III OSK 756/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz Sędziowie: sędzia NSA Olga Żurawska-Matusiak sędzia del. WSA Hanna Knysiak-Sudyka (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M.M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 grudnia 2025 r. sygn. akt II SA/Wa 1075/25 w sprawie ze skargi małoletniej M.M. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego M.M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 kwietnia 2025 r. nr 992700.620.720.2024-SWO w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 15 grudnia 2025 r., sygn. akt II SA/Wa 1075/25, oddalił skargę małoletniej M.M. reprezentowanej przez przedstawiciela ustawowego M.M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 kwietnia 2025 r. nr 992700.620.720.2024-SWO w przedmiocie odmowy przyznania renty rodzinnej w drodze wyjątku. Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Decyzją z dnia 15 listopada 2024 r. nr 010000.620.32826.2024-WSW Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "Prezes ZUS", "organ"), po rozpatrzeniu wniosku przedstawiciela ustawowego małoletniej M.M. o ponowne rozpatrzenie sprawy renty rodzinnej w drodze wyjątku dla małoletniej M.M. po zmarłym ojcu R.R. działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z 15 listopada 2024 r., znak: 010000.620.32826.2024-WSW. o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia. Uzasadniając swoje stanowisko organ wyjaśnił, że przyznanie świadczenia na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1631 i 1674; dalej: "ustawa emerytalna"), jest możliwe, jeżeli wnioskodawca łącznie spełnił następujące warunki: 1. jest lub był osobą ubezpieczoną lub jest członkiem rodziny pozostałym po ubezpieczonym, 2. nie spełnia warunków ustawowych do uzyskania świadczenia wskutek szczególnych okoliczności, 3. nie może podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek, nie ma niezbędnych środków utrzymania. Organ wyjaśnił, że renta rodzinna jest pochodną świadczenia osoby zmarłej. W związku z powyższym w pierwszej kolejności bada się uprawnienia do świadczenia, jakie przysługiwałoby osobie zmarłej, a następnie przez wnioskodawcę - członka rodziny po osobie zmarłej. Z przedłożonej dokumentacji wynikało, że udokumentowano 11 lat, 11 miesięcy i 15 dni okresów składkowych i nieskładkowych ojca dziecka, który stał się całkowicie niezdolny do pracy w wieku 41 lat. W okresach od 28 kwietnia 1990 r. do 6 października 1991 r. oraz od 15 kwietnia 2003 r. do 5 sierpnia 2008 r. wystąpiły przerwy w wykonywaniu przez ojca dziecka pracy podlegającej opłacaniu składek na ubezpieczenie społeczne oraz na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Organ zaznaczył, że wprawdzie przepis art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej nie uzależnia przyznania świadczenia od określonego okresu lub długości przerw pomiędzy poszczególnymi okresami zatrudnienia, jednak przyczyny, dla których osoba nie nabyła uprawnień do emerytury lub renty, muszą być takie, że istnieje możliwość potraktowania ich jako okoliczności szczególnych, wyjątkowych. Tymczasem z analizy akt sprawy nie wynika, aby w wykazanych okresach ojciec dziecka nie mógł kontynuować zatrudnienia na skutek szczególnych okoliczności spowodowanych stanem zdrowia. We wskazanych przerwach nie była wobec ojca dziecka orzeczona całkowita niezdolność do pracy (całkowita niezdolność do pracy powstała 7 sierpnia 2008 r., tj. w wieku 41 lat), nie istniały zatem przeciwwskazania do podjęcia zatrudnienia ze względu na stan zdrowia lub inne szczególne okoliczności, które uniemożliwiły kontynuowanie zatrudnienia przez ojca dziecka w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym. Zdaniem organu również sytuacja rodzinna skarżącej nie przemawiała za uwzględnieniem wniosku. Z akt sprawy wynika, że miesięczny dochód dwuosobowej rodziny wynosi 5885,79 zł brutto (średnie wynagrodzenie brutto za miesiące grudzień 2024 r. oraz styczeń i luty 2025 r. matki dziecka). Dochód przypadający na jedną osobę w rodzinie, który wynosi 2942,90 zł brutto nie pozwala stwierdzić, że małoletnia córka M.M. pozostaje