III OSK 612/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Pocztarek Sędziowie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk (spr.) Sędzia del. WSA Mariusz Kotulski po rozpoznaniu w dniu 1 czerwca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 7 października 2021 r. sygn. akt II SAB/Rz 93/21 w sprawie ze skargi A. C. na bezczynność Rektora Uniwersytetu Rzeszowskiego w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej 1. uchyla zaskarżony wyrok, 2. zobowiązuje Rektora Uniwersytetu Rzeszowskiego do rozpoznania punktów 7, 8 i 11 wniosku A. C. z 4 lutego 2021 r. w terminie 14 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, 3. stwierdza bezczynność Rektora Uniwersytetu Rzeszowskiego w rozpoznaniu punktu 7, 8 i 11 wniosku A. C. z 4 lutego 2021 r., która to bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, 4. zasądza od Rektora Uniwersytetu Rzeszowskiego na rzecz A. C. kwotę 1.037 (tysiąc trzydzieści siedem) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 7 października 2021 r. sygn. akt II SAB/Rz 93/21, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) dalej "p.p.s.a." oddalił skargę A. C. na bezczynność Rektora Uniwersytetu Rzeszowskiego w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. Wnioskiem z 4 lutego 2021 r. skarżąca zwróciła się do Rektora Uniwersytetu Rzeszowskiego, dalej zwanego "Rektorem" o udostępnienie informacji publicznej, w tym m.in. w zakresie następujących kwestii: - "Jakie rejestry prowadzi uczelnia?" (pkt 7), - "Jeśli uczelnia prowadzi rejestr umów, to proszę o kopie za rok 2020 i 2021." (pkt 8) oraz - "koszty obsługi sekcji wymiany międzynarodowej działu kształcenia z podziałem na rodzaje kosztów, a także w rozbiciu na osoby." (pkt 11). W odpowiedzi na powyższe pytania 18 lutego 2021 r. Rektor poinformował skarżącą, że: - w odpowiedzi na pkt 7: "Uczelnia prowadzi wiele rejestrów w zależności od zakresu zadań, jakie realizuje dana jednostka organizacyjna UR, w tym w szczególności te wynikające z przepisów powszechnie obowiązujących jak i określonych wewnętrznymi aktami prawnymi m.in. rejestr korespondencji, rejestr umów cywilno-prawnych, rejestr organizacji studenckich", - w odpowiedzi na pkt 8: "Uczelnia prowadzi wiele rejestrów umów w zależności od charakteru umowy lub jej przedmiotu. W związku z tym, że nie wskazano, jaki rejestr umów Uczelnia powinna udostępnić brak jest faktycznej możliwości ustosunkowania się do wniosku. Jeśli zostanie wskazane, o jaki rejestr chodzi udzielimy informacji w tym zakresie w terminie miesiąca od wpływu wniosku", w odpowiedzi na pkt 11: "koszt obsługi Sekcji Wymiany Akademickiej i Studentów z Zagranicy w Dziale Kształcenia w miesiącu styczniu 2021 r. wyniósł 23.090,28 zł przy uwzględnieniu 4 osób zatrudnionych w sekcji". W takim stanie rzeczy A. C. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skargę na bezczynność Rektora w udostępnieniu informacji określonej w punktach 7, 8 i 11 wniosku z 4 lutego 2021 r. Wskazała, że odpowiedź na pkt 7 wniosku jest niekompletna, ponieważ Rektor wytypował przykładowe rejestry, a nie wszystkie, które prowadzi. Odpowiedź na pkt 8 wniosku jest wymijająca, a odpowiedź na pkt 11 wniosku jest częściowo niekompletna - Rektor co prawda wskazuje łączne koszty i liczbę pracowników, lecz nie wyjaśnia, jakie istnieją kategorie kosztów i jak się rozkładają w rozbiciu na poszczególnych pracowników. W odpowiedzi na skargę Rektor Uniwersytetu Rzeszowskiego wniósł o jej oddalenie skargi w całości. Wskazanym na wstępie wyrokiem Sąd pierwszej instancji oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że Rektor jest podmiotem zobowiązanym do udostępnienia informacji publicznej, a wnioskowana informacja miała charakter informacji publicznej w rozumieniu ustawy z 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1429 ze zm.) dalej zwanej "u.d.i.p." Jednakże zdaniem Sądu odpowiedź na pkt 7 wniosku była odpowiednia, jeśli się weźmie pod