III OW 219/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Wincenciak, Sędziowie Sędzia NSA Piotr Korzeniowski (spr.), Sędzia WSA (del.) Sławomir Pauter, po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Dyrektora Zarządu Zlewni w N. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Wójtem Gminy A. a Dyrektorem Zarządu Zlewni w N. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie przez wskazanie organu właściwego do rozpoznania sprawy dotyczącej naruszenia stosunków wodnych na gruncie postanawia: wskazać Dyrektora Zarządu Zlewni w N. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie jako organ właściwy w sprawie.

W piśmie z 23 listopada 2022 r. Dyrektor Zarządu Zlewni w N. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie (dalej: "Dyrektor") złożył wniosek o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy nim a Wójtem Gminy A. (dalej: "Wójt") przez wskazanie Wójta jako organu właściwego do rozpoznania wniosku w sprawie zmiany wody na gruncie tj. dz. ew. nr [...] położonej w obrębie M. ze szkodą na działce ew. nr [...] położonej w obrębie M. W uzasadnieniu wniosku Dyrektor wskazał, że w dniu 30 sierpnia 2021 r. do Wójta wpłynął wniosek R. Z. w sprawie zmiany wody na gruncie, tj. dz. ew. nr [...] położonej w obrębie M. ze szkodą na działce ew. nr [...] położonej w obrębie M., której jest właścicielem. Wójt wszczął postępowanie i powołał biegłego, który 6 grudnia 2021 r. wydał opinie w sprawie zmiany stosunków wodnych na dz. ew. [...] przez S. Z. ze szkodą dla dz. ew. nr [...]. W sprawie ustalono, że R. Z. 7 lat temu wykonał ogrodzenie dz. ew. nr [...] na metalowych słupkach z murkiem ogrodzeniowym. Natomiast S. Z. 30 lat temu wykonał ogrodzenie z siatki metalowej na słupkach stalowych z murkiem ogrodzeniowym. W wyniku wykonania dwóch ogrodzeń powstał rów (dalej; rów nr 1) o szerokości 30 cm, pomiędzy tymi ogrodzeniami. S. Z. wykonał mały rowek na drodze dojazdowej do swojej działki, kierując wodę do zagłębienia nr 1 w kierunku dz. ew. nr [...] - taka sytuacja trwała do 2019 r. Wójt powołał biegłego w zakresie postępowań wodnoprawnych. Biegły w opinii wskazał, że sprawa powinna zostać rozstrzygnięta na drodze ugody lub postępowania sądowego. Wykluczył negatywne oddziaływanie na grunt sąsiedni, jednocześnie wskazał na możliwość wykonania odwodnienia szczegółowo opisanego w opinii z zastrzeżeniem, że na tego rodzaju pracę może być wymagane pozwolenie wodnoprawne. Odnosząc się do zawiadomienia Dyrektor stwierdził, że stanowisko dot. zakwalifikowania spływu wody z odwodnienia działki oraz utrzymania systemu odwadniającego drogę do urządzeń wodnych wymagających uzyskania pozwolenia wodnoprawnego w rozumieniu przepisów ustawy Prawo wodne jest niewłaściwe. W przedmiotowym przypadku odwodnienia działki w ogóle nie mamy do czynienia z urządzeniem wodnym, przez które w myśl art. 16 pkt 65 pr. w. - rozumie się urządzenia lub budowle służące do kształtowania zasobów wodnych lub korzystania z tych zasobów. Za kształtowanie zasobów wodnych nie można bowiem uznać zagospodarowania wody opadowej z działek i drogi wykonanie zagłębienia terenu powstałego wskutek wykonania dwóch murków ogrodzeniowych powodujących zmianę zagospodarowania działek oraz powstałej w jej wyniku zmiany kierunku spływu wód opadowych. Omawianego zagłębienia terenu nie można również zaliczyć do melioracji wodnych, a w szczególności do melioracji wodnych szczegółowych. W odpowiedzi na wniosek Wójt wskazał, że w roku 2019 S. Z. wykonał odwodnienie liniowe wjazdu brukowanego na działce ew. nr [...] oraz rowu przy tym wjeździe do rowu nr 1 bez zgłoszenia wodnoprawnego. Rów nr 2 dotyczy bowiem wykonania odwodnienia przy pomocy peszla, co również zalicza się do urządzeń wodnych, na wykonanie którego wymagane jest pozwolenie wodnoprawne, przy czym brak jest w aktach sprawy pozwolenia wodnoprawnego na wykonanie odwodnienia przy pomocy peszla oraz na wykonanie rowu nr 2 wzdłuż ogrodzenia działki ew. nr [...]