bez niezbędnych środków utrzymania. Przywołanym wyrokiem z 15 grudnia 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M.M. W ocenie Sądu pierwszej instancji Prezes ZUS trafnie przypomniał, że świadczenie o którym mowa w art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej muszą być spełnione kumulatywnie. Brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku. W niniejszej sprawie organ nie kwestionował, że ojciec skarżącej był osobą niezdolną do pracy przez okres około 15 lat przed śmiercią. Na tę okoliczność pełnomocnik ustawowy małoletniej skarżącej – M.M. przedłożyła dokumentację medyczną. W związku z tym sprawa została skierowana do orzecznika ZUS, który orzeczeniem z 23 stycznia 2025 r. ustalił u ojca małoletniej skarżącej trwałą niezdolność do pracy, która powstała 7 sierpnia 2008 r. (k. 52, k. 59 akt ZUS). Niezależnie jednak od tego Sąd pierwszej instancji zgodził się z organem, że świadczenie nie mogło być przyznane skarżącej z uwagi na to, że nie można przyjąć, iż nie posiada ona niezbędnych środków utrzymania. Z akt sprawy wynikało, że dochód dwuosobowej rodziny skarżącej na dzień wydania decyzji wynosił 5885,79 zł brutto (wynagrodzenie jej matki brutto za miesiąc styczeń i luty 2025 r.). Dochód przypadający na jedną osobę w rodzinie wynosi 2942,90 zł brutto. Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że w orzecznictwie przyjmuje się jednolicie, że "niezbędne" (a więc podstawowe) utrzymanie zapewnia najniższe świadczenie przyznawane w trybie zwykłym, a więc kwota odpowiadająca minimalnej emeryturze (która od 1 marca 2025 r. wynosiła 1878,91 zł brutto), przy czym kryterium dochodowe powinno zostać ustalone w przeliczeniu na jednego domownika, z którym mieszka wnioskodawca. Sąd pierwszej instancji wskazał, że ma świadomość, że dochód ten może nie zaspokajać wszystkich potrzeb życiowych skarżącej, jednakże w świetle powyższego należy uznać, że uzyskiwany w rodzinie dochód pozwala na zaspokojenie jej niezbędnych, podstawowych potrzeb życiowych. Sąd pierwszej instancji nie kwestionował trudnej sytuacji finansowej skarżącej. Podkreślił, że rozumie jej położenie, jednakże oceniając legalność zaskarżonej decyzji na dzień jej wydania stwierdzić trzeba, że złożony przez nią wniosek o przyznanie świadczenia w drodze wyjątku nie mógł zostać uwzględniony. Nie można bowiem tracić z pola widzenia, że świadczenie, o którego przyznanie zwróciła się skarżąca, nie jest świadczeniem przyznawanym według potrzeb, nawet gdy są one uzasadnione. Potrzeby te mogą natomiast uzasadniać ubieganie się przez stronę o świadczenia z tytułu pomocy społecznej oraz inne formy pomocy materialnej przewidzianej dla osób znajdujących się w niedostatku. Skarżąca od powyższego wyroku wywiodła skargę kasacyjną, zarzucając orzeczeniu: I. naruszenie prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), tj.; 1. art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, przez błędną wykładnię pojęcia "niezbędnych środków utrzymania", polegającą na przyjęciu, że przesłanka ta jest w istocie rozstrzygana poprzez automatyczne porównanie dochodu przypadającego na osobę (w kwocie brutto) do kwoty minimalnej emerytury jako rzekomo "jednolitego" i decydującego miernika "niezbędnego utrzymania", podczas gdy z art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej wynika konieczność zindywidualizowanej oceny sytuacji wnioskodawcy i jego realnych możliwości zaspokojenia potrzeb podstawowych; 2. art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej, przez jego niewłaściwe zastosowanie, polegające na uznaniu, że małoletnia skarżąca posiada "niezbędne środki utrzymania" wyłącznie na podstawie danych o dochodzie dwuosobowej rodziny (5885,79 zł brutto, tj. 2942,90 zł brutto na osobę) i zestawieniu ich z minimalną emeryturą, bez odniesienia tego dochodu do konkretnych okoliczności sprawy oraz do koniecznych kosztów utrzymania i leczenia wynikających z niepełnosprawności, a tym samym bez ustalenia, czy skarżąca faktycznie dysponuje środkami pozwalającymi na zabezpieczenie minimum egzystencji w realiach jej sytuacji zdrowotnej i