III OSK 427/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Piotr Korzeniowski (spr.) Sędziowie: sędzia NSA Jerzy Stelmasiak sędzia del. WSA Tadeusz Kiełkowski Protokolant: starszy asystent sędziego Krzysztof Książek po rozpoznaniu w dniu 13 stycznia 2026 r., na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej, skargi kasacyjnej Wspólnoty Mieszkaniowej ul. [...] w C., od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, z dnia 17 sierpnia 2022 r. sygn. akt II SA/Gl 187/22, w sprawie ze skargi Wspólnoty Mieszkaniowej ul. [...] w C., na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie, z dnia 21 października 2021 r. nr SKO.4114.13.2021, w przedmiocie stanu wody na gruncie, , oddala skargę kasacyjną.,

Wyrokiem z 17 sierpnia 2022 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach (dalej: Sąd I instancji), sygn. akt II SA/Gl 187/22 po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi Wspólnoty Mieszkaniowej Nieruchomości przy ul. [...] w Częstochowie (dalej: skarżąca, skarżąca kasacyjnie) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie (dalej: SKO, Kolegium) z 21 października 2021 r. nr SKO.4114.13.2021 w przedmiocie przywrócenia "stosunków wodnych" na gruncie, oddalił skargę. W uzasadnieniu wyroku Sąd I instancji wskazał, że SKO, zaskarżoną decyzją z 21 października 2021 r. nr SKO.4114.13.2021, utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W skardze na powyższą decyzję skarżąca Wspólnota Mieszkaniowa, reprezentowana przez pełnomocnika w osobie radcy prawnego, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenia kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Sąd I instancji oddalając skargę w uzasadnieniu wyroku wskazał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem brak jest podstaw do przyjęcia, że decyzje organów obu instancji zostały wydane z naruszeniem prawa dającym podstawę do ich wzruszenia. W wyniku wykonania oględzin, po przeprowadzeniu rozprawy administracyjnej prezentującej stanowiska stron postępowania, organ pierwszej instancji ustalił, że betonowy mur na granicy obu działek, chociaż faktycznie zamyka naturalny spływ wody opadowej z nieruchomości strony skarżącej na nieruchomość uczestniczki (według oświadczenia powstał on, by faktycznie zahamować przypływ wody z nieruchomości skarżącej na nieruchomość uczestniczki postępowania i uchronić ją przed zalewaniem powodującym na niej szkody) powstał ponad 10 do 15 lat temu. Przez długi okres od jego powstania skarżąca nie zgłaszała zastrzeżeń do jego istnienia i nie wskazywała na zalewanie jej posesji czy inne negatywne oddziaływanie na jej posesję. Skoro więc mur betonowy istniał pomiędzy posesjami i brak było jego szkodliwego oddziaływania, a strona pomimo wiedzy o jego istnieniu nie zgłaszała wniosku o wszczęcie postępowania w przedmiocie zmiany stanu wody na gruncie, to zaistniała przeszkoda do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. Z uwagi na powyższe, w ocenie Sądu, w sprawie zasadnie zastosowano przepis art. 234 ust. 5 Prawa wodnego, który wyklucza prowadzenie postępowania jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt. Przepis powyższy wyłącza możliwość merytorycznego badania sprawy z uwagi na upływ czasu, zatem zachodzi przeszkoda przedmiotowa w dalszym prowadzeniu postepowania. W ocenie Sądu I instancji, przepis art. 234 ust. 5 Prawa wodnego należy odczytywać, jako konieczność wykazania, że zmiana stanu wód na gruncie sąsiednim powoduje szkody na gruncie wnioskującego uzasadniające wszczęcie postępowania, a on sam o tym fakcie ma wiedzę przez okres nie przekraczający 5 lat. Brak wykazania tego faktu, tj. naruszenia "stosunków wodnych" ze szkodą na grunt domagającego się wszczęcia postępowania i jego wiedzy na ten temat, uprawnia organ do odmowy wszczęcia postępowania, a jeżeli postępowanie