III OSK 4781/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Mirosław Wincenciak Sędziowie: sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz sędzia del. WSA Arkadiusz Windak (spr.) Protokolant asystent sędziego Marita Sikora po rozpoznaniu w dniu 5 grudnia 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J.P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 października 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 3234/18 w sprawie ze skarg A.F. i I.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ciechanowie z dnia 18 września 2018 r. nr SKO/I/V/1314/2018, SKO/I/V/1338/2018 w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia oddala skargę kasacyjną.

Wyrokiem z 22 października 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 3234/18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu sprawy ze skarg A.F. i I.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ciechanowie z 18 września 2018 r., nr SKO/I/V/1314/2018, SKO/I/V/1338/2018 w przedmiocie ustalenia środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia: uchylił zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy B. z 27 czerwca 2018 r., nr OŚ.6220.4.2017 i zasądził od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ciechanowie na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania sądowego. Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy. W dniu 16 marca 2017 r. J.P. wystąpił z wnioskiem o wydanie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach dla przedsięwzięcia polegającego na budowie czterech budynków inwentarskich (chlewni) w systemie rusztowym o obsadzie 2.000 sztuk każdy (1120 DJP) na działkach oznaczonych w ewidencji gruntów numerami [...], [...], [...], [...] i [...], położonych w m. D. W toku postępowania Państwowy Powiatowy Inspektor Sanitarny w Ż. w dniu 8 maja 2017 r. wydał negatywną opinię sanitarną w zakresie realizacji planowanego przedsięwzięcia. Organ opiniujący wskazał, że emisje substancji zapachowo czynnych przekroczą dopuszczalne normy i będą wykraczać swym zasięgiem poza teren planowanego przedsięwzięcia (emisje substancji złowonnych będą drażniąco i niekorzystnie wpływać na zdrowie mieszkańców i będą miały charakter długotrwały i ciągły). Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Warszawie postanowieniem z 12 października 2017 r. uzgodnił realizacje inwestycji. Marszałek Województwa Mazowieckiego zaopiniował pozytywnie realizację inwestycji. Burmistrz Miasta i Gminy B. decyzją z 17 stycznia 2018 r. ustalił środowiskowe uwarunkowania dla inwestycji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ciechanowie decyzją z 23 lutego 2018 r. uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji z uwagi na zmianę stanu prawnego od 1 stycznia 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie prawomocnym wyrokiem z 30 maja 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 1261/18 oddalił sprzeciw A.F. Decyzją z 27 czerwca 2018 r. Burmistrz Miasta i Gminy B. ponownie ustalił środowiskowe uwarunkowania dla planowanej inwestycji. Od decyzji tej odwołanie złożyła A.F., Stowarzyszenie [...] w M. oraz I.M. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ciechanowie uznało decyzję organu I instancji za zgodną z prawem i decyzją z 18 września 2018 r. utrzymało ją w mocy. Organ odwoławczy podkreślił, że uzyskano wymagane art. 77 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2017 r., poz. 405 ze zm., dalej określanej jako "ustawa środowiskowa") uzgodnienia dla planowanego przedsięwzięcia, przy czym negatywna opinia Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ż. nie mogła mieć decydującego wpływu na wydaną decyzję. Kolegium wskazało, że w raporcie jako racjonalny wariant alternatywny przedstawiono wariant polegający na zmianie systemu chowu na rusztach na chów ściółkowy. Kolegium oceniło, że wariant wnioskowany jest korzystny z uwagi na mniejsze zapotrzebowanie terenu oraz ułatwiony sposób gospodarki nawozami naturalnymi. Ponadto, wadą ściółki jest konieczność pozyskiwania słomy, co generuje koszty (prasowanie i zbiór) oraz okresowe wywożenie obornika. Za technologią rusztową