życiowej; II. przepisów postępowania (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.) mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 3. art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku w sposób niewystarczający i niepełny, w szczególności przez brak należytego odniesienia się do istotnych zarzutów skargi dotyczących naruszenia przez organ art. 79a § 1 k.p.a. (w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. i art. 124 ustawy emerytalnej) oraz do ich znaczenia dla oceny prawidłowości postępowania dowodowego i spełnienia przesłanki "braku niezbędnych środków utrzymania", co uniemożliwia kontrolę instancyjną i kasacyjną oraz mogło mieć wpływ na wynik sprawy; 4. naruszenie art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. (a w konsekwencji także art. 151 p.p.s.a.) przez oddalenie skargi i zaakceptowanie decyzji Prezesa ZUS, mimo że decyzja ta została utrzymana w mocy pomimo zarzucanych uchybień procesowych organu mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. naruszenia art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. oraz art. 79a § 1 k.p.a. w zw. z art. 10 § 1 k.p.a. i art. 124 ustawy emerytalnej, polegających na niewyczerpującym zebraniu i ocenie materiału dowodowego w zakresie rzeczywistej sytuacji bytowej skarżącej oraz na zaniechaniu wskazania stronie niespełnionych, zależnych od niej przesłanek, co mogło uniemożliwić przedstawienie dodatkowych dowodów (w szczególności dotyczących kosztów wynikających z niepełnosprawności i leczenia) i doprowadziło do wadliwej oceny przesłanki "niezbędnych środków utrzymania". Wobec powyższych zarzutów skarżąca zrzekając się rozprawy wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca przedstawiła argumentację mającą na celu wykazanie zasadności podniesionych zarzutów. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie, nie żądając przeprowadzenia rozprawy. Skarżąca w dniu 28 marca 2026 r. ukończyła 18 lat stając się osobą pełnoletnią. W piśmie z dnia 29 maja 2026 r. adw. K.K. wskazał, że został ustanowiony przez skarżącą jej pełnomocnikiem, oświadczając jednocześnie, iż podtrzymuje skargę kasacyjną swojej mocodawczyni. Do pisma dołączono stosowne pełnomocnictwo procesowe. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 143; dalej: "p.p.s.a."), gdyż skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a organ nie zażądał jej przeprowadzenia. Zgodnie z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 p.p.s.a.). Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Naczelny Sąd Administracyjny, z uwagi na ograniczenia wynikające ze wskazanych regulacji prawnych, nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich bądź w inny sposób korygować. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej oznacza również związanie wskazanymi w niej podstawami zaskarżenia, które determinują zakres kontroli kasacyjnej, jaką Naczelny Sąd Administracyjny sprawuje na podstawie i w granicach prawa (art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r., Dz. U. Nr 78, poz. 483 z późn. zm., dalej jako Konstytucja RP), w celu stwierdzenia ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia. Rozpoznając zarzuty skargi kasacyjnej w tak zakreślonych granicach, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w rozpoznawanej sprawie nie są one uzasadnione i z tego powodu skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie. Najdalej idący jest zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. Zarzut ten należy uznać za niezasadny. Zarzut naruszenia wskazanego przepisu osiągnie skutek jedynie wtedy, gdy uzasadnienie orzeczenia nie pozwala jednoznacznie ustalić przesłanek, jakimi kierował się Sąd pierwszej instancji, podejmując zaskarżone orzeczenie, a wada ta wyklucza kontrolę kasacyjną orzeczenia lub brak jest uzasadnienia któregokolwiek z rozstrzygnięć sądu, albo gdy uzasadnienie obejmuje rozstrzygnięcie, którego nie ma w sentencji orzeczenia. W niniejszej sprawie uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wymogi określone w art. 141 § 4 p.p.s.a. Przedstawiono w nim stan faktyczny sprawy, podano