uwagę bardzo ogólny charakter pytania i notoryjny fakt, że w ramach struktury UR funkcjonują różne jednostki, co powoduje, że udzielenie innej odpowiedzi jest praktycznie niemożliwe. Także odpowiedź na pkt 8 jest kompletna, wskazując nie tylko na ogólnikowość pytania, która uniemożliwia udzielenie informacji publicznej, ale równocześnie daje możliwość uzyskania informacji, po doprecyzowaniu pytania (jakie umowy są przedmiotem pytania). W zakresie pkt 11 wniosku Sąd uznał, że udzielona informacja odpowiada na postawione pytanie w dostateczny sposób, chociaż wprost nie wskazuje rodzaju kosztów. Jest jednak oczywiste, że kosztami tymi są wynagrodzenia zatrudnionych pracowników. W konsekwencji w ocenie Sądu pierwszej instancji Rektor nie pozostawał w bezczynności w udzieleniu żądanej informacji publicznej. Skargę kasacyjną złożyła A. C., zaskarżając powyższy wyrok w całości. Zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik postępowania, tj.: 1. art. 4 ust. 3 u.d.i.p. w zw. z art. 141 § 4, art. 151 i art. 149 § 1 i § 1a p.p.s.a. przez równoczesne stwierdzenie, iż organ nie posiada informacji wnioskowanej przez skarżącą oraz że kompletna informacja została skarżącej udostępniona zgodnie z wnioskiem, 2. art. 10 ust. 1 i art. 14 ust. 1 u.d.i.p. w zw. z art. 141 § 4, art. 151 i art. 149 § 1 i § 1a p.p.s.a. przez niezasadne uznanie, iż wniosek skarżącej był nieprecyzyjny, zaś odpowiedź nań udzielona kompletna i wyczerpująca. W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie wyroku w całości i rozstrzygnięcie sprawy co do istoty poprzez orzeczenie, iż organ dopuścił się bezczynności, orzeczenie o jej charakterze, nakazanie organowi rozpoznania wniosku skarżącej i orzeczenie o kosztach postępowania. Ewentualnie wniosła o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Rzeszowie. Zwróciła się także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego przez radcę prawnego, wedle norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259) zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. W tych okolicznościach w sprawie badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych. W związku z podniesionymi zarzutami, które sprowadzają się do podważania stanowiska Sądu I instancji, że Rektor odpowiedział na pytania 7, 8 i 11 wniosku, a tym samym nie pozostawał w bezczynności, należy za Sądem I instancji wskazać, że z bezczynnością, na gruncie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi mamy do czynienia w sytuacji, gdy organ, mając obowiązek działania w określonej formie i w określonym czasie, nie wywiązuje się z tego obowiązku. Celem skargi na bezczynności jest zatem doprowadzenie do wydania aktu lub podjęcia czynności, bez przesądzenia o treści czy skutkach podjętych działań. Wobec tego zakres badania przez sąd sprawy ze skargi na bezczynność organu sprowadza się w pierwszym rzędzie do rozważenia czy w ustalonym stanie faktycznym na organie administracji spoczywa obowiązek wydania aktu lub dokonania czynności kończących postępowanie a następnie, czy uczyniono to w przepisanym terminie. W przypadku skargi na bezczynność w udzieleniu informacji publicznej sąd ocenia czy określony podmiot jest zobowiązany do udostępnienia informacji objętej wnioskiem oraz, czy żądana informacja jest informacją publiczną w rozumieniu ustawy. Przy pozytywnej odpowiedzi na oba pytania, z bezczynnością organu będziemy mieli do czynienia, gdy pomimo istnienia po stronie organu obowiązku udostępnienia informacji, będącej informacją publiczną, organ w przewidzianym ustawą 14-dniowym terminie nie podejmuje czynności materialnotechnicznej w postaci udostępnienia tej informacji będącej w jego posiadaniu, względnie nie wydaje decyzji o odmowie udostępnienia wnioskowanej informacji. Ponadto organ może zwolnić się z odpowiedzi na wniosek w 14-dniowym terminie, informując wnioskodawcę o niemożności udzielenia informacji publicznej w wyznaczanym terminie i o przyczynach opóźnienia (art. 13 ust. 2 u.d.i.p.), może poinformować o przeszkodach technicznych w udzieleniu informacji w żądanej formie (art. 14 ust. 2 u.d.i.p.), wreszcie poinformować, że nie jest w posiadaniu żądanej informacji. Dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy istotne jest to, co podkreślił już Sąd I instancji, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, iż udzielenie informacji niepełnej lub wymijającej nie uwalnia od zarzutu bezczynności w rozpoznaniu wniosku o udzielenie informacji publicznej. W orzecznictwie prezentowany jest też pogląd, że wadliwość uzasadnienia wyroku może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a. w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku. Funkcja uzasadnienia wyroku wyraża się i w tym, że jego adresatem, oprócz stron, jest także Naczelny Sąd Administracyjny. Tworzy to więc po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, który umożliwi przeprowadzenie kontroli instancyjnej zaskarżonego orzeczenia w sytuacji, gdy strona postępowania zażąda, przez wniesienie skargi kasacyjnej, jego kontroli (por. wyrok NSA z 13 grudnia 2012 r., sygn. akt II OSK 1485/11). Treść uzasadnienia powinna umożliwić zarówno stronom postępowania, jak i - w razie kontroli instancyjnej - Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu, prześledzenie toku rozumowania sądu i poznanie racji, które stały za rozstrzygnięciem o zgodności bądź niezgodności z prawem zaskarżonego aktu. Tworzy to po stronie wojewódzkiego sądu administracyjnego obowiązek wyjaśnienia motywów podjętego rozstrzygnięcia w taki sposób, że w razie wniesienia skargi kasacyjnej nie powinno budzić wątpliwości Naczelnego Sądu Administracyjnego, iż zaskarżony wyrok został wydany po gruntownej analizie akt sprawy i że wszystkie wątpliwości występujące na etapie postępowania administracyjnego i sądowego zostały wyjaśnione (por. wyrok NSA z 25 stycznia 2013 r., sygn. akt II OSK 1751/11). W sprawie, której przedmiotem jest bezczynność organu, która nie jest poprzedzona zakończonym postępowaniem przed tym organem, szczególnie istotne jest także prawidłowe przedstawienie w uzasadnieniu wyroku stanu faktycznego, który stanowił podstawę tego wyroku. W niniejszej sprawie nie jest kwestionowane, że Rektor Uniwersytetu Rzeszowskiego jest organem zobowiązanym do udostępniania informacji, którą posiada oraz, że wniosek skarżącej z 4 lutego 2021 r. dotyczy informacji publicznej. Również poza sporem pozostaje, że w terminie 14-dni od daty złożenia wniosku, Rektor pismem odpowiedział na wniosek oraz wydał decyzję, w której częściowo odmówił udostępnienia informacji. Sporne pozostaje jedynie czy treść udzielonej odpowiedzi w odniesieniu do pytania 7, 8 i 11 wniosku jest kompletna i wyczerpująca. Pytanie zawarte w punkcie 7 wniosku brzmi: "Jakie rejestry prowadzi uczelnia". Udzielając odpowiedzi Rektor poinformował, że "Uczelnia prowadzi wiele rejestrów w zależności od zakresu zadań, jakie realizuje dana jednostka organizacyjna UR, w tym te wynikające z przepisów powszechnie obowiązujących, jak i określonych wewnętrznymi aktami prawnymi, m.in. rejestr korespondencji, rejestr umów cywilno-prawnych, rejestr organizacji studenckich". Odpowiedź ta w ocenie Sądu I instancji jest odpowiednia, jeśli się weźmie pod uwagę bardzo ogólny charakter pytania i notoryjny fakt, że w ramach struktury UR funkcjonują różne jednostki (ogólnouczelniane - archiwum, biblioteka, muzeum, wydawnictwo, jednostki pozakolegialne - Studium języków obcych, Studium wychowania fizycznego i rekreacji, Studium kulturalno-oświatowe, jednostki badawczo-dydaktyczne oraz jednostki badawcze czy wreszcie administracja Uczelni) co ma ten skutek, że udzielenie innej odpowiedzi jest praktycznie niemożliwe. Każda bowiem jednostka Uczelni oraz Administracja prowadzą własne rejestry i przy braku precyzji co do oczekiwanej informacji publicznej (konkretne pytanie), informacja uwzględniająca wszystkie rejestry, jest niemożliwa. Z tym stanowiskiem Sądu nie można się zgodzić. Pytanie nie ma ogólnego charakteru, jest jasne i precyzyjne. W odpowiedzi Rektor powinien wymienić rejestry, które prowadzi się na Uniwersytecie Rzeszowskim. To, że tych rejestrów jest bardzo dużo, nie zwalnia podmiotu zobowiązanego do ustalenia jakie są to rejestry, a jeżeli zachodziłaby konieczność przetworzenia tej informacji lub ograniczenia dostępu do niej, Rektor powinien podjąć stosowne czynności zmierzające do odmowy udzielenia tej informacji w drodze decyzji. Nie można zgodzić się z Sądem I instancji, że ustalenie rejestrów jakie prowadzi Uniwersytet nie jest możliwe. Taka niemożliwość zachodziłby w sytuacji nieposiadania tej informacji. Jednak oczywiste jest, że taka sytuacja nie zachodzi. Zatem odpowiedź Rektora na to pytanie jest niekompletna. Odpowiadając natomiast na pytanie 8 (Jeśli uczelnia prowadzi rejestr umów, to proszę o kopię za 2020 i 2021 rok) Rektor poinformował skarżącą, że "Uczelnia prowadzi wiele rejestrów umów w zależności od charakteru umowy lub jej przedmiotu. W związku z tym, że nie wskazano, jaki rejestr umów Uczelnia powinna udostępnić brak jest faktycznej możliwości ustosunkowania się do wniosku. Jeśli zostanie wskazane, o jaki rejestr chodzi, udzielimy informacji w tym zakresie w terminie miesiąca od wpływu wniosku". Zdaniem Sądu I instancji odpowiedź ta, jest kompletna. Wskazuje bowiem nie tylko na ogólnikowość pytania, która uniemożliwia udzielenie informacji publicznej, ale równocześnie daje możliwość uzyskania informacji, po doprecyzowaniu pytania (jakie umowy są przedmiotem pytania). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego pytanie numer 8 nie jest ogólnikowe a jasne, konkretne i precyzyjne. Rektor powinien udostępnić skarżącej kopie wszystkich prowadzonych przez Uniwersytet rejestrów umów. Również w tym wypadku, to że tych rejestrów jest bardzo dużo, nie zwalnia podmiotu zobowiązanego do przekazania tej informacji i zasłaniania się ich liczebnością. Jeżeli zachodziłaby konieczność przetworzenia tej informacji lub ograniczenia dostępu do niej, Rektor powinien podjąć stosowne czynności zmierzające do odmowy udzielenia tej informacji w drodze decyzji. Na marginesie można tu dodać, że jeżeli organ miał intencje udostępnienia wnioskodawczyni tylko tych kopii rejestrów, które są w jej zainteresowaniu, to powinien co najmniej podać jej jakie rejestry umów prowadzi Uniwersytet. Bez takiej informacji trudno było oczekiwać od wnioskodawczyni, jak tego chciałby Rektor, ograniczenia wniosku w tym zakresie. Zatem odpowiedź Rektora na pytanie 8 uznać należy za wymijającą. Odnośnie do pytania 11 (Koszty obsługi sekcji wymiany międzynarodowej działu kształcenia, z podziałem na rodzaje kosztów, a także w rozbiciu na osoby) Rektor wskazał, że "koszt obsługi Sekcji Wymiany Akademickiej i Studentów z Zagranicy w Dziale Kształcenia w miesiącu styczniu 2021 r. wyniósł 23.090,29 zł przy uwzględnieniu 4 osób zatrudnionych w sekcji". W ocenie Sądu I instancji również i ta informacja odpowiada na postawione pytanie w dostateczny sposób, chociaż wprost nie wskazuje rodzaju kosztów, to jest jednak oczywiste, że kosztami tymi są wynagrodzenia zatrudnionych pracowników. Również i z tym stanowiskiem Sądu nie sposób się zgodzić, ponieważ udzielona przez Rektora odpowiedź nie odnosi się w żaden sposób do żądania skarżącej w zakresie rodzajów kosztów i ich rozbicia na osoby. Organ co prawda podał łączne koszty i liczbę pracowników, lecz nie wyjaśnia jakie kategorie kosztów składają się na podane łączne koszty i jak rozkładają się na poszczególnych pracowników. Wbrew stanowisku Sądu I instancji, z odpowiedzi Rektora na pytanie 11 nie wynika, że jest oczywiste, iż kosztami tymi są wynagrodzenia zatrudnionych pracowników. Odpowiedź powinna być precyzyjna, wnioskodawca nie powinien snuć domysłów co do treści uzyskanej informacji. Znamienne jest ponadto, że nawet organ w swoich pismach nie potwierdza wprost stanowiska Sądu, że na podane koszty składają się tylko wynagrodzenia pracowników. Zatem, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego odpowiedź na pytanie 11 wniosku nie jest kompletna. Przedstawionej wyżej negatywnej oceny działań Rektora co do odpowiedzi na pytania 7, 8 i 11 wniosku, nie może zmienić to, że wniosek z 4 lutego 2021 r. był bardzo obszerny i prowadzona przez Rektora korespondencja z wnioskodawczynią i prezentowana w niej gotowość udzielenia wszelkiej informacji publicznej (tylko pozorna zdaniem NSA) pod warunkiem precyzyjnego sformułowania żądania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego żądania zawarte w pytaniach 7, 8 i 11 wniosku z 4 lutego 2021 r. były precyzyjne. Precyzyjności wniosku nie można podważać jego obszernością i związaną z nią pracochłonnością jego zrealizowania. W rezultacie za trafne należy uznać zarzuty naruszenia art. 151 p.p.s.a. i art. 10 ust. 1 w zw. z art. 4 ust. 3, art. 13 ust. 1 u.d.i.p. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a., ponieważ Sąd I instancji niezasadnie oddalił skargę, przyjmując, że organ udostępnił żądaną w punktach 7, 8 i 11 wniosku informację publiczną. Ze względu na to, że skargą kasacyjną ma usprawiedliwione podstawy Naczelny Sąd Administracyjny na mocy art. 188 p.p.s.a. ją uwzględnił i uchylił zaskarżony wyrok a uznając, że istota sprawy jest dostatecznie wyjaśniona, rozpoznał skargę. Z przedstawionego wyżej stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, że Rektor na pytania nr 7, 8 i 11 odpowiedział w sposób niepełny lub wymijający, co w świetle tego co już wyjaśniono nie uwalnia Rektora od zarzutu bezczynności w rozpoznaniu wniosku o udzielenie informacji publicznej w zakresie tych pytań. Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zobowiązał Rektora do rozpoznania punktów 7, 8 i 11 wniosku z 4 lutego 2021 r. w terminie 14 dni od daty doręczenia prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy. Natomiast na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, bezczynność Rektora Uniwersytetu Rzeszowskiego w rozpoznaniu punktów 7, 8 i 11 wniosku z 4 lutego 2021 r. Stosownie do treści art. art. 149 § 1a p.p.s.a. sąd uwzględniając skargę na bezczynność, jedocześnie stwierdza, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Biorąc pod uwagę całokształt okoliczności sprawy, a zwłaszcza brak intencjonalnego działania ze strony Rektora czy też jego lekceważącego podejścia do obowiązków informacyjnych wynikających z przepisów u.d.i.p., Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a., uznał, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa. Rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego braku podejmowania przez organ jakichkolwiek czynności, oczywistego lekceważenia wniosku wnioskodawcy i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak i w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa. W rozpoznawanej sprawie taka szczególna sytuacja nie zaistniała. Bezczynność organu nie wynikała ze złej woli organu, lecz stanowiła wyłącznie skutek przyjętej przez organ błędnej interpretacji wniosku oraz jego obszerności i działania w warunkach pandemii covid-19. Nie można zatem uznać, że zaniechanie w prawidłowej realizacji wniosku wynikało z celowego działania. Brak jest zatem podstaw by zaniechaniu Rektora przypisać charakter rażący. Stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. Rektor rozpoznając punkt 7, 8 i 11 wniosku zastosuje się do zaprezentowanego wyżej stanowiska Naczelnego Sądu Administracyjnego. Mając na uwadze wynik sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 203 pkt 1, art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. zasądził od Rektora na rzecz skarżącej koszty postępowania sądowego za I i II instancję, na które składają się wpisy od skargi i skargi kasacyjnej, wynagrodzenie rady prawnego, opłata za wniosek o uzasadnienie wyroku i opłata skarbowa od pełnomocnictwa.