III OZ 16/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia K.T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 5 listopada 2025 r., sygn. akt IV SA/Wa 2217/25 o odrzuceniu skargi K.T. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 3 lipca 2025 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji postanawia: 1. sprostować postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 5 listopada 2025 r., sygn. akt IV SA/Wa 2217/25 w ten sposób, że w miejsce słów "z dnia 11 września 2025 r. nr [...]" wpisać słowa "z dnia 3 lipca 2025 r. nr [...]", 2. oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 5 listopada 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę K.T. (dalej: skarżący) na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z 11 września 2025 r. w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że zarządzeniem z 17 września 2025 r. skarżący został wezwany do usunięcia braku formalnego skargi, w terminie 7 dni pod rygorem jej odrzucenia, przez podanie numeru PESEL bądź złożenie oświadczenia, że skarżącemu nie został nadany numer PESEL. W odpowiedzi skarżący wyjaśnił, że występuje w sprawie jako przedsiębiorca, bowiem jej przedmiot jest związany z prowadzeniem działalności gospodarczej. W związku z tym danymi identyfikującymi skarżącego jest numer NIP. Skarżący nie wskazał numeru PESEL, dlatego też Sąd I instancji odrzucił skargę, wskazując jednocześnie, że posłużenie się numerem identyfikacji podatkowej możliwe jest jedynie w przypadku osoby niebędącej osobą fizyczną. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania. Po pierwsze, art. 46 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm. - dalej: p.p.s.a.) przez błędne uznanie przez Sąd I instancji, że w sprawie występują braki formalne, których niezachowanie uniemożliwia nadanie skardze biegu. Dane identyfikacyjne skarżącego zostały wskazane, jak również można było je zidentyfikować z akt postępowania administracyjnego (w tym numer PESEL). Ponadto pominięto, że skarżący występuje w sprawie jako przedsiębiorca, więc danymi identyfikującymi są przede wszystkim dane NIP albo REGON. Po drugie, art. 46 § 2 ust. 1 lit. b) p.p.s.a. przez błędne zastosowanie i uznanie, że skarżący w sprawie występuje jako osoba fizyczna. Po trzecie, art. 46 § 2 ust. 1 lit. c) przez niezastosowanie w sytuacji, gdy skarżący w sprawie występuje jako przedsiębiorca, a więc w przypadku braku posiadania numeru w Krajowym Rejestrze Sądowym, danymi go identyfikującymi są numer identyfikacyjny REGON albo numer w innym właściwym rejestrze lub ewidencji albo numer identyfikacji podatkowej. Ponadto skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego tj. art. 45 ust. 1 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r. (Dz.U. nr 78, poz. 483 ze zm.) oraz art. 6 ust 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i art. 47 ust. 2 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej przez nieuzasadnione pozbawienie skarżącego prawa do sądu. Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz ponowne rozpatrzenie sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zgodnie z art. 58 § pkt 3 p.p.s.a., skarga, której braków formalnych nie uzupełniono w terminie podlega odrzuceniu przez wojewódzki sąd administracyjny. Wezwanie do uzupełnienia braku formalnego skargi doręczono skarżącemu 30 września 2025 r., a więc termin do uzupełnienia braków skargi w tej sprawie upłynął 6 października 2025 r. We wskazanym terminie skarżący nie uzupełnił braku formalnego skargi, co oznacza, że skarga podlegała odrzuceniu. Zarzuty zażalenia nie zasługują na uwzględnienie. Zgodnie z art. 46 § 2 pkt 1 lit. b) p.p.s.a., pismo strony powinno zawierać – w przypadku, gdy jest pierwszym pismem w sprawie – numer PESEL strony wnoszącej pismo, będącej osobą fizyczną, oraz numer PESEL jej przedstawiciela ustawowego, jeżeli są obowiązani do jego posiadania albo posiadają go, nie mając takiego obowiązku. Natomiast stosownie do art. 46 § 2 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., pismo strony powinno zawierać numer w Krajowym Rejestrze Sądowym, a w przypadku jego braku - numer identyfikacyjny REGON albo numer w innym właściwym rejestrze lub ewidencji, albo numer identyfikacji podatkowej strony wnoszącej pismo, niebędącej osobą fizyczną, która nie ma obowiązku wpisu we właściwym rejestrze lub ewidencji, jeżeli jest ona obowiązana do jego posiadania. