędziego WSA Izabeli Ostrowskiej i sędziego WSA Tomasza Janeczko od rozpoznania sprawy VII SA/Wa 1052/25. W treści wniosku wskazano, że sędzia WSA Iwona Ścieszka oraz asesor WSA Lucyna Staniszewska zostały powołane odpowiednio 14 października 2025 r. oraz 12 maja 2023 r., przy udziale upolitycznionej Krajowej Rady Sądownictwa. Ponadto zdaniem strony sędzia Izabela Ostrowska i sędzia Tomasz Janeczko nie dają rękojmi bezstronności, bowiem osoby te nie okazały protestu w postaci odmowy udziału w rozpoznaniu sprawy z sędziami wadliwie powołanymi przy udziale upolitycznionej KRS, a także wyraziły akceptację co do skierowania sprawy na posiedzenie niejawne, wbrew woli skarżącej. Sędzia WSA Iwona Ścieszka, sędzia WSA Izabela Ostrowska, sędzia WSA Tomasz Janeczko oraz asesor WSA Lucyna Staniszewska złożyli oświadczenia, że w przedmiotowej sprawie nie występują okoliczności tego rodzaju, że mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności. Postanowieniem z 7 stycznia 2026 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek. W uzasadnieniu wskazał, że okoliczność powołania na stanowisko sędziowskie lub asesorskie w procedurze prowadzonej przez tzw. "nową KRS" sama w sobie nie może zostać uznana za uprawdopodobniającą wystąpienie okoliczności uzasadniających wyłączenie. W ocenie WSA nie można też upatrywać wystarczającej przesłanki wyłączenia sędziego Izabeli Ostrowskiej i sędziego Tomasza Janeczko w okoliczności, że sędziowie nie okazali "protestu w postaci odmowy udziału w rozpoznaniu sprawy z sędziami wadliwie powołanymi przy udziale upolitycznionej KRS". Przesłanką wyłączenia nie może być również zaakceptowanie przez sędziów skierowania sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (obecnie tekst jedn. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.". Na powyższe postanowienie skarżąca wywiodła zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzucając: 1. naruszenie art. 19 p.p.s.a., przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że skład sądu sprzeczny z ustawą nie stanowi okoliczności wymagającej wyłączenia takiego sędziego, podczas gdy okoliczność taka implikuje nieważność postępowania, 2. błąd w ustaleniach faktycznych przyjęty za podstawę orzeczenia polegający na przyjęciu, że brak jest przesłanek do uwzględnienia wniosku strony. W związku z powyższymi zarzutami skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie wniosku. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca przedstawiła argumentację, mającą na celu wykazanie zasadności podniesionych zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 19 p.p.s.a., niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 18 p.p.s.a., sąd wyłącza sędziego (asesora) na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Przepis art. 19 p.p.s.a., w odróżnieniu od przepisu art. 18 tej ustawy, zawierającego katalog przyczyn powodujących wyłączenie sędziego (asesora) z mocy samej ustawy, a zatem bezwzględne wyłączenie sędziego (asesora), reguluje kwestię wyłączenia sędziego z przyczyn innych niż wymienione w art. 18 p.p.s.a., dotyczy więc względnych przesłanek wyłączenia sędziego (asesora). Zaznaczyć należy, że instytucja wyłączenia sędziego (asesora), tak z mocy prawa (art. 18 p.p.s.a.), jak i na wniosek strony (art. 19 p.p.s.a.), stanowi istotną gwarancję procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sędziego (asesora), który nie pozostaje w relacjach osobistych ze stronami lub ich przedstawicielami oraz nie miał wcześniej określonych związków z rozpoznawaną sprawą. Sąd rozpoznając wniosek na podstawie art. 19 p.p.s.a. ocenia czy jest oparty na podstawach wskazujących istnienie stosunku osobistego pomiędzy sędzią (asesorem) a jedną ze stron lub jej przedstawicielem, a sytuacja ta jest tego rodzaju, że może wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego (asesora). Jak stanowi art. 20 § 1 p.p.s.a. składając wniosek o wyłączenie sędziego (asesora) należy uprawdopodobnić przyczyny wyłączenia. Zasadność wniosku o wyłączenie sędziego (asesora) zależy od okoliczności faktycznych, jakie w każdym konkretnym przypadku mogą mieć wpływ na sposób prowadzenia przez niego postępowania. Wnioskodawca powinien wskazać okoliczności w postaci konkretnych faktów, które mogłyby wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziego (asesora). Dokonując oceny, czy w konkretnej sprawie wystąpiła przyczyna uzasadniająca wyłączenie sędziego (asesora), należy mieć na względzie dwoisty charakter bezstronności sędziowskiej. Z jednej strony jest ona niezbywalną cechą władzy sądowniczej, a z drugiej - indywidualną cechą sędziego, konieczną kwalifikacją do pełnienia tej funkcji (por. wyrok TK z 26 czerwca 2006 r., SK 55/05). Istotą pierwszego