III OZ 144/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Rafał Stasikowski po rozpoznaniu w dniu 22 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 lutego 2026 r., sygn. akt I SPP/Wa 11/26 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi D. R. na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Spraw Zagranicznych w przedmiocie wydania dokumentów postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 20 lutego 2026 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy D. R. (dalej skarżący) w sprawie z jego skargi na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Spraw Zagranicznych w przedmiocie wydania dokumentów na skutek pism skarżącego z 25 czerwca 2025 r. i 18 września 2025 r., egzemplarzy wszelkich dokumentów poprzedzających zawarcie ugody zawartej 7 października 2013 r. (zatwierdzonej decyzją 21 stycznia 2014 r.) w toczącej się przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka (ETPCz) sprawie ze skargi D. R. przeciwko Polsce nr 61376/11, które to dokumenty wnioskodawca zamierzał przedłożyć jako dowody do Prokuratury i postępowań sądowych o sygn. akt VI C 308/22 i I C 438/21. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że wniosek jest niezasadny, z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi. Odmowa wydania na żądanie określonej osoby (strony postępowania trybunalskiego) dokumentów poprzedzających zawarcie ugody nie jest decyzją administracyjną w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej "p.p.s.a."), ponieważ decyduje o tym szczególnego rodzaju sąd międzynarodowy jakim jest ETPCz. Tenże Trybunał jest bowiem gospodarzem i dysponentem akt postępowania trybunalskiego. Z tego względu odmowy wydania na żądanie określonej osoby (strony postępowania trybunalskiego) dokumentów poprzedzających zawarcie ugody trybunalskiej nie można też potraktować jako innego aktu z zakresu administracji publicznej dotyczącego uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, a samej czynności wydania tego rodzaju dokumentów jako czynności z zakresu administracji publicznej dotyczącej uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa - o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Dodatkowo Sąd pierwszej instancji wskazał, że żaden przepis szczególny nie przewiduje drogi postępowania przed sądem administracyjnym w zakresie sprawy opisanej w skardze na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Spraw Zagranicznych. Skoro wnioskodawca był stroną postępowania trybunalskiego, w której złożono konkretne dokumenty procesowe poprzedzające zawarcie ugody, to niniejsza skarga nie dotyczy sprawy z zakresu dostępu do informacji publicznej w rozumieniu art. 1 ust. 1 i art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2022 r. poz. 902 ze zm.). Sprawa z zakresu dostępu do informacji publicznej odnosi się do osoby trzeciej i informacji, którą osoba taka chce uzyskać w sprawie publicznej (dotyczącą danych publicznych). Sprawa z tego zakresu nie odnosi się do informacji wynikającej ze stanowiska organu zaprezentowanego w sprawie jednostkowej (sądowej), dotyczącej indywidualnego podmiotu (wytworzonej w sprawie niepublicznej), która to sprawa prywatna toczy się przed organem będącym dysponentem tej informacji (por. wyrok NSA z 8 lutego 2018 r. sygn. akt I OSK 2160/16; wyrok NSA z 22 czerwca 2022 r. sygn. akt III OSK 4774/21). Wobec tego, w ocenie Sądu pierwszej instancji, skarga niniejsza nie dotyczy opisanej w art. 3 § 2 pkt 8 i 9 p.p.s.a. przewlekłości organu administracji publicznej, w szczególności w przedmiocie niewydania indywidualnego aktu administracyjnego, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. bądź w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. albo przewlekłości tego organu w przedmiocie niepodjęcia indywidualnej czynności administracyjnej, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Pismem z 2 marca 2026 r. skarżący złożył zażalenie postanowienie Sądu pierwszej instancji wnosząc o jego uchylenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie podlegało oddaleniu. Stanowisko Sądu pierwszej instancji, że skarga w niniejszej sprawie jest oczywiście bezzasadna jest trafne. Na trafność tego stanowiska wskazują następujące okoliczności. Stosownie do treści art. 247 p.p.s.a., prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności skargi. O oczywistej bezzasadności skargi można mówić, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Wskazany przepis nie różnicuje przyczyn bezzasadności skargi. Należy zatem stwierdzić, że prawo pomocy nie przysługuje zarówno w razie oczywistej bezzasadności skargi z przyczyn procesowych, jak i z przyczyn uregulowanych w przepisach materialnoprawnych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 14 lutego 2012 r., sygn. akt II GZ 41/12 oraz z 18 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 273/08, a także: J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 572; M. Jagielska, J. Jagielski, P. Gołaszewski [w:] Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Warszawa 2011, s. 803). Oznacza to, że w przypadku, gdyby nawet sytuacja materialna strony uzasadniała przyznanie prawa pomocy, to stwierdzenie przez sąd, iż w danej sprawie mamy do czynienia z "oczywistą bezzasadnością" skargi, powoduje odmowę przyznania prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 marca 2005 r., sygn. akt II OZ 140/05). Należy wskazać, że zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Stosownie do art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Według art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na: 1) decyzje administracyjne; 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty; 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie; 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie - Kodeks postępowania administracyjnego, postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy - Ordynacja