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, że z powołanych wyżej przepisów wynika, że posłużenie się w skardze numerem identyfikacji podatkowej strony skarżącej możliwe jest jedynie w przypadku osoby niebędącej osobą fizyczną. Wynika to jednoznacznie z powyższych przepisów. Bez znaczenia jest przy tym, że skarżący jest przedsiębiorcą. Zgodnie z art. 431 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2025 r. poz. 1071, dalej: k.c.) przedsiębiorcą jest osoba fizyczna, osoba prawna i jednostka organizacyjna, o której mowa w art. 331 § 1 k.c., prowadząca we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową. Przedsiębiorcą w rozumieniu cytowanego przepisu może być zatem każdy podmiot prawa cywilnego. Na gruncie norm z art. 46 § 2 pkt 1 lit. b i c p.p.s.a. ustawodawca dokonał podziału wymogów formalnych. Norma z art. 46 § 2 pkt 1 lit. b p.p.s.a. dotyczy osób fizycznych, a norma z art. 46 § 2 pkt 1 lit. c p.p.s.a. innych podmiotów niebędących osobami fizycznymi. Stąd też skarżący był zobowiązany wskazać numer PESEL na wezwanie sądu, a nieuzupełnienie braku formalnego skargi w tym zakresie skutkowało jej odrzuceniem, o czym prawidłowo orzekł Sąd I instancji. Ponadto, zgodnie z uchwałą składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 3 lipca 2023 r. II GPS 3/22, niezachowanie, określonego w art. 46 § 2 pkt 1 lit. b p.p.s.a., wymogu podania w skardze, będącej pierwszym pismem w sprawie, numeru PESEL, jest brakiem formalnym, który powinien być uzupełniony w trybie art. 49 § 1 w związku z art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., bez względu na to czy ten numer znajduje się w aktach administracyjnych, którymi dysponuje sąd. W uchwale wskazano ponadto, że na stronie wnoszącej pismo spoczywa obowiązek wypełnienia wszystkich warunków formalnych określonych w art. 46-47 p.p.s.a. Przepis art. 49 § 1 p.p.s.a. jednoznacznie stanowi, że na wezwanie przewodniczącego strona uzupełnia braki formalne pisma, które uniemożliwiają nadanie mu prawidłowego biegu. Wniesienie pisma zawierającego wszystkie wymagane elementy, a także uzupełnienie jego braków niewątpliwie należy zaliczyć do czynności strony. Przyjęty w ustawie - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi podział czynności z uwagi na kryterium podmiotowe (czynności sądu, strony i innych uczestników postępowania), wyklucza podejmowanie czynności nienależących do danego podmiotu, co jest związane z określoną w ustawie pozycją każdego z tych podmiotów. W związku z tym nie można oczekiwać, że sąd będzie podejmował czynności należące do strony postępowania. Poszukiwanie przez sąd numeru PESEL strony w aktach administracyjnych nie ma normatywnej podstawy i nie jest obowiązkiem sądu. Jego podanie należy do strony inicjującej postępowanie sądowoadministracyjne. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego przyjmuje się, że na treść prawa do sądu, wyrażoną w art. 45 ust. 1 Konstytucji składa się w szczególności: prawo dostępu do sądu (prawo uruchomienia procedury przed sądem jako organem o określonej charakterystyce - niezależnym, bezstronnym i niezawisłym), prawo do odpowiedniego ukształtowania procedury sądowej, zgodnie z wymogami sprawiedliwości i jawności, prawo do wyroku sądowego, a zatem prawo do uzyskania wiążącego rozstrzygnięcia danej sprawy przez sąd oraz prawo do odpowiedniego ukształtowania ustroju i pozycji organów rozpoznających sprawy. Istotą sprawiedliwości proceduralnej jest zapewnienie stronom możliwości korzystania z wszelkich