III OZ 165/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Rafał Stasikowski po rozpoznaniu w dniu 30 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 2 lutego 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 692/23 o odrzuceniu zażalenia K. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 15 stycznia 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 692/23 w sprawie ze skargi K. C. na decyzję Rektora Uniwersytetu Wrocławskiego z dnia 11 września 2023 r., nr WF.513.13.2023.235663.IR w przedmiocie odmowy wyrażenia zgody na reaktywację w prawach studenta postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 2 lutego 2024 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił zażalenie K. C. na postanowienie tego sądu z 15 stycznia 2024 r. W uzasadnieniu wskazał, że postanowieniem z 18 grudnia 2023 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu odrzucił przedmiotową skargę. Od powyższego postanowienia skarżąca wniosła sporządzoną osobiście skargę kasacyjną. Postanowieniem z 15 stycznia 2024 r. sąd odrzucił skargę kasacyjną. Pismem z 22 stycznia 2024 r. skarżąca wniosła sporządzone i podpisane osobiście zażalenie na ww. postanowienie z 15 stycznia 2024 r. Sąd pierwszej instancji powołał się na art. 194 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 1634; dalej "p.p.s.a."), zgodnie z którym zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej, powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego. Przepis art. 175 § 2 i 3 p.p.s.a. stosuje się odpowiednio. Oznacza to, że co do zasady sporządzenie takiego zażalenia osobiście przez osobę niebędącą adwokatem lub radcą prawnym czyni zażalenie niedopuszczalnym. Przy czym powyższy brak formalny nie podlega uzupełnieniu w trybie art. 178 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. Jak wynika z akt sądowych skarżąca, wbrew powyższym wymogom, samodzielnie sporządziła zażalenie. Przy czym nie należy ona do kręgu osób wskazanych w art. 175 § 2 i 2a p.p.s.a. Doręczając stronie postanowienie z 15 stycznia 2024 r. sąd pouczył skarżącą, że zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej, powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego (pkt 5 pouczenia - k. 53). Biorąc pod uwagę powyższe sąd ten, działając na podstawie art. 178 w zw. z art. 194 § 4 i art. 197 § 2 p.p.s.a., uznał zażalenie sporządzone przez skarżącą samodzielnie za niedopuszczalne i je odrzucił. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła skarżąca, podnosząc, że zwracała się do sądu z prośbą o ustanowienie dla niej zawodowego pełnomocnika, lecz bez stosownej reakcji sądu, dlatego pisma procesowe sporządzała osobiście. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie odpowiada prawu. Podkreślenia w pierwszej kolejności wymaga, że możliwość wniesienia środka odwoławczego w postępowaniu sądowoadministracyjnym regulowana jest przepisami ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Środkami takimi są skarga kasacyjna oraz zażalenie. Wniesienie każdego z nich łączy się z obowiązkiem zachowania określonych wymogów formalnych. Będą to wymogi ogólne, tj. takie które przewidziane są dla każdego pisma procesowego (wskazane w art. 46 p.p.s.a.) oraz szczególne, związane z zażaleniem jako takim, a które wskazane są w art. 194 § 3 p.p.s.a. Niezależnie od powyższego, art. 194 § 4 p.p.s.a. wskazuje na dodatkowy wymóg formalny dla konkretnego rodzaju zażalenia w przedmiocie postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej. Przepis ten stanowi wprost, że zażalenie, którego przedmiotem jest odrzucenie skargi kasacyjnej, powinno być sporządzone przez adwokata lub radcę prawnego albo osoby wskazane w art. 175 § 2 i 3 p.p.s.a. Zatem w przypadku zaskarżenia zażaleniem postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej należy przedsięwziąć konieczne działania, aby zażalenie zostało sporządzone stosownie