III OW 92/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz, Sędziowie Sędzia NSA Piotr Korzeniowski (spr.), Sędzia NSA Rafał Stasikowski, po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezesa Urzędu Transportu Kolejowego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Prezesem Urzędu Transportu Kolejowego a Starostą P. przez wskazanie organu właściwego do rozpatrzenia wniosku o dokonanie inspekcji emisji spalin lokomotywy postanawia: wskazać Starostę P. jako organ właściwy do rozpoznania sprawy.

W piśmie z 28 kwietnia 2022 r. Prezes Urzędu Transportu Kolejowego (dalej: "Prezes") złożył wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy nim a Starostą P. (dalej: "Starosta") przez wskazanie Starosty jako organu właściwego do rozpatrzeniu wniosku B.K. z 27 czerwca 2022 r., o dokonanie inspekcji emisji spalin lokomotywy serii [...] taboru [...]. W uzasadnieniu wniosku Prezes wskazał, że w art. 13 ust. 1a ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (t.j. Dz. U. z 2023 r. poz. 602 ze zm.; dalej "ustawa o transporcie kolejowym") zawarto zamknięty katalog zadań Prezesa w zakresie nadzoru nad podmiotami, których działalność ma wpływ na bezpieczeństwo ruchu kolejowego i bezpieczeństwo eksploatacji kolei. Zdaniem Prezesa, aktualnie obowiązujące przepisy ustawy o transporcie kolejowym nie zawierają obowiązku ani uprawnienia Prezesa do przeprowadzania kontroli spełniania przez lokomotywy norm emisji spalin. Przepisy ustawy o transporcie kolejowym faktycznie nakładają na zarządców infrastruktury oraz przewoźników kolejowych obowiązki o charakterze ogólnym z zakresu ochrony środowiska, niemniej z uwagi na brak stosownych kompetencji Prezes nie jest organem właściwym do kontroli w tym zakresie. Podkreślone przez Prezesa zostało, że zgodnie z art. 3 pkt 15 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2556 ze zm.), organami ochrony środowiska są organy administracji powołane do wykonywania zadań publicznych z zakresu ochrony Strona 7 z 12 środowiska, stosownie do ich właściwości określonej w tytule VII w dziale I — przy czym pośród wymienionych organów brak jest Prezesa UTK. Stosownie zaś do treści art. 378 ust. 1 Prawa ochrony środowiska, organem ochrony środowiska właściwym w sprawach, o których mowa m.in. w art. 150 oraz w art. 178 jest starosta. Natomiast według art. 379 ust. 1 Prawa ochrony środowiska m.in. starosta sprawuje kontrole przestrzegania i stosowania przepisów o ochronie środowiska w zakresie objętym swoją właściwością. W odpowiedzi na wniosek Starosta wniósł o wskazanie Prezesa jako organu właściwego w sprawie. Uzasadniając swoje stanowisko organ zaznaczył, że wniosek dotyczy dokonania inspekcji pojazdu kolejowego - lokomotywy serii [...] natomiast przepisy art. 178 ustawy Prawo ochrony środowiska, na które powołuje się Prezes UTK, dotyczą linii kolejowej. Starosta wskazał, że linia kolejowa nie stanowi instalacji, która wymaga uzyskania pozwolenia na wprowadzanie gazów lub pyłów do powietrza ani też nie stanowi instalacji podlegającej zgłoszeniu organowi ochrony środowiska. Instalacje wymagające uzyskania pozwolenia na wprowadzanie gazów i pyłów do powietrza zostały wymienione w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 2 lipca 2010 r. w sprawie przypadków, w których wprowadzanie gazów i pyłów do powietrza z instalacji wymaga pozwolenia (Dz. U. z 2010 r, Nr 130, poz. 881) oraz w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 2 lipca 2010 r. w sprawie rodzajów instalacji, których eksploatacja wymaga zgłoszenia (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1510). W związku z powyższym dla linii kolejowej nie ustala się dopuszczalnej wielkości emisji substancji. Linia kolejowa nie jest źródłem emisji zorganizowanej i nie posiada emitora, na którym można usytuować stanowisko do pomiaru wielkości emisji w zakresie gazów lub pyłów do powietrza. W ocenie Starosty właściwym w sprawach nadzoru technicznego nad eksploatacją i utrzymaniem pojazdów kolejowych, w zakresie spełniania warunków dotyczących zapewnienia m. in. ochrony środowiska jest Prezes Urzędu Transportu Kolejowego. Starosta nie przeprowadza kontroli w zakresie stanu technicznego lokomotyw oraz spełniania przez nie norm emisji spalin. Naczelny Sąd Administracyjny zaważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Rozstrzyganie sporów polega na wskazaniu organu właściwego do rozpoznania sprawy (art. 15 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 3 pkt 15 p.o.ś., organami ochrony środowiska są organy administracji powołane do wykonywania zadań publicznych z zakresu ochrony środowiska, stosownie do ich właściwości określonej w tytule VII w dziale I — przy czym jak słusznie zauważył Prezes, pośród wymienionych organów brak jest Prezesa UTK. Stosownie zaś do treści art. 379 ust.1 Prawa ochrony środowiska m.in. starosta sprawuje kontrolę przestrzegania i stosowania przepisów o ochronie środowiska w zakresie objętym właściwością tych organów. W doktrynie prawa ochrony środowiska wskazuje się przy tym, że kontrola, o której mowa w art. 379 p.o.ś. powinna dotyczyć wszystkich przepisów o ochronie środowiska pozostających we właściwości wskazanych tam organów, a nie tylko zadań wynikających z p.o.ś. Jednocześnie wskazać należy, że podstawą prawną rozstrzygnięcia sprawy dotyczącej emisji spalin mogą być także przepisy zawarte w p.o.ś. w szczególności art. 362, art. 363 oraz art. 379, określające jakie działania organy ochrony środowiska winny podjąć w sprawach dotyczących przestrzegania przepisów o ochronie środowiska, w tym przekroczenia dopuszczalnych norm emisji. Z tych względów i na podstawie art. 4 i art. 15 § 1 pkt 4 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny wskazał Starostę P. jako organ właściwy w sprawie.