przemawia również łatwość usuwania odchodów i utrzymanie czystości. Organ odwoławczy wskazał, że dla wariantów dokonano również obliczeń dotyczących emisji i ustalono, że emisja NH3 (amoniaku) w przypadku chowu rusztowego (wariant inwestorski) będzie o ok. 64% niższa niż w przypadku chowu ściołowego (racjonalny wariant alternatywny). Na porównywalnym poziomie będą natomiast emisje azotu w obu wariantach. Kolegium zaznaczyło, że inwestor dokonał stosownych obliczeń i analiz dotyczących oddziaływania skumulowanego emisji z innymi obiektami hodowlanymi. Dane te objęły najbliżej zlokalizowaną fermę znajdującą się w miejscowości B. Obliczenia uwzględniły siarkowodór, amoniak oraz pył PM 10. Zgodnie z raportem, w związku z planowanym przedsięwzięciem, jak i jego oddziaływaniem skumulowanym z istniejącą fermą drobiu, zapewniona zostanie wymagana ochrona powietrza wynikająca z rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 26 stycznia 2010 r. w sprawie wartości odniesienia dla niektórych substancji w powietrzu (Dz. U. z 2010 r. Nr 16, poz. 87) i rozporządzenia Ministra Środowiska z dnia 24 sierpnia 2012 r. w sprawie poziomów niektórych substancji w powietrzu (Dz. U. z 2012 r. poz. 1031 ze zm.). Oznacza to, że spełniony jest warunek art. 144 ust. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska. Kolegium podzieliło stanowisko wyrażone w raporcie, iż wariant przedstawiony do realizacji będzie korzystniejszy dla środowiska, niż racjonalny wariant alternatywny. Kolegium wskazało, że obecnie brak jest możliwości oceny uciążliwości odorowej planowanej inwestycji, gdyż brak jest odpowiednich aktów prawnych regulujących te kwestie. Jednakże przeprowadzona ocena oddziaływania planowanej inwestycji na powietrze wykazała, że na etapie eksploatacji przedsięwzięcia, poziomy substancji odoroczynnych, takich jak amoniak czy siarkowodór, nie spowodują przekroczenia aktualnie obowiązujących norm. Kolegium stwierdziło, że skoro nie zaistniała jakakolwiek negatywna przesłanka uzasadniająca odmowę uzgodnienia środowiskowych uwarunkowań dla planowanego przedsięwzięcia, analiza raportu i uzupełnień do niego wykazała, że eksploatacja inwestycji nie spowoduje negatywnych, ponadnormatywnych emisji do środowiska, Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska w Warszawie uzgodnił środowiskowe uwarunkowania planowanej inwestycji, pozytywną opinię wydał również Marszałek Województwa Mazowieckiego, to należało utrzymać zaskarżoną decyzję w mocy. Skargi na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosły A.F. oraz I.M., podtrzymując dotychczas podnoszone zarzuty względem inwestycji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, że skargi zasługują na uwzględnienie, albowiem organy obu instancji nie dokonały prawidłowej analizy racjonalnego wariantu alternatywnego, nie wyjaśniły istotnych wątpliwości związanych z oddziaływaniem skumulowanym emisji z innymi obiektami hodowlanymi, z zagospodarowaniem gnojowicy oraz uciążliwością odorową przedsięwzięcia. Sąd I instancji podkreślił, że raport powinien być poddany wnikliwej analizie organu, w szczególności pod kątem przepisu art. 66 ustawy środowiskowej. Zdaniem Sądu I instancji, organ odwoławczy swoje przekonanie o rzetelności i kompletności raportu oparł na błędnym uznaniu o wiążącym charakterze pozytywnego stanowiska Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska i Marszałka Województwa. Pominął przy tym fakt negatywnej opinii Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego. Organ odwoławczy nie dostrzegł, że przedstawione przez inwestora informacje (po uzupełnieniu) nadal nie są wystarczające do dokonania oceny oddziaływania inwestycji na środowisko, a tym samym do wydania pozytywnej decyzji. W ocenie Sądu Wojewódzkiego, organy nie dokonały weryfikacji raportu, ale i bezkrytycznie przyjęły zawarte w nim ustalenia. Sąd zwrócił uwagę, że raport nie zawiera rzetelnego wariantu alternatywnego. Racjonalny wariant alternatywny, który był analizowany, przy zachowaniu tego samego rodzaju przedsięwzięcia, na tym samym terenie, polegał na zmianie systemu chowu trzody chlewnej z rusztowego na ściółkowy. W ocenie