III OZ 131/24

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Ewa Kwiecińska po rozpoznaniu w dniu 22 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. sp. z o. o. z siedzibą w R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 grudnia 2023 r., sygn. akt IV SA/Wa 2273/23 odmawiającego przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi A. sp. z o. o. z siedzibą w R. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z [...] lipca 2023 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty podwyższonej postanawia: oddalić zażalenie.

Postanowieniem z 8 grudnia 2023 r., wydanym w sprawie o sygnaturze IV SA/Wa 2273/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634; dalej jako "p.p.s.a.") odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi A. sp. z o. o. z siedzibą w R. (dalej jako "skarżąca") na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z [...] lipca 2023 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia opłaty podwyższonej. W uzasadnieniu powyższego postanowienia wskazano, że w wykonaniu zarządzenia z 11 października 2023 r. skarżąca została wezwana do usunięcia braków formalnych skargi, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi, poprzez nadesłanie dokumentu, z którego treści wynika sposób reprezentacji skarżącej (odpisu KRS). Wezwanie zostało doręczone ustanowionemu przez skarżącą profesjonalnemu pełnomocnikowi w dniu 20 października 2023 r. Pismem z 30 października 2023 r. skarżąca, działając poprzez profesjonalnego pełnomocnika, złożyła wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi. W uzasadnieniu wniosku zaznaczono, że przed WSA w Warszawie toczą się dwa odrębne postępowania zainicjowane przez skarżącą. Jednocześnie wskazane zostało, że ustanowiony przez skarżącą pełnomocnik otrzymał z Sądu dwa wezwania do uzupełnienia braków formalnych – do każdej ze spraw osobne, odpowiednio w dniach: 20 października 2023 r. do sprawy o sygnaturze IV SA/Wa 2274/23 oraz 24 października 2023 r. do sprawy o sygnaturze IV SA/Wa 2273/23. Na skutek omyłki błędnie odnotowano, że oba wezwania zostały doręczone 24 października 2023 r., co skutkowało uznaniem, że termin do uzupełnienia żądanych braków upływa 31 października 2023 r. Przywołując treść art. 86 § 1 p.p.s.a. oraz 87 § 1 p.p.s.a., Sąd pierwszej instancji doszedł do przekonania, że przywoływana we wniosku o przywrócenie terminu argumentacja w żaden sposób nie usprawiedliwia niedochowania terminu do wykonania wezwania. Błędne wyliczenie terminu do uzupełnienia braków formalnych nie może mieć wpływu na bieg terminów sądowych. Podkreślono, iż każdy pełnomocnik ma obowiązek dbania o interesy swego mocodawcy poprzez zapewnienie sprawnej obsługi postępowania. Skutki czynności podejmowanych przez pełnomocnika strony obciążają samą stronę. Profesjonalny pełnomocnik posiada stosowną wiedzę i umiejętności by wykonywać powierzone mu czynności w sposób, który nie narazi jego mandanta na niekorzystne skutki procesowe. Pełnomocnik winien dołożyć należytej staranności przy podejmowaniu wszelkich działań na rzecz mocodawcy. Dla przyjęcia winy pełnomocnika wystarczy nawet lekkie niedbalstwo. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca, zaskarżając je w całości oraz zarzucając mu naruszenie: 1. art. 87 § 2 p.p.s.a. poprzez uznanie, że uchybienie przez pełnomocnika terminowi na przesłanie odpisu z KRS de facto o 1 dzień roboczy z uwagi na omyłkowe przyjęcie identycznego terminu do dokonania czynności w niniejszej sprawie z terminem na dokonanie identycznej czynności w drugiej, tożsamej przedmiotowo (z wyjątkiem okresu) sprawie rozpatrywanej przez tutejszy Sąd, nie stanowi podstawy do przywrócenia terminu na dokonanie czynności - i to tak drobnej, jak przesłanie odpisu z KRS, który de facto Sąd może bez większego wysiłku zweryfikować z urzędu, 2. art. 106 § 3, § 4 i § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 228 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz. u. z 2023 r. poz. 1550 z późn., zm.), poprzez ich niezastosowanie, podczas gdy przy zastosowaniu wyżej wymienionych przepisów Sąd z urzędu powinien ustalić, czy osoba podpisująca pełnomocnictwo dla pełnomocnika procesowego występującego w niniejszej, sprawie jest upoważniona do występowania za podmiot skarżący, a dopiero w przypadku powzięcia wątpliwości w tej kwestii wezwać pełnomocnika do przedłożenia stosownych dowodów w tej sprawie, 3. art 15 ust. 1 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 685 z późn. zm.) poprzez ich niezastosowanie, podczas gdy z brzmienia art. 15 ust. 1 tej ustawy wynika wprost, że od dnia ogłoszenia w Monitorze Sądowym i Gospodarczym nikt nie może zasłaniać się nieznajomością ogłoszonych wpisów. W oparciu o powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie przedmiotowego postanowienia i przywrócenie terminu do dokonania czynności, względnie o uchylenie przedmiotowego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego według norm przepisanych. W uzasadnieniu zażalenia rozwinięto przedstawione powyżej zarzuty. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie kwestią bezsporną jest fakt, że żądane przez Sąd pierwszej instancji usunięcie braku formalnego skargi poprzez nadesłanie dokumentu z którego wynika sposób reprezentacji skarżącej, tj. odpisu KRS, zostało jasno i precyzyjnie sformułowane w treści zarządzenia z 11 października 2023 r., a następnie wezwania skierowanego do pełnomocnika skarżącej w dniu 18 października 2023 r. Bezspornym pozostaje również kwestia odebrania tego wezwania przez pełnomocnika skarżącej w dniu 20 października 2023 r. – okoliczność ta wynika nie tylko ze zwrotnego potwierdzenia odbioru znajdującego się w aktach sprawy, lecz także została bezpośrednio potwierdzona przez pełnomocnika skarżącej zarówno we wniosku o przywrócenie terminu, jak również w złożonym zażaleniu. Bezsprzecznie również skarżąca nie zrealizowała wezwania Sądu, bowiem w wyznaczonym terminie nie uzupełniła formalnego braku skargi. Zgodnie z art. 86 i art. 87 p.p.s.a. warunkiem przywrócenia uchybionego terminu do dokonania określonej czynności jest spełnienie łącznie następujących przesłanek: 1) uchybienie terminu do dokonania czynności, 2) złożenie przez stronę wniosku o przywrócenie terminu w ciągu 7 dni od ustania przeszkody, która uniemożliwiła dochowanie terminu, 3) dokonanie jednocześnie czynności, której w zakreślonym terminie nie dokonano, 4) uprawdopodobnienie, iż uchybienie terminu nastąpiło bez winy strony, 5) powstanie w wyniku uchybienia terminu ujemnych dla strony skutków procesowych. Kryterium braku winy jako przesłanka przywrócenia terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, wiąże się z obowiązkiem dochowania szczególnej staranności przy dokonaniu tej czynności. O braku winy w uchybieniu terminu można mówić jedynie wtedy, gdy strona nie mogła usunąć przeszkody nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (B. Dauter [w:] A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 86; a ponadto postanowienia NSA z dnia 8 października 2013 r., sygn. akt II GZ 549/13; 3 października 2013 r., sygn. akt I FZ 410/13, CBOiSA). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego działający w imieniu skarżącej Spółki profesjonalny pełnomocnik nie uprawdopodobnił okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia w niniejszej sprawie braków formalnych skargi. Zaznaczyć należy, że na profesjonalnym pełnomocniku ciąży obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Pełnomocnik profesjonalny, jakim jest adwokat lub radca prawny, podlega większym wymaganiom w związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa oraz znajomością procedury sądowej (postanowienie NSA z 11 marca 2009 r., sygn. akt I OZ 198/09; 3 marca 2009 r., sygn. akt I OZ 155/09; 9 maja 2006 r., sygn. akt II OZ 468/06). We wniosku o przywrócenie terminu pełnomocnik wskazywał na dwie tożsame sprawy toczące się przed WSA w Warszawie ze skargi A. sp. z o. o. z siedzibą w R. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska. Niemniej jednak podkreślenia należy, że przy ocenie, czy uchybienie terminowi było zawinione, należy brać pod uwagę obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony należycie dbającej o swoje interesy. Skoro art. 86 § 2 p.p.s.a. stanowi, że we wniosku o przywrócenie terminu należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy po stronie zainteresowanego przywróceniem terminu, to należy uznać, że jakikolwiek stopień zawinienia strony w uchybieniu terminowi (nawet lekkie niedbalstwo) powoduje niedopuszczalność jego przywrócenia. Przywrócenie terminu może więc mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenie terminu jest więc dopuszczalne wyłącznie w przypadku zaistnienia obiektywnych, występujących bez woli strony, okoliczności, które mimo dołożenia przez stronę odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności w terminie (por. postanowienie NSA z 23 lipca 2021 r., sygn. akt I OZ 174/21). Trafnie zatem WSA w Warszawie uznał, że zawarte we wniosku o przywrócenie terminu argumenty nie uprawdopodabniają braku winy w uchybieniu terminowi i tym samym nie mogły stanowić podstawy do przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi. Skarżąca jest reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. W orzecznictwie sądowym ugruntowane jest stanowisko, zgodnie z którym na profesjonalnym pełnomocniku ciąży obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Osoby, które z racji wykonywanego zawodu występują jako pełnomocnicy stron, zobowiązane są do zachowania podwyższonej staranności, jakiej można wymagać od profesjonalnych uczestników obrotu prawnego. Istotą pracy profesjonalnego pełnomocnika jest bowiem rzetelne dbanie o interesy mocodawcy, między innymi poprzez wypełnianie w terminie wszystkich wymogów proceduralnych umożliwiających stronie pełny udział w postępowaniu. Pełnomocnik reprezentujący stronę ma obowiązek działania w imieniu i na jej rzecz z równą starannością, tak jakby działał na własną rzecz. Od fachowego pełnomocnika wymagać można prawidłowego zorganizowania pracy. Wiąże się to z odpowiedzialnością za prowadzenie sprawy strony oraz odpowiedzialnością za prawidłowy przebieg całego postępowania sądowego. Na pełnomocniku ciążył obowiązek podjęcia niezbędnych kroków celem należytego zabezpieczenia interesów, które prowadzi, bez względu na ilość spraw sądowych tego samego klienta prowadzonych jednocześnie przed tym samym sądem. Odnosząc się z kolei do zarzutów naruszenia art. 106 § 3, § 4 i § 5 p.p.s.a. w zw. z art. 228 § 1 k.p.c., jak również art. 15 ust. 1 ustawy o KRS, to wskazać należy, iż zgodnie z treścią art. 28 § 1 w zw. z art. 29 p.p.s.a., osoby uprawnione do działania w imieniu osób prawnych powinny wykazać to prawo stosownym dokumentem przy pierwszej czynności w postępowaniu. Dokumentem tym w przypadku spółki prawa handlowego jest co do zasady odpis z rejestru przedsiębiorców KRS, czyli dokument, o przedstawienie którego została wezwana skarżąca. W orzecznictwie przyjmuje się, że zaniechanie w tym zakresie stanowi brak formalny skargi, podlegający uzupełnieniu w trybie art. 49 § 1 p.p.s.a., a w sytuacji, gdy strona nie uczyni zadość wezwaniu w tym zakresie, sąd zobowiązany jest do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (por. m.in. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 lipca 2019 r., sygn. akt I FZ 155/19). Dodatkowo wskazać należy, że nie ulega wątpliwości, iż rejestr KRS jest jawny, jednak nie oznacza to, że sąd może zastępować strony i uzupełniać za nie braki formalne składanych pism, bowiem są to czynności procesowe stron, ich pełnomocników, przedstawicieli, które nie mogą być podejmowane przez inne podmioty. Naczelny Sąd Administracyjny w pełni podziela wyrażany w orzecznictwie pogląd, iż zwolnienie strony z dokonania czynności, a zwłaszcza z uzupełnienia braku formalnego, polegającego na niedołączeniu odpisu KRS i obciążenie tą czynnością sądu musiałoby mieć oparcie ustawowe, a takiego w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi brak. Oznacza to, że nie ma podstaw prawnych do zwolnienia strony od obowiązku uzupełniania braków formalnych i przerzucenia ciężaru czynienia ustaleń, czy osoba dokonująca czynności posiada stosowne umocowanie na Przewodniczącego Wydziału na etapie kontroli warunków formalnych skargi, bądź na Sąd (por. postanowienia NSA z: 15 maja 2019 r., II OZ 422/19; 11 grudnia 2012 r., II GSK 1731/12; 12 lutego 2015 r., II GSK 69/15; 8 listopada 2016 r., II FZ 716/16; z 20 lipca 2022, II FZ 292/22; wszystkie orzeczenia dostępne w CBOSA). Podkreślić przy tym należy, że obowiązku tego nie niwelują przepisy ustawy o KRS, ani bowiem ogłoszenie dokonanego wpisu w Monitorze Sądowym i Gospodarczym, ani ujawnienie danej osoby jako uprawnionej do reprezentacji spółki w Centralnej Informacji nie zwalnia strony postępowania sądowoadministracyjnego od obowiązku uzupełnienia braków formalnych skargi, a ciężar czynienia ustaleń, czy osoba dokonująca czynności posiada stosowne umocowanie, nie zostaje przerzucony na sąd. Gdyby intencją ustawodawcy było zwolnienie danego podmiotu z obowiązku udokumentowania umocowania w toku postępowania sądowoadministracyjnego ze względu na dostęp sądu do określonego wykazu czy rejestru, nic nie stało na przeszkodzie, by odpowiednie wyłączenie zostało w przepisach zawarte. Na takie rozwiązanie ustawodawca zdecydował się zresztą w postępowaniu cywilnym, nowelizując odpowiednik art. 29 p.p.s.a., tj. art. 68 k.p.c. (znamienne jest, że na mocy tej samej ustawy nowelizującej zmianie uległy inne przepisy p.p.s.a., jednak nie art. 29). Zwolnienie strony z dokonania czynności, a zwłaszcza z uzupełnienia braku formalnego polegającego na niedołączeniu KRS-u i obciążenie tą czynnością sądu, np. w celu usprawnienia postępowania, nie może być domyślne, ale musi mieć oparcie ustawowe (por. uchwała składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 grudnia 2013 r., I OPS 13/13, a ponadto postanowienie NSA z 25 października 2022 r., sygn. akt II GZ 432/22). Ponadto, Naczelny Sąd Administracyjny w wielu orzeczeniach wskazuje na brak możliwości skutecznego usprawiedliwienia nieuzupełnienia braków formalnych pism procesowych poprzez odwoływanie się do ustawy o KRS. Przykładowo można wskazać na postanowienia z dnia: 15 marca 2022 r., sygn. akt I FZ 15/22; 10 lipca 2018 r., II FZ 319/18; 20 lutego 2019 r., II OZ 107/19; 14 czerwca 2019 r., I FZ 101/19; 16 lipca 2019 r., I FZ 155/19, 12 września 2019 r., I FZ 186/19; 18 listopada 2019 r., II FZ 681/19; 14 lipca 2020 r., II GZ 164/20; 30 marca 2021 r., I FZ 44/21 (i wskazywane w tych postanowieniach dalsze orzecznictwo). Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.