zarzuty sformułowane w skardze, stanowisko organu oraz wskazano podstawę prawną rozstrzygnięcia i jej wyjaśnienie. Sąd pierwszej instancji zaakcentował, że z akt administracyjnych jednoznacznie wynikała wysokość dochodu rodziny skarżącej, a sposób jego ustalenia był możliwy do odtworzenia na podstawie zgromadzonych dokumentów. Nie jest zasadny zarzut naruszenia przez organ art. 79a § 1 k.p.a., zgodnie z którym w postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się. W postępowaniu administracyjnym, jak wyżej była mowa, został ustalony dochód rodziny skarżącej, zatem sytuacja określona w art. 79a § 1 k.p.a. nie zaistniała. Zakres postępowania wyjaśniającego, jaki ma obowiązek prowadzić organ administracji publicznej, jest uzależniony od hipotezy normy prawa materialnego, stanowiącej podstawę prawną decyzji, i czym będzie mowa – w kontekście niniejszej sprawy – niżej. Należy też podnieść, że nawet brak odniesienia się przez wojewódzki sąd administracyjny do niektórych zarzutów lub twierdzeń zawartych w skardze sam w sobie nie stanowi uchybienia skutkującego koniecznością uchylenia zaskarżonego wyroku, albowiem jest, czy też może nim być - to jest uchybieniem stanowiącym uzasadnioną podstawę uchylenia wyroku - pominięcie zarzutów i argumentów istotnych oraz - co istotne - wykazanie w skardze kasacyjnej takiego właśnie ich charakteru, a mianowicie, że należycie je oceniając oraz prawidłowo identyfikując z ich punktu widzenia istotę spornego w sprawie zagadnienia, sąd ten mógłby jednak inaczej orzec w sprawie (por. wyrok NSA z 1 kwietnia 2026 r., III OSK 2936/24). W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji stwierdził, że świadczenie, o którego przyznanie ubiegała się skarżąca, nie jest świadczeniem przyznawanym według potrzeb, nawet gdy są one uzasadnione. Stąd nie była potrzebna szczegółowa analiza tychże potrzeb skarżącej, a tym samym brak było podstaw do zastosowania przez organ regulacji art. 79a § 1 k.p.a. Zamierzonego przez autora skargi kasacyjnej skutku nie mógł odnieść również zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 c p.p.s.a., a w konsekwencji także art. 151 p.p.s.a. oraz art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. oraz art. 79a § 1 k.p.a. w związku z art. 10 § 1 k.p.a. Skarżąca kasacyjnie twierdzi, że organy administracji nie wyczerpały materiału dowodowego oraz nie dokonały ustaleń w zakresie rzeczywistej sytuacji bytowej strony. Z uzasadnienia wyroku WSA w Warszawie w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że Sąd pierwszej instancji odniósł się do tej kwestii i wskazał, iż materiał dowodowy obejmował dane dotyczące dochodu rodziny, a jego wysokość została potwierdzona dokumentami znajdującymi się w aktach administracyjnych. Sąd pierwszej instancji wyjaśnił również, dlaczego inne okoliczności, dotyczące sytuacji bytowej strony, nie mogły mieć istotnego wpływu na wynik sprawy. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie doszło do naruszenia wskazanych w omawianym zarzucie przepisów, a w szczególności art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. oraz art. 79a § 1 k.p.a. związku z art. 151 p.p.s.a., gdyż brak było uchybień organu mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Artykuł 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. nie miał w sprawie zastosowania, gdyż skarga została oddalona. Niezasadny jest również zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. może być uzasadniony, jeżeli sąd nie zauważy lub nie weźmie pod uwagę niewskazanego w skardze naruszenia lub niezastosowania istotnego dla sprawy przepisu prawnego albo pominie ważną okoliczność faktyczną. Chodzi zatem o sytuacje, które wskazują na to, że w postępowaniu administracyjnym popełniono uchybienia na tyle istotne, a przy tym oczywiste, że bez względu na treść zarzutów sąd nie powinien był przechodzić nad nimi do porządku, względnie gdy strona w postępowaniu sądowym wskazywała na istotne dla sprawy zarzuty bądź powołała dowody, które zostały przez wojewódzki sąd administracyjny pominięte (por. np. wyrok NSA z 12 czerwca 2018 r., II GSK 