. W tym stanie rzeczy Wójt wniósł o rozpoznanie sporu kompetencyjnego poprzez wskazanie Dyrektora jako organu właściwego w sprawie. Naczelny Sąd Administracyjny zaważył, co następuje: Zgodnie z art. 4 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne rozstrzygają spory o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego i między samorządowymi kolegiami odwoławczymi, o ile odrębna ustawa nie stanowi inaczej, oraz spory kompetencyjne między organami tych jednostek, a organami administracji rządowej. Rozstrzyganie sporów polega na wskazaniu organu właściwego do rozpoznania sprawy (art. 15 § 2 p.p.s.a.). Spór w tej sprawie w swej istocie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy wniosek dotyczący zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich powinien zostać rozpoznany w trybie art. 190 Prawa wodnego czy też w trybie art. 234 tej ustawy. Zgodnie z art. 190 ust. 13 i ust. 14 Prawa wodnego, jeżeli właściciel urządzenia wodnego nie wystąpił z wnioskiem, o którym mowa w ust. 1 (wniosek o legalizację), lub nie uzyskał decyzji o legalizacji urządzenia wodnego, organ właściwy w sprawach pozwoleń wodnoprawnych na wykonywanie urządzeń wodnych nakłada na właściciela tego urządzenia, w drodze decyzji, obowiązek likwidacji urządzenia, ustalając warunki i termin wykonania tego obowiązku, a także jeżeli właściciel urządzenia wodnego nie uzyskał decyzji o legalizacji urządzenia wodnego, a likwidacja urządzenia jest niemożliwa ze względów technicznych lub ekonomicznych, organ właściwy w sprawach pozwoleń wodnoprawnych na wykonywanie urządzeń wodnych może nałożyć na właściciela tego urządzenia, w drodze decyzji, obowiązek wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. W myśl art. 234 ust. 1 Prawa wodnego właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich (art. 234 ust. 2 tej ustawy). Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności (art. 234 ust. 3 Prawa wodnego). W pierwszym przypadku organem właściwym jest organ Wód Polskich, zaś w drugim przypadku właściwy jest wójt, burmistrz lub prezydent miasta. Katalog urządzeń wodnych wynika z definicji sformułowanej w art. 16 pkt 65 lit. a. i f. Prawa wodnego, zgodnie z którą przez urządzenia wodne rozumie się urządzenia lub budowle służące do kształtowania zasobów wodnych lub korzystania z tych zasobów, w tym urządzenia lub budowle piętrzące, przeciwpowodziowe i regulacyjne, a także kanały i rowy. Należy wskazać, że to z jaką konkretnie sprawą mamy do czynienia powinno wynikać z ustaleń stanu faktycznego. Ustalenia w tym zakresie determinują bowiem rodzaj postępowania, które powinno zostać przeprowadzone, a tym samym i właściwość organów. W niniejszej sprawie ustalone zostało przez organy, że zmiana wody na gruncie wynika przede wszystkim z wykonania, przy użyciu peszla, odwodnienia liniowego wjazdu brukowanego na działce ew. nr [...] oraz rowu przy tym wjeździe wzdłuż ogrodzenia działki ew. nr [...], który odprowadza wodę do rowu powstałego między dwoma ogrodzeniami znajdującymi się na działce nr [...] i nr [...], który ma szerokość 30 centymetrów. Przedmiot postępowania został więc zakreślony w odniesieniu do wybudowanego odwodnienia, które wbrew twierdzeniom Dyrektora jest urządzeniem wodnym. Przepis art. 191 Prawa wodnego stanowi lex specialis wobec art. 234 tej ustawy i jego zastosowanie będzie miało pierwszeństwo zgodnie z zasadą lex specialis derogat legi generali. W tej sytuacji, organem właściwym w sprawie będzie Dyrektor Zarządu Zlewni w N. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie . Z tych względów i na podstawie art. 15 § 2 ustawy p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.