zostanie wszczęte i wykaże, że wnioskodawca wiedzę o naruszeniu "stosunków wodnych" ze szkodą dla jego gruntu ma od ponad 5 lat daje organowi podstawę do umorzenia postępowania. W skardze kasacyjnej Wspólnota Mieszkaniowa, reprezentowana przez r.pr., na podstawie art. 173 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz.U. z 2022 r. poz. 329, dalej: p.p.s.a.), zaskarżyła w całości wyrok Sądu I instancji. Sądowi I instancji zarzucono naruszenie: - prawa materialnego tj.: przepisu art. 234 ust. 5 w zw. z art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne z dnia 20 lipca 2017 r. (tj. Dz.U. z 2020 r. poz. 310) przez nieuzasadnione i nieuprawnione uznanie, że strona skarżąca dowiedziała się o szkodzie na jej gruncie powodowanej przez urządzenia zlokalizowane na działce sąsiedniej wcześniej niż 5 lat przed wszczęciem niniejszego postępowania, a w konsekwencji uznanie, że nie ma podstaw do wszczęcia postępowania, o którym mowa w ust. 3 przywoływanego przepisu; - naruszenie prawa procesowego tj.: 1. przepisu art. 78 § 1 k.p.a. przez pominięcie wniosków dowodowych złożonych przez skarżącego tj. wniosku o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego z zakresu hydrologii lub gospodarki wodnej oraz zeznań zgłoszonych świadków; 2. w konsekwencji naruszenie art. 77 § 1 k.p.a. przez niewykonanie obowiązku zebrania w sposób wyczerpujący i rozpatrzenia całego materiału dowodowego; 3. przepisu art. 8 § 1 k.p.a. przez nieprzeprowadzenie postępowania w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania. W skardze kasacyjnej wniesiono o: 1. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gliwicach; 2. na podstawie art. 200 oraz art. 205 § 2 p.p.s.a., o zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego za obydwie instancje według norm przepisanych. Ponadto na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a., złożono oświadczenie o żądaniu przeprowadzenia rozprawy w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie jej zarzutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Niniejsza sprawa podlegała rozpoznaniu na posiedzeniu jawnym. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. W niniejszej sprawie podstawy nieważności wskazane w art. 183 § 2 p.p.s.a. nie zachodzą, zaś granice skargi kasacyjnej zostały wyznaczone przez jej podstawy, czyli wskazane naruszenia przepisów prawa. Rozpoznając zatem skargę kasacyjną w tak określonych granicach NSA uznał, że nie zawiera ona usprawiedliwionych podstaw. Wszystkie zarzuty przedstawione w petitum skargi kasacyjnej oraz rozwinięte w jej uzasadnieniu nie zasługiwały na uwzględnienie. W skardze kasacyjnej nie wskazano podstaw kasacyjnych uregulowanych w art. 174 p.p.s.a. oraz nie zarzucono naruszenia przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, p.p.s.a. i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, p.p.s.a. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie przepisów postępowania oraz prawa materialnego. W sytuacji, gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności co do zasady rozpoznaniu podlega ostatnio wymieniony zarzut. Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo, że nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumpcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez Sąd I instancji przepis prawa materialnego, chyba, że postawiony w skardze kasacyjnej zarzut procesowy jest w istocie konsekwencją zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego. W takiej sytuacji uzasadnione jest dokonanie jego oceny w ramach analizy tych właśnie zarzutów (materialnych). Przypomnieć należy, że w uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że błędna wykładania i zastosowanie art. 234 ust. 5 Prawa wodnego doprowadziły do pominięcia dalszych zarzutów względem zaskarżonych decyzji związane z