praw i gwarancji procesowych oraz zagwarantowanie rzetelnego i merytorycznego rozpatrzenia sprawy (por. wyroki TK z 12 grudnia 2006 r., sygn. P 15/05, OTK ZU nr 11/A/2006, poz. 171; 28 lipca 2004 r., sygn. P 2/04, OTK ZU nr 7/A/2004, poz. 72; 31 stycznia 2005 r., sygn. SK 27/03, OTK ZU nr 1/A/2005, poz. 8). Do najważniejszych elementów tej zasady Trybunał zaliczał: prawo strony do wysłuchania, prawo do informowania (ujawniania w sposób czytelny motywów rozstrzygnięcia, co ma zapobiegać jego dowolności i arbitralności), prawo do przewidywalności rozstrzygnięcia oraz umożliwienie wszechstronnego zbadania okoliczności sprawy przez sąd (por. wyroki TK z: 14 czerwca 2006 r., sygn. K 53/05, OTK ZU nr 6/A/2006, poz. 66; 2 kwietnia 2007 r., sygn. SK 19/06, OTK ZU nr 4/A/2007, poz. 37; 30 maja 2007 r., sygn. SK 68/06, OTK ZU nr 6/A/2007, poz. 53; 26 lutego 2008 r., sygn. SK 89/06, OTK ZU nr 1/A/2008, poz. 7; 20 maja 2008 r., sygn. P 18/07, OTK ZU nr 4/A/2008, poz. 61). Zasada sprawiedliwości proceduralnej nie ma jednak charakteru absolutnego i może podlegać ograniczeniom, które wyczerpująco określa art. 31 ust. 3 Konstytucji. Granice ingerencji w konstytucyjne prawa i wolności wyznacza zasada proporcjonalności oraz koncepcja istoty poszczególnych praw i wolności. Ustawodawca dysponuje stosunkowo szerokim zakresem swobody kształtowania procedur sądowych, w tym ustanawiania wymogów formalnych, które zmierzają do uproszczenia czy przyspieszenia procedur. W orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego zwraca się uwagę, że formalizm procesowy jest nieodzownym elementem sprawnego i rzetelnego postępowania, koniecznym ze względu na inne wartości powszechnie szanowane w państwie prawnym, jak w szczególności bezpieczeństwo prawne, zasada legalizmu czy zaufanie do prawa (por. wyrok z 10 maja 2000 r., sygn. K 21/99, OTK ZU nr 4/2000, poz. 109). Nie znaczy to, że swoboda ustawodawcy w tym zakresie jest nieograniczona. Granice zaostrzania formalizmu wyznacza m.in. brak możliwości osiągnięcia założonego celu przez dane postępowanie. W szczególności naruszenie tych granic może mieć miejsce w sytuacji braku odpowiedniego równoważenia mechanizmów procesowych. Należy w związku z tym podzielić stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów z 18 grudnia 2013 r., sygn. akt I OPS 13/13, że prawo do sprawiedliwego procesu sądowego, będące elementem prawa do sądu, gwarantuje stronom postępowania możliwość korzystania z praw i gwarancji procesowych oraz rzetelne i merytoryczne rozpatrzenie sprawy. Minimalne wymogi w zakresie rzetelnej procedury wyznacza z jednej strony nakaz podmiotowego, a nie przedmiotowego traktowania uczestników postępowania, natomiast z drugiej, zakaz arbitralnego działania sądu. Sformalizowanie postępowania, chociaż nakłada na strony obowiązek dokonywania czynności w postępowaniu sądowoadministracyjnym w określonej formie i terminach odgrywa także pozytywną rolę, ponieważ pozwala oddzielić poszczególne czynności w postępowaniu, wskazać ich kolejność i sposób podejmowania. Uporządkowana procedura gwarantuje uczestnikom postępowania pewność prawa i jego przewidywalność. Przepisy formalne zapewniają bezpieczeństwo prawne i przejrzystość postępowania. Pełnią one funkcję ochronną dla wszystkich uczestników postępowania, zapewniają bezstronność osiąganą przez jednakowe wymagania formalne stawiane obu stronom procesu. Obowiązek dopełnienia wymagań formalnych przez stronę, które nie są nadmierne i służą celom postępowania sądowego, nie może być postrzegany jako ograniczenie prawa do sądu. Dotyczy to między innymi podania numeru PESEL, którego to wymogu nie sposób uznać za nadmierny. Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 oraz art. 198 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia. O sprostowaniu oczywistej omyłki w dacie i numerze zaskarżonej decyzji Sąd orzekł na podstawie art. 156 § 1 i § 3 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.