III OZ 141/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Wincenciak po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 lutego 2026 r. sygn. akt VII SA/Wa 2773/25 o odrzuceniu sprzeciwu J.B. od decyzji Rady Doskonałości Naukowej z dnia 30 czerwca 2025 r. znak: DRKN.Z5.402.19.2024 w przedmiocie stwierdzenia nieważności uchwały w sprawie nadania stopnia naukowego postanawia: 1) uchylić zaskarżone postanowienie; 2) zwrócić J.B. ze środków budżetowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie kwotę 100 (słownie: sto) złotych uiszczoną tytułem wpisu od zażalenia.

Rada Doskonałości Naukowej decyzją z dnia 30 czerwca 2025 r. znak: DRKN.Z5.402.19.2024, działając na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej w skrócie: "k.p.a."), uchyliła decyzję Rady Naukowej Instytutu [...] z dnia 14 czerwca 2024 r. nr 62 o stwierdzeniu nieważności uchwały Instytutu [...] z dnia 24 czerwca 2016 r. w sprawie nadania [...] J.B. (dalej w skrócie: "skarżący" lub "strona") stopnia naukowego i przekazała sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. W decyzji tej zawarto pouczenie, że stronie służy na nią skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, którą należy wnieść za pośrednictwem Rady Doskonałości Naukowej w terminie 30 dni od daty doręczenia decyzji. Decyzja z dnia 30 czerwca 2025 r. została doręczona pełnomocnikowi skarżącego w dniu 29 września 2025 r. W dniu 28 października 2025 r. (data nadania w placówce pocztowej) skarżący wniósł na tę decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 11 lutego 2026 r. sygn. akt VII SA/Wa 2773/25, po rozpoznaniu sprawy ze sprzeciwu J.B. od decyzji Rady Doskonałości Naukowej z dnia 30 czerwca 2025 r. znak: DRKN.Z5.402.19.2024, odrzucił sprzeciw (pkt 1); zwrócił skarżącemu uiszczony wpis sądowy od sprzeciwu w kwocie 100 zł (pkt 2). W uzasadnieniu postanowienia podał, że zgodnie z art. 64a ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej w skrócie: "p.p.s.a."), od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. Sprzeciw od decyzji wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skarżącemu decyzji (art. 64c § 1 p.p.s.a.). Ponadto, stosownie do treści art. 64b § 1 p.p.s.a., do sprzeciwu od decyzji stosuje się odpowiednio przepisy o skardze, o ile ustawa nie stanowi inaczej. W świetle natomiast art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a., sąd odrzuca skargę wniesioną po terminie. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że w niniejszej sprawie zaskarżona decyzja wydana została na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., wobec czego właściwym środkiem jej zaskarżenia był sprzeciw, który należało wnieść w terminie czternastu dni od dnia doręczenia decyzji. Jak wynika z akt sprawy, decyzję Rady Doskonałości Naukowej z dnia 30 czerwca 2025 r. doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 29 września 2025 r. Przewidziany ustawą czternastodniowy termin na wniesienie sprzeciwu upływał zatem w dniu 13 października 2025 r., tymczasem skarżący wniósł skargę (sprzeciw) w dniu 28 października 2025 r., a więc z uchybieniem terminu do wniesienia sprzeciwu. WSA w Warszawie podkreślił jednocześnie, że wprawdzie Rada Doskonałości Naukowej błędnie pouczyła skarżącego o prawie wniesienia od decyzji organu odwoławczego skargi, zamiast sprzeciwu, to jednak treść tego pouczenia nie uchyla skutków spóźnionego złożenia sprzeciwu, ponieważ tryb, termin oraz sposób wniesienia środka zaskarżenia wiążąco określają przepisy p.p.s.a. W orzecznictwie zgodnie przyjmuje się, że pouczenie nie może kreować terminu do wniesienia środka zaskarżenia (por. wyrok NSA z dnia: 14 lutego 2017 r., sygn. akt II OSK 1363/15; 9 grudnia 2016 r., sygn. akt II OSK 702/15). Zgodnie zaś z art. 112 k.p.a., błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania lub skutków zrzeczenia się odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia. Fakt błędnego pouczenia strony może zatem stanowić przesłankę do przywrócenia terminu do wniesienia sprzeciwu przez Sąd. Wymaga to jednak wystąpienia przez skarżącego ze stosownym wnioskiem o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu. Wniosek taki należy złożyć w terminie 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminowi (w tym przypadku w terminie 7 dni od otrzymania odpisu niniejszego postanowienia), a we wniosku należy uprawdopodobnić przyczynę braku uchybienia terminu do wniesienia sprzeciwu. Z tych względów WSA w Warszawie, na podstawie art. 64c § 1 w zw. z art. 64b § 1 w zw. z art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a., odrzucił skargę. O zwrocie wpisu orzekł w oparciu o art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Powyższe postanowienie stało się przedmiotem zażalenia J.B. do Naczelnego Sądu Administracyjnego, w którym wniósł o jego uchylenie w całości, zasądzenie zwrotu kosztów postępowania oraz przeprowadzenie rozprawy. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 64b § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 64c § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 1 pkt 7 k.p.a. w zw. z art. 112 k.p.a. w zw. z art. 53 § 1 p.p.s.a., poprzez błędne uznanie, że skarżący – działając bez profesjonalnego pełnomocnika – uchybił terminowi na wniesienie sprzeciwu od decyzji Rady Doskonałości Naukowej z dnia 30 czerwca 2025 r., poprzez zastosowanie się do treści błędnego pouczenia zawartego w tej decyzji; 2) art. 64b § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 87 § 1-4 p.p.s.a. w zw. z art. 112 k.p.a. w zw. z art. 53 § 1 p.p.s.a., poprzez błędne uznanie, że skarżący jest zobowiązany do złożenia wniosku o przywrócenie terminu na wniesienie sprzeciwu od decyzji Rady Doskonałości Naukowej z dnia 30 czerwca 2025 r., w celu objęcia skarżącego ochroną, o której mowa w art. 112 k.p.a., podczas gdy – zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych – obciążanie strony postępowania dodatkowymi obowiązkami w postaci złożenia wniosku o przywrócenie uchybionego terminu w sytuacji, gdy do uchybienia doszło wskutek zastosowania się do błędnego pouczenia, nie znajduje podstaw; 3) art. 64b § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 8 § 1, art. 9 i art. 112 k.p.a., polegające na rozpoznaniu sprzeciwu od decyzji Rady Doskonałości Naukowej z dnia 30 czerwca 2025 r. z pominięciem zasady zaufania do państwa i prawa, zasady pogłębiania zaufania w postępowaniu administracyjnym oraz zasady informowania, co skutkuje obciążeniem skarżącego negatywnymi skutkami zastosowania się do błędnego pouczenia w/w decyzji oraz wywodzeniem z owego zastosowania się skutków procesowych nieznanych ustawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie, w odniesieniu do wniosku skarżącego o rozpoznanie zażalenia na rozprawie, wyjaśnić należy, że stosownie do treści art. 197 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje zażalenie na posiedzeniu niejawnym. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Rady Doskonałości Naukowej z dnia 30 czerwca 2025 r. znak: DRKN.Z5.402.19.2024, wydana na podstawie art. 138 § 2 k.p.a., a więc decyzja, od której skarżącemu przysługiwał sprzeciw. W związku z powyższym pismo skarżącego z dnia 28 października 2025 r., zatytułowane "skarga", prawidłowo zostało zakwalifikowane przez Sąd pierwszej instancji jako sprzeciw, o którym mowa w art. 64a p.p.s.a. Zgodnie zaś z art. 64c § 1 p.p.s.a., sprzeciw od decyzji wnosi się w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skarżącemu decyzji. Stosownie do treści art. 64b § 1 p.p.s.a. do sprzeciwu od decyzji stosuje się odpowiednio przepisy o skardze, o ile ustawa nie stanowi inaczej. Z kolei w świetle art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a., sąd odrzuca skargę wniesioną po upływie terminu do jej wniesienia. Jak wynika z akt sprawy, decyzja Rady Doskonałości Naukowej z dnia 30 czerwca 2025 r. – zawierająca błędne pouczenie strony o prawie do wniesienia w terminie 30 dni od daty doręczenia decyzji skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie – została doręczona pełnomocnikowi skarżącego w dniu 29 września 2025 r. Przewidziany ustawą czternastodniowy termin na wniesienie sprzeciwu (art. 64c § 1 p.p.s.a.) upływał zatem w dniu 13 października 2025 r. Tymczasem skarżący, stosując się do pouczenia organu odwoławczego oraz kierując się zasadą zaufania do organu administracji publicznej, wniósł osobiście do Sądu pierwszej instancji w dniu 28 października 2025 r. pismo zatytułowane "skarga". Pismo to zostało zatem złożone z uchybieniem terminu do wniesienia sprzeciwu, ale w terminie otwartym do wniesienia skargi (zgodnie z pouczeniem organu odwoławczego). Skarżący pozostawał bowiem w uzasadnionym przekonaniu o możliwości złożenia skargi w terminie 30 dni, tj. do dnia 28 października 2025 r. Zgodnie z art. 112 k.p.a., błędne pouczenie w decyzji co do skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia. Oceniając zatem skutki, jakie zaistniały w okolicznościach tej konkretnej sprawy, należy