96/17), nie zaś o przypadki, w których sąd ocenił wszystkie doniosłe prawnie okoliczności w ramach prawidłowo przyjętego stanu sprawy, jednakże ocena ta - zdaniem skarżącej kasacyjnie strony - była błędna (popełniony został błąd wykładni lub subsumcji). Taka sytuacja nie miała miejsca w przedmiotowej sprawie. Z uzasadnienia wyroku Sądu pierwszej instancji wynika, że Sąd rozważył zarówno kwestie materialnoprawne (interpretacja art. 83 ustawy emerytalnej), jak i procesowe (ocena kompletności materiału dowodowego). Sam fakt, że Sąd pierwszej instancji uznał część argumentów za irrelewantne wobec niespełnienia jednej z przesłanek ustawowych, nie oznacza naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. Przyjęcie, że brak jednej z przesłanek czyni zbędnym badanie pozostałych, jest zgodne z zasadą ekonomii procesowej i nie stanowi pominięcia zarzutów, lecz ocenę ich nieistotności dla rozstrzygnięcia. Nieskuteczność zarzutów naruszenia przepisów prawa procesowego oznacza, że przy ocenie zarzutów z zakresu prawa materialnego miarodajny jest stan faktyczny przyjęty przez Sąd pierwszej instancji. Próba zwalczania ustaleń faktycznych tkwiących u podstaw zaskarżonego wyroku nie może bowiem nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego; może być skuteczna wyłącznie w ramach podstawy określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., a zatem przez sformułowanie zarzutu naruszenia konkretnych przepisów regulujących postępowanie sądowoadministracyjne. Zatem, skoro WSA w Warszawie prawidłowo ocenił, że decyzja organu nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie, to oddalenie skargi na podstawie art. 151 p.p.s.a. było prawidłowe. Zarzut ten ma charakter wtórny wobec pozostałych i podziela ich los. Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut błędnej wykładni i niezastosowania art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 1749; dalej: "ustawa emerytalna"). Zgodnie z art. 83 ust. 1 ustawy emerytalnej ubezpieczonym oraz pozostałym po nich członkom rodziny, którzy wskutek szczególnych okoliczności nie spełniają warunków wymaganych w ustawie do uzyskania prawa do emerytury lub renty, nie mogą - ze względu na całkowitą niezdolność do pracy lub wiek - podjąć pracy lub działalności objętej ubezpieczeniem społecznym i nie mają niezbędnych środków utrzymania, Prezes Zakładu może przyznać w drodze wyjątku świadczenia w wysokości nieprzekraczającej odpowiednich świadczeń przewidzianych w ustawie. Wskazać należy, że przepis ten przewiduje możliwość przyznania świadczenia w drodze wyjątku wyłącznie w razie łącznego spełnienia wszystkich ustawowych przesłanek. Jedną z nich jest brak niezbędnych środków utrzymania. Charakter tej instytucji - jako odstępstwa od zasady powiązania prawa do świadczenia z okresem ubezpieczenia i opłacania składek - uzasadnia jej ścisłą wykładnię. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego WSA w Warszawie trafnie przyjął, że dla oceny spełnienia przesłanki "braku niezbędnych środków utrzymania" dopuszczalne jest odniesienie dochodu przypadającego na osobę w rodzinie do kwoty najniższej emerytury. Taki miernik ma charakter zobiektywizowany i zapewnia jednolitość stosowania prawa. Nie prowadzi on do rozszerzającej interpretacji art. 83 ustawy, lecz do jego ujednoliconego stosowania w granicach wyznaczonych przez ustawodawcę. Z ustaleń przyjętych przez Sąd pierwszej instancji wynika, że dochód na osobę w rodzinie skarżącej kasacyjnie przekraczał kwotę najniższej emerytury. W tej sytuacji brak jednej z koniecznych przesłanek czynił zbędnym dalsze badanie pozostałych. Zarzut błędnej wykładni i niewłaściwego zastosowania art. 83 ustawy emerytalnej jest zatem niezasadny. Konkludując Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że żaden z zarzutów skargi kasacyjnej nie wykazał, aby zaskarżony wyrok został wydany z naruszeniem prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, ani z naruszeniem przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec braku usprawiedliwionych podstaw kasacyjnych Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.