III OSK 857/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku E.S. o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającej go decyzji Rektora [...] z dnia 28 kwietnia 2022 r., nr 15/SzD/2022/SKR w sprawie ze skargi kasacyjnej E.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 21 grudnia 2022 r., III SA/Gl 665/22 w sprawie ze skargi E.S. na postanowienie Uniwersytetu [...] z dnia 13 czerwca 2022 r., nr RBR/24/06/2022 w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania postanawia: odmówić wstrzymania wykonania zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającej go decyzji Rektora [...] z dnia 28 kwietnia 2022 r., nr 15/SzD/2020/SKR.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z 21 grudnia 2022 r., III SA/Gl 665/22 oddalił skargę E.S. na postanowienie Rektora [...] z 13 czerwca 2022 r., nr RBR/24/06/2022 w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania. E.S. (dalej: "skarżąca"), nie zgadzając się z powyższym wyrokiem, zaskarżyła go w całości skargą kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze kasacyjnej zawarła wniosek na podstawie art. 61 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej: "p.p.s.a.") o wstrzymanie wykonania zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającej go decyzji Rektora z 28 kwietnia 2022 r. do czasu zakończenia postępowania. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazała, że decyzja o skreśleniu z listy doktorantów skutkuje szeregiem nieodwracalnych skutków, które w przypadku uwzględnienia skargi będą rzutować na sytuację skarżącej. Obecnie skarżąca nie ma możliwości korzystania z zasobów bibliotecznych Uniwersytetu [...], co jest konieczne podczas przygotowywania rozprawy doktorskiej. Nie może ponadto uczestniczyć w konferencjach naukowych pod afiliacją Uniwersytetu [...] czy tez odbywać przewidzianych zajęć. Tym samym, nie ma możliwości realizowania planu badawczego, a nawet kontynuowania swojej drogi naukowej. Decyzja o jej skreśleniu z listy doktorantów zapadła na trzecim roku, po zakończonej wynikiem pozytywnym ocenie śródokresowej. W przypadku uwzględnienia skargi, skarżąca nie będzie w stanie podołać obowiązkom spoczywającym na niej jako doktorantce. Co więcej, część z nich będzie już wówczas niezrealizowana. Niewydanie postanowienia o wstrzymaniu wykonania decyzji oraz następnie wydanego postanowienia będzie miało istotny wpływ również na przebieg drogi zawodowej skarżącej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 61 § 3 p.p.s.a., sąd może na wniosek skarżącego wstrzymać wykonanie zaskarżonego aktu, jeżeli w wyniku jego wykonania zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Dotyczy to także aktów wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy. Dla zakresu stosowania ochrony tymczasowej przewidzianej art. 61 § 3 in fine p.p.s.a. istotne jest ustalenie znaczenia pojęcia "sprawy", w granicach której sąd może wstrzymać wykonanie aktów lub czynności. Pojęcie to należy interpretować na tle art. 3 § 2 p.p.s.a, który wskazuje na przedmiot sądowej kontroli, a także art. 134 p.p.s.a. i art. 135 tej ustawy, które regulują zakres sądowej kontroli. Ten ostatni przepis stanowi, że sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga. Można więc powiedzieć, że pojęcia "granice tej samej sprawy" i "granice sprawy, której dotyczy skarga" zakreślają zbliżone ramy prawne. W związku z tym treścią art. 61 § 3 p.p.s.a. objęte będą zarówno akty wydane w pierwszej instancji, jak również np. akty, w stosunku do których toczy się postępowanie w trybie nadzwyczajnym lub w trybie autokontroli. Za takim rozumieniem omawianego zwrotu normatywnego pośrednio opowiedział się NSA w składzie siedmiu sędziów w uchwale z 27 czerwca 2000 r., FPS 12/99, stwierdzając, że zwrot "we wszystkich postępowaniach" użyty w art. 29 ustawy o NSA, wskazywał, że środki prawne, o których mowa w tym przepisie, mogą być stosowane do aktów lub czynności wydanych lub podjętych w różnych, a więc odrębnych postępowaniach prowadzonych "w granicach danej sprawy". Chodzi zatem zarówno o postępowanie zaliczane do trybu głównego, jak i postępowania należące do trybu nadzwyczajnego. Odnosząc się do zwrotu normatywnego "w granicach danej sprawy", NSA stwierdził, że chodzi o sprawę w ujęciu materialnym, w związku z czym o postępowaniach prowadzonych w granicach danej sprawy będzie można mówić wówczas, gdy przedmiotem tych postępowań będzie sprawa wykazująca tożsamość podmiotową i przedmiotową. (B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX, 2009, wyd. III). W rozpoznawanej sprawie skarżąca wniosła skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach oddalającego jej skargę na postanowienie Rektora [...] z 13 czerwca 2022 r., nr RBR/24/06/2022 w przedmiocie uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji Rektora [...] z 28 kwietnia 2022 r., nr 15/SzD/2020/SKR o skreśleniu z listy doktorantów. Należy zatem mieć na uwadze, że wniosek o wstrzymanie wykonania dotyczy decyzji, która nie jest przedmiotem postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Tym samym skarżąca ochroną tymczasową próbowała objąć akt administracyjny, który znajduje się poza granicami niniejszej sprawy. Sprawa będąca przedmiotem sądowoadministracyjnej kontroli w zakresie przedmiotowym dotyczy uchybienia terminu do wniesienia odwołania od decyzji o skreśleniu z listy doktorantów. Nie ulega wątpliwości, że wskazane sprawy wiążą się ze sobą w związku chronologicznym i podmiotowym, jednakże ze względu na odrębność zakresów przedmiotowych, nie można uznać, iż tworzą one tę samą sprawę w znaczeniu materialnym. W związku z powyższym należy uznać, że decyzja Rektora [...] z 28 kwietnia 2022 r., nr 15/SzD/2020/SKR, wykraczając swym przedmiotem poza granice zawisłej aktualnie przed sądem sprawy, nie mieści się wśród orzeczeń wymienionych w art. 61 § 3 p.p.s.a. Jednakże, nawet gdyby przyjąć dopuszczenie możliwości wstrzymania wykonania decyzji Rektora [...] z 28 kwietnia 2022 r., nr 15/SzD/2022/SKR, nie oznacza to jednak, że wniosek skarżącej zasługuje na uwzględnienie. Do objęcia ochroną przewidzianą w art. 61 § 3 p.p.s.a., nadają się wyłącznie akty lub czynności, których jeszcze nie wykonano. W sytuacji natomiast, gdy te zostały już wykonane, wniosek o wstrzymanie ich wykonania nie może zostać uwzględniony (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 listopada 2016r., I OZ 1299/16). Skoro postanowienie Sądu ma uchronić stronę przed skutkami wykonania zaskarżonego aktu lub czynności, to Sąd w przypadku wykonania aktu i czynności ochrony udzielić nie może. To z kolei oznacza, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku w sytuacji gdy skutki, które wynikają z ich wykonania już wystąpiły (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 czerwca 2010r., I OZ 410/10). Skoro w niniejszej sprawie skarżąca wniosła o wstrzymanie wykonania decyzji, na mocy której została skreślona z listy doktorantów z powodu niedopełnienia obowiązków terminowego uzyskiwania zaliczeń i składania egzaminów zgodnie z programem kształcenia , a skreślenie to wywołało już skutek z momentem wydania i doręczenia zaskarżonej decyzji, to wstrzymanie wykonania decyzji organu pierwszej instancji nie jest możliwe. Nie przywróci bowiem skarżącej uprawnień wynikających z posiadania statusu doktoranta. Dopiero wyeliminowanie przez sąd administracyjny z obrotu prawnego ostatecznej decyzji o skreśleniu z listy doktorantów może zniweczyć skutki decyzji, powodując odzyskanie statusu doktoranta, a zatem restytucję sytuacji prawnej skarżącej. Orzekanie w tych okolicznościach o wstrzymaniu wykonania zaskarżonej decyzji jest bezprzedmiotowe, gdyż nie ma możliwości odwrócenia dokonanych już czynności (por. postanowienia NSA z 11 czerwca 2013 r. II OZ 435/13; 27 czerwca 2012 r., I OZ 451/12; 6 września 2011 r. I OZ 625/11). Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 61 § 3 w związku z art. 193 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.