podatkowa, postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw; 4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających, opinie w sprawie opodatkowania wyrównawczego, opinie zabezpieczające w sprawie opodatkowania wyrównawczego i odmowy wydania opinii zabezpieczających w sprawie opodatkowania wyrównawczego; 4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii; 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej; 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej; 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego; 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a oraz 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie - Kodeks postępowania administracyjnego (kpa) oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy - Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Sądy administracyjne orzekają również w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 769 ze zm., dalej "k.p.a.") oraz w sprawach sprzeciwów od postanowień, do których odpowiednie zastosowanie ma art. 138 § 2 k.p.a., a także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach (art. 3 § 2a i 3 p.p.s.a.). Mając na uwadze powyższe uwarunkowania prawidłowo Sąd pierwszej instancji uznał, że odmowa wydania na skarżącego - strony postępowania przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka dokumentów poprzedzających zawarcie ugody nie jest decyzją administracyjną w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a., gdyż nie rozstrzyga żadnej sprawy materialnej uregulowanej na gruncie prawa polskiego. Wydanie dokumentów stanowiących część akt postępowania trybunalskiego pozostaje w zakresie władztwa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka, który jest dysponentem akt postępowania przed nim prowadzonego. Przepisy regulujące tok czynności przed tym międzynarodowym organem wymiaru sprawiedliwości zawierają stosowną regulację odnoszącą się do wydawania dokumentów stanowiących część akt sprawy zawisłej przed Trybunałem. Są to przepisy prawa międzynarodowego, w oparciu o które nie sposób skonstruować elementy normatywne sprawy administracyjnej, dla załatwienia której mogłyby być właściwe polskie organy administracyjne. Z tej także przyczyny nie można uznać, że odmowa wydania ww. dokumentów przez Ministra Spraw Zagranicznych, a więc organ, który pełni rolę reprezentanta rządu Rzeczpospolitej Polskiej w postępowaniu przed Trybunałem, może stanowić inny akt z zakresu administracji publicznej dotyczący uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, a czynność wydania tego rodzaju dokumentów jest czynnością z zakresu administracji publicznej dotyczącą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Ponadto, mając na uwadze przedmiot skargi wniesionej do Sądu pierwszej instancji, tj. przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie wydania dokumentów z postępowania poprzedzającego ugodę w sprawie toczącej się przed ETPCz wskazać należy, że Sąd pierwszej instancji słusznie uznał, że żaden przepis szczególny nie przewiduje drogi postępowania przed sądem administracyjnym w zakresie opisanym w skardze na przewlekłe prowadzenie postępowania przez Ministra Spraw Zagranicznych. Bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania, o których to stanach mowa w art. 3 § 2 pkt 8 i 9 p.p.s.a. nie dotyczy wszystkich działań podmiotów wykonujących zadania z zakresu administracji publicznej (organów administracji w znaczeniu funkcjonalnym), a jedynie tych aktów i czynności, które zostały wymienione przez ustawodawcę w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a. Oznacza to, że skarga na bezczynność może być skutecznie wniesiona jedynie w sytuacji, która dotyczy organu (podmiotu) właściwego do wydania lub podjęcia danych aktów lub czynności w opisanych powyżej formach procesowych. W przedmiotowej sprawie żądanie wydania egzemplarzy wszelkich dokumentów poprzedzających zawarcie ugody zawartej 7 października 2013 r. (zatwierdzonej decyzją 21 stycznia 2014 r.) w toczącej się przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka (ETPCz) sprawie ze skargi D. R. przeciwko Polsce nr 61376/11 ani nie wszczęło postępowania administracyjnego, ani nie stanowiło wniosku o udostępnienie informacji publicznej. Podzielić należy argumentację Sądu pierwszej instancji, że skoro skarżący był stroną postępowania przed Europejskim Trybunałem Praw Człowieka, w której złożono dokumenty poprzedzające zawarcie ugody, to niniejsza skarga nie dotyczy sprawy z zakresu dostępu do informacji publicznej w rozumieniu art. 1 ust. 1 i art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz.U. z 2022 r. poz. 902 ze zm.). Należy podzielić zapatrywanie Sądu pierwszej instancji, że sprawa z zakresu dostępu do informacji publicznej odnosi się do osoby trzeciej i informacji, którą osoba taka chce uzyskać w sprawie publicznej (dotyczącą danych publicznych). Sprawa z tego zakresu nie odnosi się do informacji wynikającej ze stanowiska organu zaprezentowanego w sprawie jednostkowej (sądowej), dotyczącej indywidualnego podmiotu (wytworzonej w sprawie niepublicznej), która to sprawa prywatna toczy się przed organem będącym dysponentem tej informacji. Z tych względów należy przyjąć, iż przedmiotem wniosku skarżącego w niniejszej sprawie nie była informacja publiczna, a wobec tego zasadnie Sąd pierwszej instancji ocenił, że skarga nie dotyczy opisanej w art. 3 § 2 pkt 8 i 9 p.p.s.a. przewlekłości organu administracji publicznej, w szczególności w przedmiocie niewydania indywidualnego aktu administracyjnego, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. bądź w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. albo przewlekłości tego organu w przedmiocie niepodjęcia indywidualnej czynności administracyjnej, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Z przedstawionych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., oddalił zażalenie. ----------------------- 6