dokonać wykładni użytego w art. 112 k.p.a. zwrotu "nie może szkodzić stronie". W tym zakresie w orzecznictwie sądów administracyjnych wyodrębniły się dwa stanowiska. Według pierwszego z nich, uchybienie terminowi, będące wynikiem błędnego pouczenia nie szkodzi stronie, gdyż ma ona prawo złożenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania określonej czynności (por. m.in. postanowienia NSA z dnia: 1 stycznia 1998 r., sygn. akt III SA 230/97; 27 października 1998 r., sygn. akt III SA 6382/97; wyroki NSA z dnia: 21 grudnia 2005 r., sygn. akt I OSK 271/05; 23 stycznia 2018 r., sygn. akt II OSK 1364/17). Zgodnie z drugim stanowiskiem, które Naczelny Sąd Administracyjny w niniejszym składzie uznaje za słuszne, zastosowanie się do błędnego pouczenia z mocy prawa sanuje uchybienie terminu i nie wymaga dodatkowego składania wniosku o przywrócenie terminu (por. m.in. wyroki NSA z dnia: 28 listopada 2000 r., sygn. akt IV SA 1899/98; 12 czerwca 2008 r., sygn. akt II GSK 169/08 oraz postanowienia NSA z dnia: 26 października 2017 r., sygn. akt II OZ 1206/17; 5 kwietnia 2022 r., sygn. akt III OZ 207/22; 30 stycznia 2026 r., sygn. akt III OZ 2/26; 10 marca 2026 r., sygn. akt II OZ 190/26). Powyższa interpretacja jest rezultatem wykładni funkcjonalnej i systemowej art. 112 k.p.a., która nakazuje wzięcie pod uwagę wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawa do rozpatrzenia sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki. Należy bowiem stwierdzić, że wymaganie od strony złożenia wniosku o przywrócenie terminu prowadziłoby do zbędnego formalizmu i nieuzasadnionego przedłużania postępowania. Rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu niepotrzebnie dodatkowo angażowałoby uwagę sądu administracyjnego. W związku z tym stałoby w sprzeczności z wyrażoną w art. 7 p.p.s.a. zasadą szybkości postępowania sądowoadministracyjnego. Jednocześnie dla skarżącego byłoby ono zbędnym i niezrozumiałym obowiązkiem procesowym, utrudniającym realizację prawa do sądu, przy jednoczesnym uwzględnieniu faktu, że postąpił on dokładnie tak, jak pouczył go organ administracji publicznej. Działając w zaufaniu do informacji uzyskanej od tego organu, zostałby zobowiązany do podjęcia dodatkowych czynności procesowych, których nie musiałby w normalnym toku sprawy przedsięwziąć (por. W. Piątek, Glosa do postanowienia NSA z 26 października 2017 r., sygn. akt II OZ 1206/17, OSP 2018, nr 4, s. 42.). W zaistniałym w niniejszej sprawie stanie faktycznym wymaganie złożenia przez skarżącego wniosku o przywrócenie terminu (który mimo wszystko, z ostrożności procesowej, został przez skarżącego i tak złożony) należy uznać za sprzeczne z zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego, w szczególności z wyrażoną w art. 8 § 1 k.p.a. zasadą pogłębiania zaufania oraz wynikającą z art. 9 k.p.a. zasadą udzielania informacji. Skutkiem prawnym ochrony wynikającej z art. 112 k.p.a., w przypadku wniesienia spóźnionego środka zaskarżenia do sądu, który wpłynął z zachowaniem terminu błędnie podanego w pouczeniu, jest obowiązek rozpatrzenia go przez wojewódzki sąd administracyjny bez potrzeby wnoszenia wniosku o przywrócenie terminu. Jeżeli zatem w zaskarżonej decyzji organ błędnie pouczył stronę o możliwości wniesienia skargi i trzydziestodniowym terminie do jej złożenia, to okoliczność ta powinna być wzięta pod uwagę przez Sąd pierwszej instancji. Wobec powyższego, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w okolicznościach tej sprawy brak było w konsekwencji podstaw do odrzucenia sprzeciwu z uwagi na jego wniesienie po upływie terminu i tym samym konieczne stało się uchylenie zaskarżonego postanowienia. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł, jak w pkt 1 sentencji postanowienia. O zwrocie wpisu od zażalenia orzeczono w pkt 2 sentencji postanowienia w oparciu o art. 232 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Odnosząc się natomiast do zawartego w zażaleniu wniosku o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, wyjaśnić należy, iż nie mógł być on uwzględniony, pomimo zasadności zażalenia. Z treści art. 209 p.p.s.a. wynika bowiem, że wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204. Przepisy te dotyczą jednak wyłącznie postępowania kasacyjnego zakończonego wyrokiem. Oznacza to, że ustawodawca w przepisach p.p.s.a. nie przewidział możliwości wydania przez Naczelny Sąd Administracyjny orzeczenia w przedmiocie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego.