III OZ 175/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Rafał Stasikowski po rozpoznaniu w dniu 15 maja 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia W. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lutego 2024 r., sygn. akt II SAB/Wa 114/23 o odrzuceniu zażalenia W. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 stycznia 2024 r., sygn. akt II SAB/Wa 114/23 w sprawie ze skargi W. D. na bezczynność Dyrektora Instytutu Hodowli i Aklimatyzacji Roślin Państwowy Instytut Badawczy w Radzikowie w przedmiocie rozpoznania wniosku z 29 listopada 2022 r. o udostępnienie informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 22 lutego 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił zażalenie skarżącego na postanowienie tego sądu z 12 stycznia 2024 r. W uzasadnieniu wskazał, że wyrokiem z 12 października 2023 r., sygn. akt II SAB/Wa 114/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił przedmiotową skargę. Odpis sentencji powyższego wyroku został doręczony skarżącemu w dniu 18 października 2023 r. W dniu 21 października 2023 r. skarżący wniósł do sądu pismo zatytułowane "Zawiadomienie i wniosek o autokontrolę". W piśmie tym skarżący wskazał: "Działając w własnym imieniu niniejszym zawiadamiam, że WSA w Warszawie wyrok z dnia 12 października 2023 r. w sprawie o ww sygnaturze akt obarczony jest wadą prawną i bezwzględną nieważnością oraz ma cechy i znamiona poświadczenia nieprawdy oraz pomocnictwa (...)" oraz że "protestuje i nie zgadza się z mającym wadę prawną WSA w Warszawie orzeczeniem". Zarządzeniem z 10 listopada 2023 r. Przewodniczący Wydziału II wezwał skarżącego do sprecyzowania powyższego pisma poprzez jednoznaczne wskazanie co jest jego przedmiotem, w szczególności do wskazania czy pismo to stanowi: 1. pismo procesowe do sprawy II SAB/Wa 114/23 zawierające stanowisko skarżącego lub 2. skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 12 października 2023 r., sygn. akt II SAB/Wa 114/23. Skarżącemu wyznaczono termin 7 dni na udzielenie odpowiedzi oraz poinformowano, że w przypadku jej braku, sąd uzna ww. pismo za pismo procesowe zawierające stanowisko skarżącego i dołączy je od akt postępowania. W piśmie z 13 listopada 2023 r. skarżący wskazał, że nie jest radcą prawnym ani adwokatem, ani żadną z osób wskazaną w art. 175 §2 i 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.; dalej "p.p.s.a."), która to osoba jest uprawniona do podpisywania skargi kasacyjnej i zażalenia na odrzucenie skargi kasacyjnej, a zatem nie ma uprawnień do składania skargi kasacyjnej. Ponadto skarżący podniósł, że "pismem z dnia 21.10.2023 r. skarżący protestuje i nie zgadza się z mającym wadę prawną WSA w Warszawie orzeczeniem z dnia 12 października 2023 r. w sprawie o sygn. akt II SAB/Wa 114/23 i w oparciu o art. 179a p.p.s.a. wnosi o dokonanie przez Sąd autokontroli własnego orzeczenia w całym jego zakresie.". Postanowieniem z 12 stycznia 2024 r., uznając pismo skarżącego z 21 października 2023 r. za skargę kasacyjną od wyroku z 12 października 2023 r., sygn. akt II SAB/Wa 114/23, sąd pierwszej instancji odrzucił skargę kasacyjną. W uzasadnieniu wskazał, że skarga kasacyjna obarczona jest brakiem, który czyni ją niedopuszczalną. Skarżący, który podpisał się pod skargą kasacyjną, nie wykazał bowiem, że jest adwokatem, ani radcą prawnym, jak również inną osobą wskazaną w art. 175 § 2 p.p.s.a. W dniu 25 stycznia 2024 r. skarżący wniósł zażalenie na postanowienie z 12 stycznia 2024 r. Odrzucając zażalenie, sąd pierwszej instancji podniósł, że zgodnie z art. 194 § 4 p.p.s.a. zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej, powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego. Zażalenie skarżącego na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 12 stycznia 2024 r. nie spełnia wymogów określonych w art. 194 § 4 p.p.s.a. Przedmiotem tego postanowienia jest bowiem odrzucenie skargi kasacyjnej, zaś zażalenie nie zostało sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego, dlatego podlegało odrzucaniu na podstawie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Jednocześnie sąd orzekł o zwrocie skarżącemu wpisu uiszczonego od zażalenia. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. W bezspornym stanie faktycznym sprawy postanowieniem z 12 stycznia 2024 r. sąd pierwszej instancji odrzucił pismo skarżącego z 21 października 2023 r. uznane przez ten sąd za skargę kasacyjną. W dniu 25 stycznia 2024 r. skarżący wniósł przedmiotowe zażalenie na ww. postanowienie z 12 stycznia 2024 r. Wskazać należy, że możliwość wniesienia środka odwoławczego w postępowaniu sądowoadministracyjnym regulowana jest przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Środkami takimi są skarga kasacyjna oraz zażalenie. Wniesienie każdego z nich łączy się z obowiązkiem zachowania określonych wymogów formalnych. Art. 194 § 4 p.p.s.a. stanowi, że zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej, powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego albo osoby wskazane w art. 175 § 2 i 3 p.p.s.a. Zatem w przypadku zaskarżenia zażaleniem postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej należy przedsięwziąć konieczne działania, aby zażalenie zostało sporządzone stosownie do powyższego wymogu tzw. przymusu adwokacko-radcowskiego, tj. przez adwokata lub radcę prawnego albo przez osoby, które zostały wskazane w art. 175 § 2 i 3 p.p.s.a. W orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie wskazuje się, że obowiązek ustanowiony w art. 194 § 4 p.p.s.a. ma charakter bezwzględny, co oznacza, że żadne szczególne okoliczności nie uprawniają strony do osobistego sporządzenia zażalenia na postanowienie odrzucające skargę kasacyjną. Niezachowanie przymusu adwokacko-radcowskiego w odniesieniu do zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, o którym mowa w art. 194 § 4 p.p.s.a., stanowi brak, który nie może zostać uzupełniony w późniejszym czasie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2021 r., sygn. akt II GZ 201/21; 2 października 2012 r., sygn. akt II OZ 832/12; 20 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 169/12; 7 maja 2014 r., sygn. akt II FZ 543/14). W konsekwencji powyższego zatem jego uchybienie jest brakiem nieusuwalnym, który winien każdorazowo skutkować odrzuceniem zażalenia. Bezspornie skarżący, na co sam wskazuje w swoich pismach procesowych, nie należy do kręgu podmiotów uprawnionych do samodzielnego sporządzenia zażalenia w przedmiotowej sprawie (stosownie do art. 175 § 2-3 p.p.s.a.). Ponadto przy doręczaniu odpisu postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej został pouczony o warunkach skutecznego jego zaskarżenia, w szczególności zaś konieczności sporządzenia zażalenia przez adwokata lub radcę prawnego (pkt 5 pouczenia k. 247v). Pomimo tego skarżący sporządził środek odwoławczy samodzielnie, który to w świetle powyższych rozważań zgodnie z prawem sąd pierwszej instancji odrzucił. Jednocześnie Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że niektóre decyzje procesowe zapadłe przed sądem pierwszej instancji po wydaniu wyroku w sprawie mogły wywołać u skarżącego pewnego rodzaju wątpliwości, niemniej nie miało to wpływu na wynik przedmiotowej sprawy wpadkowej (przykładowo skarżący był niepotrzebnie wzywany do uiszczenia wpisu od przedmiotowego zażalenia, po to, aby wpis ten zwrócić, odrzucając zażalenie). Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.