naruszeniem art. 77 § 1, art. 78 § 1 i art. 8 k.p.a. Zdaniem skarżącego kasacyjnie, również WSA w Gliwicach dopuścił się naruszenia tych przepisów, które miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie. Przeprowadzenie postępowania dowodowego zgodnie z opisanymi regułami pozwoliłoby na uzyskanie odpowiedzi na kluczowe pytanie w niniejszej sprawie, a więc to, czy zalewanie posesji skarżącego jest efektem budowy ogrodzenia przez jego sąsiadów oraz to czy takie skutki mogły wystąpić po dłuższym czasie, a konkretnie w 2019 r. jak podnoszą przedstawiciele Wspólnoty Mieszkaniowej. Komplementarny charakter zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania przedstawionych w pkt: 1; 2; 3 skargi kasacyjnej oraz ich uzasadnienia pozwala na łączne odniesienie się do ich treści. Nie są zasadne zarzuty przedstawione w pkt; 1; 2; 3 petitum skargi kasacyjnej. Przyjęta w postępowaniu administracyjnym zasada zupełności materiału dowodowego nie oznacza, że należy prowadzić postępowanie dowodowe nawet wówczas, gdy całokształt okoliczności ujawnionych w sprawie wystarcza do podjęcia rozstrzygnięcia, a zgłoszenie wniosków dowodowych nie powoduje automatycznie konieczności ich uwzględnienia i przeprowadzenia. Uprawnienie strony do zgłoszenia żądania przeprowadzenia dowodu podlega ograniczeniom, a organ powinien każdorazowo rozważyć żądanie przeprowadzenia dowodu z uwagi na celowość i konieczność zapewnienia szybkości postępowania, zwłaszcza w sytuacji, gdy nie ma dostatecznych argumentów przemawiających za zakwestionowaniem dotychczasowych ustaleń (wyrok NSA z 11 lutego 2014 r., sygn. akt II OSK 2191/12). Jeśli zatem organ na podstawie dowodów zebranych w toku postępowania może dokonać ustalenia stanu faktycznego niebudzącego wątpliwości, wówczas dalsze prowadzenie postępowania dowodowego nie jest zasadne; nie ma obowiązku uwzględniania wszystkich wniosków dowodowych, jeśli w jego ocenie wniosek dowodowy strony dotyczy okoliczności dostatecznie wyjaśnionych w postępowaniu (wyrok NSA z 2 grudnia 2021 r., sygn. akt II GSK 3768/17). W niniejszej sprawie orzekające organy prawidłowo ustaliły, że betonowe ogrodzenie pomiędzy nieruchomością położoną przy ul. [...] i nieruchomością przy ul. [...] zostało wykonane wcześniej, niż 5 lat przed złożeniem wniosku. Według oświadczenia współwłaściciela Wspólnoty Mieszkaniowej ul. [...] ogrodzenie to zostało wykonane 10 lat temu, a według oświadczenia właścicielki nieruchomości przy ul. [...] - ok. 15 lat temu. Wskazane oświadczenia zostały złożone przez strony w trakcie oględzin nieruchomości przeprowadzonych w dniu 27 października 2020 r. i potwierdzone w trakcie rozprawy administracyjnej przeprowadzonej w dniu 28 maja 2021 r. Żaden organ prowadzący postępowanie nie ma obowiązku przeprowadzenia wszystkich dowodów wnioskowanych przez stronę. Nie może on pominąć jedynie wskazywanych środków dowodowych, gdy nie zostały wyjaśnione sporne fakty mające znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy. Tak więc tylko nieustalenie okoliczności mających takie znaczenie dla sprawy można uznawać za naruszenie reguł procedowania, które mogłyby mieć wpływ na treść ustaleń faktycznych, a w konsekwencji na treść orzeczenia kończącego postępowanie w danej sprawie (zob. wyrok NSA z 4 sierpnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1607/16). W niniejszej sprawie, nie doszło do wadliwego ustalenia stanu faktycznego sprawy. Wszystkie fakty, które miały istotne znaczenie, zostały przez organy prawidłowo ustalone i rozważone w sposób niezbędny dla rozstrzygnięcia sprawy. Także ocena tych ustaleń dokonana przez Sąd I instancji jest zgodna z prawem. Nie jest zasadny zarzut przedstawiony w pkt 1 petitum skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 234 ust. 5 w zw. z art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne z dnia 20 lipca 2017 r. (Dz.U. z 2020 r. poz. 310) przez nieuzasadnione i nieuprawnione uznanie, że strona skarżąca dowiedziała się o szkodzie na jej gruncie powodowanej przez urządzenia zlokalizowane na działce sąsiedniej wcześniej niż 5 lat przed wszczęciem niniejszego postępowania, a w konsekwencji uznanie, że nie ma podstaw do wszczęcia postępowania, o którym mowa w ust. 3 przywoływanego przepisu. Odnosząc się do tego zarzutu wskazać należy, że w uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona skarżąca kasacyjnie zarzuca błędną wykładnię i zastosowanie art. 234 ust. 5 Prawa wodnego. Przede wszystkim zarzut błędnej wykładni oznacza, że Sąd dokonał nieprawidłowej interpretacji danego przepisu i w związku z tym odkodował błędną treść normy prawnej. Natomiast zarzut niewłaściwego zastosowania oznacza, że Sąd dokonał prawidłowej wykładni danego przepisu, jednakże zastosował go w sposób nieuprawniony do stanu faktycznego w danej sprawie (tzw. błąd subsumpcji). Z uzasadnienia treści skargi kasacyjnej nie wynika jaka forma naruszenia prawa materialnego została zarzucona Sądowi I instancji. Odtworzenie treści zarzutu dotyczącego naruszenia prawa materialnego dodatkowo uniemożliwia brak powołania w skardze kasacyjnej treści art. 174 pkt 1) p.p.s.a. oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, p.p.s.a. Odnosząc się dalej do tego zarzutu zgodzić należy się z Sądem I instancji, że w wyniku przeprowadzonych oględzin, po przeprowadzeniu rozprawy administracyjnej prezentującej stanowiska stron postępowania, organ pierwszej instancji ustalił, że betonowy mur na granicy obu działek, chociaż faktycznie zamyka naturalny spływ wody opadowej z nieruchomości strony skarżącej na nieruchomość uczestniczki (zresztą według oświadczenia powstał on, by faktycznie zahamować przypływ wody z nieruchomości skarżącej na nieruchomość uczestniczki postępowania i uchronić ją przed zalewaniem powodującym na niej szkody) powstał ponad 10 do 15 lat temu. Przez długi okres od jego powstania skarżąca nie zgłaszała zastrzeżeń do jego istnienia i nie wskazywała na zalewanie jej posesji czy inne negatywne oddziaływanie na jej posesję. W tym stanie rzeczy, biorąc przy tym po uwagę brak skutecznego podważenia stanu faktycznego, zarzut błędnej wykładni jak i zarzut wadliwego zastosowania nie mógł być uznany za skuteczny. Skoro mur betonowy istniał pomiędzy posesjami i brak było jego szkodliwego oddziaływania, a strona pomimo wiedzy o jego istnieniu nie zgłaszała wniosku o wszczęcie postępowania w przedmiocie zmiany stanu wody na gruncie, to zaistniała przeszkoda do merytorycznego rozpatrzenia sprawy. W sprawie zasadnie organy zastosowały przepis art. 234 ust. 5 Prawa wodnego, który wyklucza prowadzenie postępowania jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt. Przepis powyższy wyłącza możliwość merytorycznego badania sprawy z uwagi na upływ czasu, zatem zachodzi przeszkoda przedmiotowa w dalszym prowadzeniu postepowania. W trafnej ocenie Sądu I instancji, po wybudowaniu przedmiotowego ogrodzenia przez szereg lat nie odczuwano negatywnych skutków jego wzniesienia, a według oświadczenia strony skarżącej ujawniły się one dopiero w 2019 r. Trudno jednak w takich okolicznościach sprawy przyjąć, że powodem takiego stanu rzeczy jest właśnie ten mur. Skarżąca w swoim odwołaniu i skardze wskazała m.in. na zmniejszoną przepuszczalność gruntu i problemy z odpływem wód opadowych, które pojawiły się dopiero w 2019 r., podczas gdy do tego momentu wody opadowe niekiedy czasowo pozostawały w postaci niewielkich kałuż na posesji, ale po krótkim czasie wsiąkały w grunt nie powodując szkód. W tej sytuacji nie było podstaw, by stwierdzić wadliwość zaskarżonego wyroku. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną na podstawie art. 184 p.p.s.a.