z tych wymiarów bezstronności, tzw. bezstronności obiektywnej, jest nie tylko to, by sędzia (asesor) orzekający w sprawie zachowywał się zawsze rzeczywiście zgodnie ze standardami niezawisłości i bezstronności, lecz także by w ocenie zewnętrznej zachowanie sędziego (asesora) odpowiadało takim standardom. Reguły wyłączenia sędziego (asesora) służą bowiem budowie społecznego zaufania do wymiaru sprawiedliwości przez usuwanie choćby pozorów braku bezstronności (por. wyrok TK z 20 lipca 2004 r., SK 19/02). Drugi wymiar bezstronności, tzw. bezstronność subiektywna, polega na tym, że sędzia (asesor) musi mieć jeszcze dodatkowo wewnętrzne przekonanie o możliwości wydania wyroku bez faworyzowania któregokolwiek z uczestników postępowania. (por. J. P. Tarno [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. V, Warszawa 2011, art. 19) Wydanie postanowienia w przedmiocie wyłączenia sędziego (asesora), stosownie do treści art. 22 § 2 p.p.s.a., musi być nadto poprzedzone złożeniem wyjaśnień przez tego sędziego (asesora), którego wniosek dotyczy. Z oświadczeń złożonych w niniejszej sprawie przez sędziego WSA Iwonę Ścieszkę, sędziego WSA Izabelę Ostrowską, sędziego WSA Tomasza Janeczko oraz asesor WSA Lucynę Staniszewską, wynika że nie zachodzą w stosunku do nich żadne okoliczności określone w art. 18 i art. 19 p.p.s.a., dające podstawę do wyłączenia od orzekania w niniejszej sprawie. Prawdziwość tych oświadczeń nie budzi wątpliwości. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, WSA w Warszawie prawidłowo oddalił wniosek skarżącej o wyłączenie ww. sędziów i asesora WSA od rozpoznania sprawy. Skarżąca nie powołała się bowiem we wniosku na żadną ustawową przesłankę wyłączenia sędziego (asesora). Argumenty skarżącej przedstawione w zażaleniu dotyczą w decydującym zakresie sposobu ukształtowania Krajowej Rady Sądownictwa. Skarżąca prezentuje pogląd, że osoba powołana na stanowisko sędziego przez Krajową Radę Sądownictwa ukształtowaną w oparciu o regulację ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2018 r. poz. 3) nie jest sędzią w świetle prawa. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, argumentacja ta nie mogła odnieść oczekiwanego przez skarżącą rezultatu w postaci wyłączenia sędziów i asesora. Skarżąca zasadniczo zmierza do rozszerzenia bezwzględnych przesłanek wyłączenia sędziego (asesora) o przesłankę nieznaną ustawie, co należy uznać za niedopuszczalne. Jedyną przesłanką wyłączenia sędziego (asesora) na wniosek, przewidzianą w art. 19 p.p.s.a., jest zaistnienie okoliczności, które wywołują uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziego (asesora). Celem tego przepisu jest wyłączenie sędziego (asesora), który w konkretnych okolicznościach sprawy, uprawdopodobnionych przez wnioskodawcę, nie gwarantowałby bezstronnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienie NSA z 19 listopada 2010 r., II FZ 593/10). O potrzebie wyłączenia sędziego (asesora) od rozpoznania sprawy nie może więc decydować samo subiektywne odczucie strony co do jego stronniczości, czy też, kwestionowany przez skarżącego sposób ukształtowania Krajowej Rady Sądownictwa. Zaznaczyć należy, że zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 kwietnia 2023 r., I FPS 3/22 zakres przedmiotowy normy art. 19 p.p.s.a. nie obejmuje badania spełnienia przez sędziego (asesora) sądu administracyjnego wymogów niezawisłości i bezstronności z uwzględnieniem okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowaniu po powołaniu, o których stanowi art. 5a ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267). W uzasadnieniu uchwały NSA wykazał, że zakresy przedmiotowe okoliczności stanowiących podstawę do wyłączenia sędziego (asesora) na podstawie art. 19 p.p.s.a. oraz art. 5a p.u.s.a. są rozłączne (por. glosa W. Chróścielewskiego aprobująca stanowisko NSA, OSP 2024/1, s. 170 i n.). Instytucje te różnią się zarówno zakresem przedmiotowym, jak i procedurą stosowania. Wobec tego, w niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji nie mógł badać niezawisłości i bezstronności sędziów i asesora w kontekście okoliczności towarzyszących jego powołaniu i jego postępowania po powołaniu. W rozpatrywanej sprawie zarzucana wadliwość procesu powołania sędziów i asesora oraz orzekania z nimi w jednym składzie, nie prowadzi do naruszenia standardu niezawisłości i bezstronności. Skarżąca nie wyjaśniła, w jaki sposób kwestia ta mogłaby znaleźć przełożenie na bezstronność sędziów i asesora. Brak wskazania wątpliwości odnoszących się do bezstronności w danej sprawie sądowoadministracyjnej powoduje, że wniosek o wyłączenie od orzekania na tak sformułowanej podstawie jest bezzasadny. Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.