Sądu I instancji, tak opisany wariant alternatywny nie stanowi alternatywy dla wariantu proponowanego przez wnioskodawcę. Z uwagi na to niemożliwe jest dokonanie oceny, czy zasadne jest realizowanie przedmiotowego przedsięwzięcia w wariancie innym niż proponowany przez inwestora. W ocenie Sądu, przedstawiony w raporcie wariant alternatywny nie spełnia wymogu przewidzianego w art. 66 ust. 1 pkt 5 i 6 ustawy środowiskowej. Nadto, raport nie zawiera oceny skumulowanego oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko. Organ nie wziął pod uwagę, że w okolicy znajduje się więcej takich przedsięwzięć, które łącznie z planowanym mogą mieć znaczny wpływ na środowisko. Organy obu instancji powieliły stanowisko raportu nie przeprowadzając własnej oceny, podczas gdy strony wskazywały, że na terenie powiatu żuromińskiego następuje ekspansja przemysłowego chowu zwierząt, a zgodnie z opinią Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ż., emisja substancji odorowych będzie wykraczała swym zasięgiem poza obszar planowanego przedsięwzięcia. Zdaniem Sądu I instancji, przy inwestycjach z zakresu ferm hodowlanych (kurników, chlewni) istotne znaczenie ma kwestia ewentualnej uciążliwości odorowej tych obiektów. Zasięg takiej uciążliwości musi być zatem zbadany w każdej takiej sprawie. Okolicznością bezspornie utrudniającą to badanie jest brak w obowiązującym systemie prawa norm określających dopuszczalne wartości odorów (brak norm odorowych). Jednakże taki stan normatywny nie zwalania organów orzekających z obowiązku dokładnego wyjaśnienia, czy ryzyko wystąpienia uciążliwości odorowej wystąpi w danej sprawie i w jaki sposób uciążliwości tej można zapobiec (por. wyrok NSA z 14 listopada 2012 r. sygn. akt II OSK 1238/11). W przekonaniu Sądu Wojewódzkiego, brak regulacji odorowych wprawdzie utrudnia dokonywanie koniecznych ustaleń faktycznych, ale w żadnym razie ich nie uniemożliwia, w szczególności przy wykorzystaniu wiadomości specjalnych. Sąd orzekający wyraził pogląd, że jest możliwe wykazanie, w świetle specjalistycznej wiedzy, odorowej uciążliwości i oddziaływania danego przedsięwzięcia. Przy czym odróżniać ją należy od zagadnienia emisji gazów do powietrza (amoniaku, czy też siarkowodoru). Dotrzymywanie przez inwestora wymogów co do dopuszczalnego pułapu takiej emisji nie można automatycznie utożsamiać z brakiem uciążliwości odorowych. W ocenie Sądu I instancji, Kolegium wskazało wprawdzie na konkretne rozwiązania technologiczno-organizacyjne mające służyć ograniczeniu emisji odorów, jednakże nie jest jasne, czy zaproponowane rozwiązania można traktować jako adekwatne do skali spodziewanej emisji odorów w sytuacji, w której skala tej emisji nie została w żaden sposób oceniona przez organy. Ani w raporcie ani w pozostałym materiale dowodowym sprawy nie znajduje się analiza, pozwalająca na oszacowanie przewidywanych oddziaływań odorowych. W tej sytuacji brak jest podstaw do zweryfikowania tezy organu, że odległość planowanego przedsięwzięcia od siedzib ludzkich w połączeniu ze wspomnianymi wcześniej środkami techniczno -organizacyjnymi istotnie zapobiegną nadmiernie uciążliwej ekspozycji ww. sąsiedztwa na oddziaływania odorowe. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, powstanie w sprawie wyżej opisanych wątpliwości wymagało przeprowadzenia dowodu z opinii biegłego z zakresu uciążliwości odorowej. Sąd przywołał tu zasadę przezorności uregulowaną w art. 6 ust. 2 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (Dz. U. z 2017 r. poz. 519 ze zm.). Sąd I instancji zauważył, że nie wyjaśniono także kwestii zagospodarowania gnojowicy. Produkcja gnojowicy będzie wynosiła 24.493 m3. Areał umożliwiający zagospodarowanie takiej wielkości gnojowicy wynosi ok. 518 ha, natomiast inwestor posiada 60 ha. Autor raportu jedynie stwierdził, że nawóz ten będzie wykorzystywany na gruntach inwestora bądź przekazywany innym podmiotom do rolniczego wykorzystywania. Organ odwoławczy wskazał, że gnojowica będzie zagospodarowana zgodnie z zasadami określonymi w ustawie z dnia 10 lipca 2007 r. o nawozach i nawożeniu. Jednakże takiej oceny organu nie można uznać za wystarczającą, bowiem powielenie stanowiska autora raportu nie stanowi o rzetelności dokonanej oceny, która musi spełniać wymogi art. 85 ust. 2 pkt 1 ustawy środowiskowej. Sąd I instancji podsumował, że organy nie dokonały rzetelnej oceny raportu, ograniczyły się w uzasadnieniach decyzji do powołania się na konkluzje zawarte w tym dokumencie oraz stanowisko organów uzgodnieniowych. Nie sprawdzono na jakich przesłankach sporządzający raport oparł swoje wnioskowanie i nie skontrolowano prawidłowości rozumowania autora raportu. W ponownie prowadzonym postępowaniu Sąd zobowiązał organ do wyczerpującego rozważenia całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Od opisanego wyżej wyroku skargę kasacyjną wniósł J.P., reprezentowany przez radcę prawnego, zaskarżając wyrok w całości, zarzucając mu, na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie prawa materialnego, tj.: 1. art. 66 ust. 1 w zw. z art. 80 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko poprzez jego błędną wykładnię i w konsekwencji tego błędne przyjęcie jakoby sporządzony raport w jakimkolwiek zakresie był niekompletny, w tym w zakresie dotyczącym należytej analizy potencjalnego oddziaływania odorowego; 2. art. 66 ust. 1 pkt 3b ustawy środowiskowej, poprzez błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, że przedłożony raport nie czyni zadość wymaganiom ustawowym w zakresie konieczności wskazania informacji na temat możliwego kumulowania się oddziaływań planowanego przedsięwzięcia z innymi przedsięwzięciami, podczas gdy w treści raportu wskazano, że wobec braku występowania na terenie, na którym planuje się realizację przedsięwzięcia oraz w obszarze jego oddziaływania innego przedsięwzięcia (poza instalacją położoną w miejscowości B.), które może prowadzić do skumulowania oddziaływań z planowanym przedsięwzięciem brak było konieczności dokonywania dalej idącej analizy w tym zakresie; 3. art. 66 ust. 1 pkt 5 i 6 ustawy środowiskowej, poprzez jego błędną wykładnię, co przyczyniło się do bezpodstawnego uznania, że raport nie spełnia wymogów w zakresie konieczności wskazania racjonalnego wariantu alternatywnego; 4. art. 80 ust. 1 ustawy środowiskowej, poprzez jego wadliwe zastosowanie skutkujące błędnym przyjęciem jakoby organy I i II instancji pozostawały w przekonaniu co do tego, że treść postanowienia Regionalnego Dyrektora Ochrony Środowiska w Warszawie w przedmiocie uzgodnienia warunków środowiskowych miała charakter wiążący, a co za tym idzie, że powyższe postanowienie determinowało sposób rozstrzygnięcia sprawy, pomijając przy tym fakt, że ani organ I instancji, ani organ II instancji nie podnosili wskazanych powyżej twierdzeń, poddając ocenie wskazane powyżej postanowienie tak jak każdy inny dowód w sprawie. Ponadto, zaskarżonemu wyrokowi, w trybie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., zarzucono naruszenie przepisów postępowania, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie skutkujące przyjęciem, że organy dokonały wadliwej oceny zgormadzonego w sprawie materiału dowodowego, przy czym należyta, kompleksowa i rzetelna ocena tegoż materiału powinna prowadzić do zgoła odmiennych wniosków; 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. poprzez uchylenie decyzji pomimo tego, że należyta ocena okoliczności faktycznych i prawnych, które towarzyszyły wydaniu decyzji winna prowadzić do oddalenia wniesionych skarg. Mając powyższe na uwadze skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy Sądowi I instancji celem jej ponownego rozpoznania; zasądzenie od skarżących kosztów postępowania kasacyjnego i o rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżąca I.M. wskazała, że Rada Miejska w B. w dniu 26 marca 2019 r. uchwałą nr VII/46/2019 wprowadziła miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego, który obejmuje działki przewidziane na przedmiotową inwestycję. Plan uregulował kwestię lokalizacji uciążliwych przedsięwzięć inwentarskich wprowadzając strefy oznaczone jako RM 1 - RM 55, gdzie można budować obiekt o obsadzie 40 DJP oraz strefy oznaczone jako RP 1 - RP 18, gdzie można budować obiekty o obsadzie 60 DJP. A.F. ustosunkowując się do skargi kasacyjnej wniosła o jej oddalenie. Skarżąca podkreśliła, że raport jest nierzetelny, gdyż obliczenia dotyczące oddziaływania skumulowanego emisji z innymi obiektami hodowlanymi dokonano dla dowolnej fermy, a nie najbliższej jak zasugerował inwestor. Przy czym działka [...] we wsi M. otoczona jest dziewięcioma inwestycjami typu chlewnie, kurniki. Działka nr [...] w miejscowości B. otoczona jest znacznie mniejszą liczbą obiektów inwentarskich. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej określanej jako "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Żadna ze wskazanych w art. 183 § 2 p.p.s.a. przesłanek nieważności w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie wystąpiła. Związanie granicami skargi kasacyjnej oznacza, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Sąd II instancji, który w odróżnieniu od Sądu I instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej (por. wyrok NSA z dnia 26 sierpnia 2021 r. sygn. akt I OSK 403/2). Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W rozpatrywanej sprawie zarzuty skargi kasacyjnej oparte zostały na obu podstawach kasacyjnych i mają charakter uzupełniający, zmierzając przede wszystkim do wykazania, że Sąd Wojewódzki błędnie uznał za wadliwy raport oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, w kontekście regulacji art. 66 ustawy z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (Dz. U. z 2017 r., poz. 405 ze zm.). Skarżący kasacyjnie nie zgadza się również z oceną Sądu I instancji, że w sprawie nie przeprowadzono wnikliwej analizy raportu, jak też zaniechano wszechstronnych ustaleń okoliczności w kierunku zidentyfikowania wszelkich potencjalnych zagrożeń środowiskowych związanych z realizacją spornej inwestycji. Ze względu na istotę sporu w sprawie oraz komplementarny charakter zarzutów kasacyjnych Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał je łącznie. W postępowaniu o ustalenie środowiskowych uwarunkowań dla planowanego przedsięwzięcia, w tym przypadku budowy 4 budynków chlewni o obsadzie po 2000 sztuk inwentarza, a więc przedsięwzięcia mogącego zawsze znacząco oddziaływać na środowisko, kluczowe znaczenie ma przedłożony przez inwestora raport odziaływania inwestycji na środowisko. Jego ocena powinna zmierzać do zidentyfikowania wszystkich potencjalnych zagrożeń środowiskowych związanych z realizacją planowanej inwestycji. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że zadaniem organu prowadzącego tego rodzaju postępowanie jest, w pierwszej kolejności, sprawdzenie raportu pod względem spełnienia wymogów formalnych oraz materialnych. Obowiązkiem organu jest również weryfikacja materiałów stanowiących podstawę sporządzonego raportu. Organ nie jest związany treścią raportu, a ustalenia w nim zawarte mogą służyć wydaniu decyzji, gdy raport jest rzetelny, spójny, wolny od niejasności i nieścisłości (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 kwietnia 2015 r. sygn. II OSK 2213/13). Brak jest możliwości wydania decyzji ustalającej środowiskowe uwarunkowania realizacji przedsięwzięcia na podstawie niekompletnego raportu, który nie spełnia warunków określonych w art. 66 ustawy środowiskowej. Według oceny Sądu Wojewódzkiego, rozstrzygnięcia organów obu instancji zostały wydane "przedwcześnie" - z uwagi na brak prawidłowej analizy racjonalnego wariantu alternatywnego, brak wyjaśnienia istotnych wątpliwości związanych z oddziaływaniem skumulowanym emisji z innymi obiektami hodowlanymi i brak wyjaśnienia wątpliwości związanych z uciążliwością odorową przedsięwzięcia. Przypomnieć należy, że zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 3b ustawy środowiskowej, raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko powinien zawierać informacje umożliwiające analizę kryteriów wymienionych w art. 62 ust. 1 oraz zawierać informacje na temat powiązań z innymi przedsięwzięciami, w szczególności kumulowania się oddziaływań przedsięwzięć realizowanych, zrealizowanych lub planowanych, dla których wydano decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach, znajdujących się na terenie, na którym planuje się realizację przedsięwzięcia, oraz w obszarze oddziaływania przedsięwzięcia lub których oddziaływania mieszczą się w obszarze oddziaływania planowanego przedsięwzięcia - w zakresie, w jakim ich oddziaływania mogą prowadzić do skumulowania oddziaływań z planowanym przedsięwzięciem. Stosownie zaś do art. 62 ust. 1 pkt 1 ustawy środowiskowej, w ramach oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko określa się, analizuje oraz ocenia: bezpośredni i pośredni wpływ danego przedsięwzięcia na: środowisko oraz ludność, w tym zdrowie i warunki życia ludzi, dobra materialne, zabytki, krajobraz, w tym krajobraz kulturowy, wzajemne oddziaływanie między elementami, o których mowa w lit. a-ca, dostępność do złóż kopalin. Zasadnie uznał Sąd Wojewódzki, że w rozpoznawanej sprawie organy nie rozważyły należycie problemu ewentualnych kumulacji oddziaływań planowanego inwestycji z przedsięwzięciami tego samego rodzaju, znajdującymi się w sąsiedztwie, zaś raport w tym obszarze zawiera istotne braki. Jak wynika z akt, w pobliżu planowanej inwestycji, poza instalacją położoną w miejscowości B., funkcjonuje w odległości 40 m także ferma we wsi M. Według stron, w otoczeniu działek spornej inwestycji znajduje się kilka innych tego rodzaju przedsięwzięć. Tymczasem raport inwestora weryfikuje wyłącznie możliwość kumulacji oddziaływań planowanej inwestycji ze znajdującym się w dalszej odległości zakładem hodowlanym w miejscowości B. Kwestii tej nie poddały ocenie organy orzekające w sprawie. W przekonaniu Naczelnego Sądu Administracyjnego, stwierdzenie organów, że nie ujęto w raporcie pozostałych hodowli, ponieważ nie ustalono możliwości kumulacji ich oddziaływań, zgodnie z wykładnią art. 66 ust. 1 pkt 3b ustawy środowiskowej, może świadczyć o nierzetelnej ocenie materiału dowodowego i niewystraczającej ocenie istotnych okoliczności sprawy. Przedłożony raport powinien przynajmniej przedstawiać jakie czynniki i wskaźniki (np. skala hodowli, lokalizacja, technologie) zadecydowały o odrzuceniu możliwości kumulacji oddziaływań pobliskich, nieujętych w raporcie hodowli i ferm. Słusznie zauważył Sąd I instancji, że organy przeprowadzające ocenę środowiskową nie sprawdziły na jakich przesłankach autor raportu oparł swoje wnioski, co również odnosi się to kwestii oceny skumulowanych oddziaływań. Nie można podzielić zarzutu skarżącego kasacyjnie, że ze względu na treść normy art. 66 ust. 1 pkt 3b ustawy środowiskowej Sąd Wojewódzki błędnie uznał za konieczne uwzględnienie wszystkich przedsięwzięć znajdujących się w okolicy inwestycji objętej raportem, skoro, jak już wskazano, treść raportu nie przedstawia wyczerpująco parametrów i lokalizacji innych przedsięwzięć i przyczyn z powodu których stwierdzono brak możliwości kumulacji oddziaływań na środowisko. Rację ma Sąd I instancji, że dla wyczerpującej oceny wszystkich potencjalnych zagrożeń dla środowiska i zdrowia ludzi konieczna była w sprawie analiza możliwych skumulowanych oddziaływań pobliskich hodowli na siedziby ludzkie (oddalone o 80 m od planowanej inwestycji), przeprowadzona w odniesieniu do emisji odorowych. Należy tu poczynić uwagę, że co prawda sprzeciw ogółu społeczeństwa (czy poszczególnych stron postępowania) nie może stanowić podstawy do odmowy ustalenia środowiskowych uwarunkowań dla planowanej inwestycji, jednakże organ winien w swoich analizach i rozważaniach uwzględnić stanowisko społeczeństwa i jego uwagi co do wpływu planowanej inwestycji na życie i zdrowie ludzi oraz środowisko. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, skoro strony postępowania, od początku sygnalizowały problem zapachowy związany z funkcjonowaniem kilku inwestycji emitujących substancje odorowe, to niewątpliwie organy powinny ocenić tą uciążliwość, przede wszystkim w aspekcie możliwych kumulacji z planowaną inwestycją. Zasadnie zwrócił uwagę Sąd I instancji na istotną, w kontekście powyższych uwag, opinię Państwowego Powiatowego Inspektora Sanitarnego w Ż., który wskazał, że emisje substancji zapachowo czynnych przekroczą dopuszczalne normy i będą wykraczać swym zasięgiem poza teren planowanego przedsięwzięcia (emisje substancji złowonnych będą drażniąco i niekorzystnie wpływać na zdrowie mieszkańców i będą miały charakter długotrwały i ciągły). Wprawdzie organ nie jest związany opiniami właściwych organów, ale niewątpliwie powinien brać je pod uwagę i nie może całkowicie pominąć ich treści, tak jak i uwag społeczeństwa (por. wyrok NSA z 18 października 2019 r. sygn.. akt II OSK 2952/17). Stosownie do art. 80 ust. 1 ustawy środowiskowej, jeżeli była przeprowadzona ocena oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko, właściwy organ wydaje decyzję o środowiskowych uwarunkowaniach, biorąc pod uwagę: 1) wyniki uzgodnień i opinii, o których mowa w art. 77 ust. 1; 2) ustalenia zawarte w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko; 3) wyniki postępowania z udziałem społeczeństwa; 4) wyniki postępowania w sprawie transgranicznego oddziaływania na środowisko, jeżeli zostało przeprowadzone. Ponadto, w myśl art. 85 ust. 2 pkt 1 ustawy środowiskowej, uzasadnienie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, niezależnie od wymagań wynikających z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, powinno zawierać: a) informacje o przeprowadzonym postępowaniu wymagającym udziału społeczeństwa oraz o tym, w jaki sposób zostały wzięte pod uwagę, i w jakim zakresie zostały uwzględnione uwagi i wnioski zgłoszone w związku z udziałem społeczeństwa, b) informacje, w jaki sposób zostały wzięte pod uwagę i w jakim zakresie zostały uwzględnione: – ustalenia zawarte w raporcie o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, – uzgodnienia regionalnego dyrektora ochrony środowiska oraz opinie organu, o którym mowa w art. 78, – wyniki postępowania w sprawie transgranicznego oddziaływania na środowisko, jeżeli zostało przeprowadzone. Prawidłowo uznał Sąd Wojewódzki, że w opisanych okolicznościach sprawy istotne znaczenie miała kwestia ewentualnych uciążliwości odorowych, w kontekście możliwych kumulacji tego oddziaływania. Uciążliwości odorowe, negatywnie oddziałujące na warunki życia ludzi w sąsiedztwie inwestycji, mogą stanowić podstawę odmowy wydania decyzji ustalającej środowiskowe uwarunkowania. Sąd I instancji stwierdził, że emisja zapachowa nie została zbadana przez organ, czym organ zaniechał podjęcia niezbędnych kroków do dokładnego ustalenia stanu faktycznego i wszechstronnej oceny dowodu jakim jest raport, który to pogląd Sąd kasacyjny podziela. W świetle zasady przezorności, dopuszczalne jest ograniczenie bądź zakaz prowadzenia działalności mogącej spowodować negatywne oddziaływanie na środowisko oraz zdrowie i życie ludzi z uwagi np. na oddziaływanie odorowe. Zasada ta przewiduje bezwzględny obowiązek zapobiegania wszelkim potencjalnym zagrożeniom związanym z oddziaływaniami odorów na zdrowie i życie ludzi poniżej poziomu, od którego należy już liczyć się z prawdopodobieństwem ich wystąpienia, wykorzystując w tym celu rozwiązania technologiczne i techniczne, które muszą być oczywiście znane organowi ustalającemu środowiskowe uwarunkowania realizacji przedsięwzięcia oraz organowi uzgadniającemu. Organ ustalając środowiskowe uwarunkowania realizacji przedsięwzięcia w ramach którego elementem istotnym jest oddziaływanie odorów nie może dysponować ograniczoną wiedzą na temat oddziaływania odorów, tylko z tego powodu, że brak jest odpowiednich norm chroniących życie i zdrowie ludzi przed oddziaływaniami odorów (zob. wyrok NSA z 19 marca 2019 r. sygn. akt II OSK 1097/17, wyrok NSA z 12 kwietnia 2023 r. sygn. akt III OSK 2068/21, wyrok WSA w Warszawie z 9 września 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 2720/19). Naczelny Sąd Administracyjny za trafne uznał również stanowisko Sądu Wojewódzkiego, że przedłożony do akt raport wraz z uzupełnieniami, nie zawiera rzetelnego wariantu alternatywnego. Racjonalny wariant alternatywny, który był analizowany przez organy, przy zachowaniu tego samego rodzaju przedsięwzięcia, na tym samym terenie, polegał wyłącznie na zmianie systemu chowu trzody chlewnej z rusztowego na ściółkowy. Wyjaśnić należy, że tzw. "alternatywność" oznacza, że wariant ten musi się różnić od wariantu proponowanego przez inwestora w zakresie oddziaływania na