do powyższego wymogu tzw. przymusu adwokacko-radcowskiego, tj. przez adwokata lub radcę prawnego albo przez osoby, które zostały wskazane w art. 175 § 2 i 3 p.p.s.a. Jak prawidłowo wskazał to sąd pierwszej instancji, w orzecznictwie sądów administracyjnych jednolicie wskazuje się, że obowiązek ustanowiony w art. 194 § 4 p.p.s.a. ma charakter bezwzględny, co oznacza, że żadne szczególne okoliczności nie uprawniają strony do osobistego sporządzenia zażalenia na postanowienie odrzucające skargę kasacyjną. Niezachowanie przymusu adwokacko-radcowskiego w odniesieniu do zażalenia na postanowienie o odrzuceniu skargi kasacyjnej, o którym mowa w art. 194 § 4 p.p.s.a., stanowi brak, który nie może zostać uzupełniony w późniejszym czasie (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 czerwca 2021 r., sygn. akt II GZ 201/21; 2 października 2012 r., sygn. akt II OZ 832/12; 20 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 169/12; 7 maja 2014 r., sygn. akt II FZ 543/14). W konsekwencji powyższego zatem jego uchybienie jest brakiem nieusuwalnym, który winien każdorazowo skutkować odrzuceniem zażalenia. Bezspornie skarżąca nie należy do kręgu podmiotów uprawnionych do samodzielnego sporządzenia zażalenia w przedmiotowej sprawie (stosownie do art. 175 § 2-3 p.p.s.a.). Ponadto podkreślić należy, że przy doręczaniu odpisu postanowienia o odrzuceniu skargi kasacyjnej, skarżąca została pouczona o warunkach skutecznego jego zaskarżenia, w szczególności zaś konieczności sporządzenia zażalenia przez adwokata lub radcę prawnego (pkt 5 pouczenia k. 5). Pomimo tego skarżąca sporządziła środek odwoławczy samodzielnie, który to zgodnie z prawem sąd pierwszej instancji odrzucił. Naczelny Sąd Administracyjny miał na uwadze twierdzenia skarżącej o tym, że zwracała się wcześniej pisma o przyznanie pomocy prawnej. Mianowicie z akt sądowych wynika, że w piśmie z 22 stycznia 2024 r., które sąd pierwszej instancji potraktował jako zażalenie na postanowienie z 15 stycznia 2024 r., podniosła, że: "Nie zgadzam się z decyzją sądu, ponieważ na samym początku zwróciłam się z prośbą o przyznanie pomocy prawnej i zwolnienie od kosztów sądowych. Nigdy nie dostałam odpowiedzi na tę prośbę (...)". Z akt sprawy nie wynika, aby skarżąca na wcześniejszej etapie postepowania, w tym w skardze, składała wniosek o przyznanie prawa pomocy, na co powoływała się w rozpoznawanym zażaleniu oraz wniosku PPF. Jeżeli zaś chodzi o pismo z 22 stycznia 2024 r., wprawdzie nie wynika z niego wprost, że skarżąca zwraca się o przyznanie prawa pomocy, to jednakże po analizie jego treści powinno zostać w taki sposób potraktowane, ewentualnie sąd powinien podjąć kroki w celu ustalenia czy w tej sprawie stosowny wniosek wcześniej wpłynął. Jednocześnie treść tego pisma dawała podstawy do uznania go za zażalenie, bowiem skarżąca wyraziła niezadowolenie z postanowienia z 15 stycznia 2024 r. W takiej sytuacji sąd pierwszej instancji zmuszony był je odrzucić, z uwagi na nieusuwalny brak zażalenia i sporządzenie go osobiście przez skarżącą, o czym była mowa wyżej. Na odrzucenie tego zażalenia nie miało zatem wpływu uchybienie sądu pierwszej instancji w postaci przeoczenia wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy zawarte w piśmie z 22 stycznia 2024 r., stąd też przedmiotowe zażalenie podlegało oddaleniu. Na obecnym etapie postępowania skarżąca może, już z pomocą pełnomocnika ustanowionego dla skarżącej w ramach prawa pomocy postanowieniem z 22 lutego 2024 r., sygn. akt IV SPP/Wr 18/24, ubiegać się o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 15 stycznia 2024 r. o odrzuceniu skargi kasacyjnej, a jeżeli wykaże, że wniosek o przyznanie prawa pomocy, zgodnie z jej twierdzeniami, złożyła jeszcze wcześniej, to może rozważać ubieganie się o przywrócenie terminu do złożenia skargi kasacyjnej. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.