III OZ 172/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Rafał Stasikowski po rozpoznaniu w dniu 19 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Wójta Gminy Mucharz na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 listopada 2023 r., sygn. akt II SAB/Kr 178/23 o wymierzeniu grzywny za niewykonanie zarządzeń o nadesłanie akt administracyjnych sprawy w sprawie ze skargi J. L. na bezczynność Wójta Gminy Mucharz w przedmiocie udostepnienia informacji publicznej postanawia: 1. uchylić zaskarżone postanowienie; 2. zwrócić Wójtowi Gminy Mucharz ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie kwotę 100 (sto) złotych uiszczoną tytułem wpisu od zażalenia.

Postanowieniem z 9 listopada 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wymierzył Wójtowi Gminy Mucharz grzywnę w wysokości 300 zł za niewykonanie zarządzeń o nadesłanie akt administracyjnych sprawy. W uzasadnieniu wskazał, że Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 7 września 2023 r. wezwano organ o nadesłanie akt administracyjnych, prowadzonych w związku ze złożonym przez skarżącego wnioskiem z 23 czerwca 2023 r. o udostępnienie informacji publicznej, w terminie 7 dni pod rygorem nałożenia grzywny. W odpowiedzi na ww. wezwanie organ podał, że żądana dokumentacja została przesłana do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie w dniu 10 sierpnia 2023 r., gdzie zarejestrowano sprawę pod nr SKO.IP/4105/42/2023. Zarządzeniem sędziego sprawozdawcy z 18 października 2023 r. ponownie wezwano organ o nadesłanie akt administracyjnych, w terminie 7 dni od dnia otrzymania wezwania, pod rygorem nałożenia grzywny. Pismem z 30 października 2023 r. organ ponownie poinformował, że żądana dokumentacja została przesłana do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakwie w dniu 10 sierpnia 2023 r., nr pisma Or.1431.42.2023, w SKO sprawa została zarejestrowana pod numerem SKO.IP/4105/42/2023, a do dnia dzisiejszego akta nie zostały zwrócone do Urzędu Gminy w Mucharzu. Wymierzając organowi grzywnę, sąd pierwszej instancji wskazał, że zgodnie z art. 112 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634; dalej: "p.p.s.a.") w razie uchylania się organu od zastosowania się do postanowienia sądu lub zarządzenia przewodniczącego podjętych w toku postępowania i w związku z rozpoznaniem sprawy, sąd może orzec o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6. Postanowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Przepis art. 55 § 3 stosuje się odpowiednio. Z kolei zgodnie z art. 54 § 1 i § 2 zd. 1 p.p.s.a. skargę do sądu administracyjnego wnosi się za pośrednictwem organu, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. Organ, o którym mowa w § 1, przekazuje skargę sądowi wraz z kompletnymi i uporządkowanymi aktami sprawy i odpowiedzią na skargę, w postaci papierowej lub elektronicznej, w terminie trzydziestu dni od dnia jej otrzymania. Z powyższego przepisu wynika bezwzględny obowiązek organu, którego akt lub czynność została zaskarżona do przekazania do sądu administracyjnego skargi, odpowiedzi na skargę oraz akt sprawy. Sąd ten podniósł, że mimo dwukrotnego wezwania Wójta Gminy Mucharz do nadesłania akt administracyjnych – w terminie 7 dni, pod rygorem nałożenia grzywny, do chwili wydania zaskarżonego postanowienia nie nadesłano żądanej dokumentacji. Sąd zauważył, że organ administracji nie podjął żadnych przewidzianych prawem czynności zmierzających do nadesłania akt administracyjnych do sądu. Sąd podkreślił, że to obowiązkiem organu, którego działanie lub bezczynność stanowi przedmiot skargi, jest podjęcie wszystkich możliwych działań zmierzających do przekazania akt. Wójt powinien zatem zwrócić się do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie o zwrot akt lub o ich wypożyczenie, celem sporządzenia ich uwierzytelnionej kopii. Wobec powyższego sąd postanowił wymierzyć organowi grzywnę w wysokości 300 zł. W ocenie sądu pierwszej