środowisko. "Alternatywność" wymaga, co do zasady, zaproponowania wariantu różnego pod względem kryteriów przestrzennych (jak np. lokalizacja, skala i rozmiar inwestycji) lub technologicznych (jak np. rodzaj użytych materiałów, moc i produktywność zainstalowanych urządzeń). Inwestor jest obowiązany przedłożyć taki raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko, w którym zostanie rzetelnie przedstawiona analiza wszystkich wariantów, o których mowa w art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy środowiskowej (por. wyrok NSA z 20 kwietnia 2021 r. sygn. akt III OSK 376/21). Przepis art. 66 ust. 1 pkt 5 ustawy środowiskowej stanowi, że raport o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko powinien zawierać informacje umożliwiające analizę kryteriów wymienionych w art. 62 ust. 1 oraz zawierać opis wariantów uwzględniający szczególne cechy przedsięwzięcia lub jego oddziaływania, w tym: a) wariantu proponowanego przez wnioskodawcę oraz racjonalnego wariantu alternatywnego, b) racjonalnego wariantu najkorzystniejszego dla środowiska - wraz z uzasadnieniem ich wyboru. Z porównania wariantów zawartych w raporcie wynika, że racjonalny wariant alternatywny nie różni się w zasadzie od wariantu inwestycyjnego oddziaływaniem na elementy środowiska, a jedynie ilością wytwarzanego amoniaku w powietrzu. Różnica pomiędzy proponowanymi wariantami sprowadza się w istocie do niewielkiej zmiany technologicznej. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, na gruncie obowiązujących przepisów wybór wariantu do realizacji przedsięwzięcia należy do organu wydającego decyzje środowiskową. Aby było to możliwe konieczne jest szczegółowe opisanie w raporcie nie tylko wariantu proponowanego przez wnioskodawcę, który może być tożsamy z wariantem najkorzystniejszym dla środowiska ale i racjonalnego wariantu alternatywnego, tak aby organ mógł sam dokonać porównania, a nawet wyboru innego niż zaproponowany przez inwestora wariant realizacji przedsięwzięcia. Powyższe wynika wprost z art. 81 ust. 1 ustawy środowiskowej, który stanowi, że jeżeli z oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko wynika zasadność realizacji przedsięwzięcia w wariancie innym niż proponowany przez wnioskodawcę, organ właściwy do wydania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach, za zgodą wnioskodawcy, wskazuje w decyzji wariant dopuszczony do realizacji lub, w razie braku zgody wnioskodawcy, odmawia zgody na realizację przedsięwzięcia. W rozpoznawanej sprawie, skoro w raporcie nie przedstawiono rzetelnie opisu wymaganych wariantów w ramach których możliwy byłby wybór pomiędzy wariantami w różny sposób oddziałującymi na środowisko to słusznie Sąd I instancji przyjął, że w sprawie nie uzasadniono prawidłowo wyboru wariantu inwestora. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, treść raportu inwestora potwierdza, że wykazany w nim wariant alternatywny nie spełnia wymogów art. 66 ust. 1 pkt 5 i 6 ustawy środowiskowej, a zatem nie są zasadne zarzuty skarżącego kasacyjnie co do wadliwej oceny w tym zakresie raportu przez Sąd Wojewódzki. Nie jest jasny zarzut skarżącego kasacyjnie dotyczący naruszenia przez Sąd Wojewódzki przepisu art. 80 ust. 1 ustawy środowiskowej poprzez jego wadliwe zastosowanie, skoro Sąd tego przepisu nie stosował w sprawie. Sąd I instancji ocenił jedynie, że decyzje organów zostały wydane bez odpowiednich, szerszych analiz własnych i rozważań opisanych zagadnień. Podsumowując, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że przeprowadzona przez Sąd Wojewódzki ocena raportu okazała się prawidłowa w związku z tym zarzuty skargi kasacyjnej nie zasługują na uwzględnienie. Zaakcentować również należy, że dodatkowym powodem uchylenia decyzji organów w sprawie było stwierdzenie przez Sąd I instancji braku właściwych ustaleń co do zagospodarowania gnojownicy. W skardze kasacyjnej nie sformułowano zarzutu w tym zakresie. Wobec niepodważenia tej przyczyny uwzględnienia przez Sąd Wojewódzki skargi, żądanie uchylenia zaskarżonego wyroku również z tego względu nie zasługiwało na uwzględnienie. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej.