III OZ 123/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 9 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Uczelni [...] na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 stycznia 2026 r., sygn. akt VII SA/Wa 1180/25 o odmowie przywrócenia terminu do wniesienia skargi w sprawie ze skargi Uczelni [...] na decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 12 lutego 2025 r., znak DSW-WNN.6014.96.2025.2.KRS w przedmiocie pozwolenia na utworzenie jednolitych studiów magisterskich prowadzonych w filii [...] postanawia: oddalić zażalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, postanowieniem z dnia 30 stycznia 2026 r., sygn. akt VII SA/Wa 1180/25, odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi na decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 12 lutego 2025 r., znak DSW-WNN.6014.96.2025.2.KRS w przedmiocie cofnięcia pozwolenia na utworzenie jednolitych studiów magisterskich o profilu praktycznym na kierunku [...], prowadzonym w filii [...]. W motywach rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji podał, że Uczelnia [...] wraz ze skargą na decyzję Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego o cofnięciu pozwolenia na utworzenie jednolitych studiów magisterskich, prowadzonych w filii [...] złożyła wniosek o przywrócenie terminu do jej wniesienia, wskazując, że w dacie wydania decyzji tylko zarządca przymusowy posiadał dostęp do konta ePUAP, za pośrednictwem którego nastąpiło doręczenie decyzji. Zarząd przymusowy został uchylony w dniu 13 lutego 2025 r., a w dacie doręczenia zaskarżonej decyzji rektor Uczelni nie miała analogicznego dostępu i wiedzy, że decyzja zapadła – fakt ten został ujawniony dopiero po zapoznaniu się z korespondencją, co nastąpiło w dniu 16 kwietnia 2025 r. Strona skarżąca wskazała także, że zarządca przymusowy uważał siebie za jedyną osobę upoważnioną wraz ze swoim zewnętrznym zapleczem administracyjno-prawnym do dokonywania wszelkich czynności sądowych i nie uwzględniał w tym rektor Uczelni, oraz przetrzymywał kluczową dokumentację. Po uchyleniu zarządu przymusowego rektor Uczelni mogła odzyskać pełnię kompetencji, jednakże ich całkowite przejęcie wiązało się m.in. z uzyskaniem dostępu do konta ePUAP. Zdaniem Uczelni, ponieważ odpowiada ona za wywiązanie się z wezwań i zobowiązań w toczących się postępowaniach sądowych, nie sposób wymagać od jej rektora dokonywania historycznego przeglądu korespondencji przychodzącej przez ePUAP, bez jakichkolwiek wskazań ze strony zarządcy przymusowego o istotnej z punktu widzenia Uczelni decyzji Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego, która zapadła lub że biegnie termin do wniesienia skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego. Uczelnia podniosła, że brak było po jej stronie przejawów co do tego, że pozwolenie zostało uchylone, bowiem w dniu 3 lutego 2025 r. była ona zobowiązana do złożenia raportu samooceny dotyczącego wskazanego w zaskarżonej decyzji pozwolenia. Następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej jako "P.p.s.a."), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Równocześnie z wnioskiem strona powinna dokonać czynności, której nie dokonała w terminie (art. 87 § 4 P.p.s.a.). Z brzmienia wskazanych przepisów wynika, że instytucja przywrócenia terminu ma charakter wyjątkowy i może mieć zastosowanie jedynie wtedy, gdy wszystkie określone w nich przesłanki zostaną spełnione łącznie, tj.: wniesienie wniosku w ciągu siedmiu dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiała dochowanie terminu; dopełnienie czynności, dla której był ustanowiony termin; oraz brak winy w uchybieniu terminu. Brak jednej z tych przesłanek uniemożliwia uwzględnienie wniosku. Uczelnia przywołała datę 16 kwietnia 2025 r. jako dzień, w którym zapoznano się z treścią zaskarżonej decyzji, jednak nie przedstawiła informacji z systemu ePUAP na jego potwierdzenie, co budzi wątpliwości Sądu. Odnosząc się do przesłanki braku winy Sąd wyjaśnił, że oceniając wystąpienie tej przesłanki sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Przywrócenie uchybionego terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić jedynie wtedy, gdy strona w sposób przekonujący, zaprezentowaną argumentacją uprawdopodobni brak swojej winy, a przy tym wskaże, że niezależna od niej przyczyna istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu. Innymi słowy, przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przedstawione przez skarżącą okoliczności nie uprawdopodobniają braku winy w uchybieniu terminu. Z przedstawionej przez Uczelnię chronologii wydarzeń wynika, że była ona zarządzana w sposób nieprzerwany - po uchyleniu zarządu przymusowego rektor Uczelni odzyskała pełnię kompetencji, w tym również odpowiednie dostępy do systemów. Sąd nie przesądza o tym, że okoliczności takie, jak przejściowe problemy z przejmowaniem lub odzyskiwaniem kompetencji w strukturach Uczelni mogą nastąpić, jednak powołanie się na nie jest niewystarczające dla uzasadnienia wniosku. Organizacja pracy Uczelni i nakładające się na nią przejściowe problemy związane z jej zarządzaniem obciążają Uczelnię i nie stanowią niezawinionych okoliczności uniemożliwiających dochowanie terminu dla złożenia skargi. Mając na uwadze powyższe, brak przedstawienia informacji, kiedy ustała przyczyna uchybienia terminu do wniesienia skargi oraz nieuprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu do jej wniesienia uniemożliwiają przywrócenie terminu do wniesienia skargi. Z powyższym postanowieniem nie zgodziła się Uczelnia, wnosząc zażalenie i domagając się uchylenia zaskarżonego postanowienia w całości i przywrócenia terminu do wniesienia skargi, ewentualnie uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie: 1. art. 86 § 1 oraz art. 87 § 1 i 2 P.p.s.a. poprzez błędne utożsamienie ustawowego standardu uprawdopodobnienia braku winy z wymogiem pełnego dowodu, w szczególności poprzez uznanie, że Uczelnia nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminowi do wniesienia skargi, podczas gdy Uczelnia przedstawiła okoliczności wskazujące na obiektywną przeszkodę w postaci braku dostępu do konta ePUAP w okresie zarządu przymusowego, które spełniały ustawowy standard uprawdopodobnienia z art. 87 § 2 P.p.s.a.; 2. art. 86 § 1 P.p.s.a. poprzez błędną ocenę przesłanki braku winy i nieuzasadnione przyjęcie, że problemy organizacyjne związane z przejęciem kompetencji po uchyleniu zarządu przymusowego obciążają Uczelnię i nie stanowią niezawinionych okoliczności uniemożliwiających dochowanie terminu, podczas gdy brak dostępu do kanału doręczeń elektronicznych stanowił przeszkodę obiektywną, której Uczelnia nie mogła usunąć nawet przy zachowaniu szczególnej staranności; 3. art. 86 § 1 P.p.s.a. poprzez pominięcie okoliczności wadliwego adresowania decyzji Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 12 lutego 2025 r. do zarządcy przymusowego zamiast do rektora Uczelni, co stanowi naruszenie art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, zgodnie z którym to rektor jest organem uczelni reprezentującym ją na zewnątrz, a wadliwe adresowanie decyzji przez sam organ współprzyczyniło się do braku możliwości zapoznania się Uczelni z treścią decyzji w terminie; 4. art. 87 § 1 P.p.s.a poprzez nieprawidłową ocenę zachowania 7-dniowego terminu od ustania przyczyny uchybienia, w tym zakwestionowanie wskazanej przez Uczelnię daty 22 kwietnia 2025 r. jako dnia ustania przeszkody i realnego odbioru decyzji przez Uczelnię, potwierdzonego wpisem w systemie obiegu dokumentów Infinio Legal oraz notatką służbową eksperta ds. obsługi biura Rektora; 5. art. 86 § 1 oraz art. 87 § 1 i 2 P.p.s.a. poprzez pominięcie szczególnych realiów sprawy, w tym równoległego prowadzenia przez organy państwa wzajemnie wykluczających się postępowań – oceny programowej kierunku [...]przez Polską Komisję Akredytacyjną oraz postępowania w sprawie cofnięcia uprawnień do prowadzenia kształcenia na tym samym kierunku przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego – co w połączeniu z nadmiernie formalistyczną wykładnią przepisów prowadziło do pozbawienia Uczelni prawa do merytorycznego rozpoznania skargi; 6. art. 133 § P.p.s.a. poprzez zaniechanie wezwania Uczelni do uzupełnienia materiału dowodowego, w sytuacji gdy powziął wątpliwości co do wystarczalności przedstawionych okoliczności i dowodów; 7. art. 86 § 1 P.p.s.a. poprzez pominięcie okoliczności, że odbiór i nieprzekazanie korespondencji Uczelni przez byłego zarządcę przymusowego po uchyleniu zarządu przymusowego w dniu 13 lutego 2025 r. stanowił działanie bez umocowania prawnego, mające znamiona przekroczenia uprawnień przez funkcjonariusza publicznego, a skutki tego bezprawnego działania nie mogą obciążać Uczelni. W odpowiedzi na zażalenie Minister wniósł o jego oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 85 P.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Instytucją procesową, której celem jest ochrona strony przed negatywnymi skutkami uchybienia terminu do dokonania określonej czynności procesowej jest instytucja przywrócenia terminu. W myśl art. 86 § 1 P.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Natomiast zgodnie z art. 87 P.p.s.a., warunkami przywrócenia uchybionego terminu są: złożenie wniosku o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia, uprawdopodobnienie braku winy w uchybieniu terminu, równoczesne ze złożeniem wniosku o przywrócenie terminu dokonanie czynności uchybionej. Wszystkie te przesłanki muszą być spełnione łącznie. Niespełnienie chociażby jednej z nich powoduje, że uchybiony termin nie może zostać przywrócony. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, skarżąca dochowała 7-dniowego terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. We wniosku skarżąca wskazała bowiem, że o decyzji Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 12 lutego 2025 r. dowiedziała się w dniu 16 kwietnia 2025 r. Termin zatem do złożenia wniosku o przywrócenie terminu upływał z dniem 23 kwietnia 2025 r., z tym też dniem wniosek o przywrócenie terminu został złożony. Jednakże Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się, że skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminu. Brak spełnienia tej przesłanki powoduje niemożność przywrócenia terminu. W orzecznictwie rygorystycznie ocenia się postawę osoby, która dokonała czynności procesowej po terminie. Wiąże się to z obowiązkiem strony zachowania szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Oceniając wystąpienie przesłanki braku winy sąd powinien przyjąć obiektywny miernik staranności, której można wymagać od każdego należycie dbającego o swoje interesy. Przywrócenie nie jest więc dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. W przypadku gdy strona uchybiając terminowi dopuściła się zaniedbania, dokonana przez nią czynność pozostanie bezskuteczna, ponieważ przywrócenie terminu nie jest w tej sytuacji dopuszczalne. O braku winy można mówić wyłącznie wtedy, gdy dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody, której strona nie mogła przezwyciężyć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Taka sytuacja nie miała miejsca w rozpatrywanej sprawie, na co zasadnie zwrócił uwagę Sąd pierwszej instancji. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu pierwszej instancji, że okoliczności powoływane przez skarżącą w celu uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu, nie stanowią wystarczającej podstawy do jego przywrócenia. Zgodzić się należało z WSA w Warszawie, że po uchyleniu zarządu przymusowego, które nastąpiło w dniu 13 lutego 2025 r., rektor Uczelni odzyskała pełnię kompetencji, w tym również odpowiednie dostępy do systemów. Przejściowe problemy z przejmowaniem lub odzyskiwaniem kompetencji w strukturach Uczelni są niewystarczające dla uzasadnienia wniosku. Z notatki służbowej dołączonej do zażalenia wynika, że "po ponad tygodniu od ustania zarządcy przymusowego w Uczelni, Uczelnia uzyskała dostęp do ePUAP", a zatem w terminie otwartym do złożenia skargi Uczelnia miała możliwość uzyskania informacji o kierowanej do Uczelni korespondencji. Pierwszym i podstawowym obowiązkiem po uzyskaniu przez rektora Uczelni uprawnień do zarządzania Uczelnią było przeprowadzenie całościowego sprawdzenia korespondencji wpływającej do Uczelni w okresie trwania zarządu przymusowego jak i zaraz po jego zakończeniu, a nie tylko tej korespondencji, która nie została odebrana (czyli tej, która w systemie widnieje jako pogrubiona, co wynika z notatki służbowej dołączonej do zażalenia). Wskazane okoliczności stanowią przejaw niewłaściwego funkcjonowania i organizacji skarżącej. Tego rodzaju błędy i zaniedbania należy oceniać w kategoriach niedbalstwa w prowadzeniu własnych spraw i są okolicznością przez stronę zawinioną, co uniemożliwia uwzględnienie wniosku o przywrócenie terminu. Słusznie przy tym WSA w Warszawie zwrócił uwagę, że organizacja pracy Uczelni i nakładające się na nią przejściowe problemy związane z jej zarządzaniem obciążają Uczelnię i nie stanowią niezawinionych okoliczności uniemożliwiających dochowanie terminu dla złożenia skargi. Prawidłowo zatem Sąd pierwszej instancji odmówił przywrócenia terminu do wniesienia skargi na podstawie art. 86 § 1 P.p.s.a. uznając, że zachowanie skarżącej nie wypełniało obiektywnej przesłanki uprawdopodobnienia braku winy. Odnosząc się do zarzutu wadliwego adresowania decyzji z dnia 12 lutego 2025 r., to wskazać należy, że decyzja ta została prawidłowo wysłana na adres ePUAP Uczelni. To że została zaadresowana na zarządcę przymusowego wynikało z faktu, że w dniu doręczenia był on podmiotem uprawnionym do odbioru korespondencji. Brak natomiast przepływu informacji pomiędzy byłym zarządcą a rektorem Uczelni świadczy o zakłóceniach w organizacji pracy i nie stanowi przesłanki wyłączającej winę w uchybieniu terminu. Jako niezasadny należało również uznać zarzut naruszenia art. 133 § 1 P.p.s.a. We wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Nie jest rolą Sądu poszukiwanie dowodów dla zasadności wniosku o przywrócenie terminu czy przeprowadzanie w tym zakresie postępowania dowodowego. Skarżąca mogła w złożonym wniosku przedstawić wszelkie okoliczności uprawdopodabniające brak jej winy w uchybieniu terminowi do wniesienia skargi. Skoro tego nie uczyniła, to nie może oczekiwać, że Sąd wyręczy ją w tym zakresie (postanowienie NSA z dnia 10 grudnia 2018 r., I FZ 311/18). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w sprawie nie wystąpiły okoliczności wskazujące, że zaistniały przeszkody, które uniemożliwiły skarżącej wniesienie skargi w terminie. Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a., orzekł jak w postanowieniu.