instancji wymierzona grzywna jest wystarczająca dla osiągnięcia jej celu. Pismem z 24 listopada 2023 r. Wójt zwrócił się do sądu pierwszej instancji o uchylenie ww. postanowienia na podstawie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze. zm.; dalej "p.p.s.a."). Wyjaśnił, iż brak nadesłania akt sprawy nie był spowodowany złą wolą organu, ani chęcią wydłużenia postępowania, a jedynie obiektywną przeszkodą w ich dostarczeniu z uwagi na przesłanie ich wcześniej do SKO w Krakowie wraz z odwołaniem skarżącego od decyzji. Zauważył, że brak jest jasnych przepisów prawa, co organ powinien zrobić sytuacji kiedy akta w tej samej sprawie zostały już przesłane do organu drugiej instancji. Wójt w takiej sytuacji był po raz pierwszy i podając informację do sądu, że akta są w SKO, domniemywał, jak się okazało błędnie, iż to sąd bezpośrednio zwróci się do SKO o ich wypożyczenie, celem szybkiego rozpoznania sprawy. Sąd pierwszej instancji potraktował ww. pismo jako zażalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne. Stosownie do art. 112 p.p.s.a.: "w razie uchylania się organu od zastosowania się do postanowienia sądu lub zarządzenia przewodniczącego podjętych w toku postępowania i w związku z rozpoznaniem sprawy, sąd może orzec o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6. Postanowienie może być wydane na posiedzeniu niejawnym. Przepis art. 55 § 3 stosuje się odpowiednio.". W literaturze przedmiotu wskazuje się, że przesłanką wymierzenia grzywny jest uchylanie się organu od zastosowania się do postanowienia sądu lub zarządzenia przewodniczącego podjętych w toku postępowania. O uchylaniu się można mówić wtedy, kiedy organ, mimo braku przeszkód faktycznych lub prawnych, świadomie nie stosuje się do postanowienia sądu lub zarządzenia przewodniczącego (zob. B. Dauter [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz do art. 112, opubl. LEX/el. 2021). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego za wiarygodne należało uznać wyjaśnienia Wójta zawarte w piśmie z 24 listopada 2023 r., którym organ zwrócił się do sądu pierwszej instancji o uchylenie na podstawie art. 165 p.p.s.a. postanowienia tego sądu z 9 listopada 2023 r., a które to pismo sąd potraktował jako zażalenie. W działaniu organu nie sposób dopatrzeć się swojego rodzaju celowości w opóźnianiu rozpoznania sprawy z przedmiotowej skargi. Biorąc pod uwagę powyższe wyjaśnienia, działania organu nie sposób nazwać "uchylaniem się od zastosowania się do zarządzenia przewodniczącego". W ocenie Sądu organ – Wójt stosunkowo niewielkiej gminy wiejskiej - faktycznie mógł po raz pierwszy spotkać się z sytuacją, w której nie dysponował aktami sprawy, o które wzywał sąd pierwszej instancji, i mógł nie mieć doświadczenia jak wobec tego postąpić, co doprowadziło do pewnego nieporozumienia w korespondencji z Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie. Wprawdzie Wójt w razie wątpliwości powinien się skontaktować z sądem chociażby telefonicznie w celu wyjaśnienia okoliczności sprawy, niemniej podobnie mógł uczynić sąd i wyjaśnić organowi na wcześniejszym etapie sprawy, w jaki sposób Wójt może uczynić zadość swoim obowiązkom. Należy mieć również na uwadze, że pismem z 1 grudnia 2023 r. organ przekazał żądane akta do sądu. W tej sytuacji, wobec złożonego przez organ wiarygodnego wyjaśnienia swoich działań, zaskarżone postanowienie o wymierzeniu Wójtowi grzywny w wysokości 300 zł za niewykonanie zarządzeń o nadesłanie akt administracyjnych sprawy należało uchylić, jako zbyt rygorystyczne. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego do podobnego wniosku powinien dojść sąd pierwszej instancji po lekturze pisma Wójta z 24 listopada 2023 r., co pozwoliłoby na uniknięcie zbędnego postępowania przed sądem drugiej instancji. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia. O zwrocie uiszczonego przez organ wpisu od zażalenia orzeczono na podstawie art. 232 § 1 pkt 2) p.p.s.a.