Sygnatura
III OSK 395/24
Wyrok NSA z 13 października 2026 r., III OSK 395/24 – odpady
Wynik
Uchylono zaskarżony wyrok oraz decyzję I i II instancji i umorzono postępowanie administracyjne
- Sąd
- Naczelny Sąd Administracyjny
- Data orzeczenia
- 13 października 2026
- Prawomocne
- tak
Treść rozstrzygnięcia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Sławomir Wojciechowski (sprawozdawca) Sędziowie: sędzia NSA Mirosław Wincenciak sędzia del. WSA Tadeusz Kiełkowski Protokolant: asystent sędziego Kamil Grabiński po rozpoznaniu w dniu 13 października 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej C. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 października 2023 r., sygn. akt IV SA/Wa 1380/23 w sprawie ze skargi C. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O. na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 25 kwietnia 2023 r., nr DKO-WOPN.401.84.2023.as w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej 1. uchyla zaskarżony wyrok, zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 9 lipca 2018 r., znak: IN.7062.55.2018.AB i umarza postępowanie administracyjne; 2. zasądza od Głównego Inspektora Ochrony Środowiska na rzecz C. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O. kwotę 827 (osiemset dwadzieścia siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Analiza z kontekstem sprawy
Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?
Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.
Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 16 października 2023 r., sygn. akt IV SA/Wa 1380/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu na rozprawie, sprawy ze skargi C. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w O. (dalej także jako: "Spółka", "skarżący", "skarżący kasacyjnie") na decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska (dalej także jako: "GIOŚ", "organ odwoławczy", "organ II instancji") z dnia 25 kwietnia 2023 r., nr DKO-WOPN.401.84.2023.as w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej: oddalił skargę. Powyższy wyrok Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydał w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne: W okresie od 23 do 28 listopada 2017 r. Wojewódzki Mazowiecki Inspektor Ochrony Środowiska (dalej także jako: "WIOŚ", "organ pierwszej instancji", "organ I instancji") przeprowadził kontrolę interwencyjną w zakładzie zlokalizowanym przy ul. (...), będącej miejscem prowadzenia działalności Spółki. Kontrola została przeprowadzona w związku z napływającymi do WIOŚ interwencjami dotyczącymi uciążliwości hałasowej związanej z prowadzoną na ww. terenie działalnością. W toku prowadzonej kontroli nr WA 240/2017 ustalono, że spółka prowadzi działalność w zakresie prowadzenia punktu skupu złomu w ilościach hurtowych oraz jego dystrybucji za pomocą transportu samochodowego. Ponadto od 24 maja 2017 r. Spółka przejęła od Z. sp. z o.o. – wobec połączenia obu spółek – zakład prowadzący działalność na kontrolowanym terenie, tym samym w dniu połączenia Spółka wstąpiła we wszystkie prawa i obowiązki Z. sp. z o.o. oraz przeszły na nią wszystkie jej zezwolenia, koncesje i ulgi. Decyzją z dnia 9 lipca 2018 r. WIOŚ nałożył na Spółkę administracyjną karę pieniężną w wysokości 1 000 zł. Strona złożyła odwołanie od decyzji z 9 lipca 2018 r., wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie postępowania na podstawie art. 132 § 1 k.p.a. lub uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i umorzenie postępowania I instancji w całości, na mocy art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Po rozpoznaniu odwołania GIOŚ decyzją z dnia 25 kwietnia 2023 r. utrzymał w mocy decyzję WIOŚ z dnia 9 lipca 2018 r. W uzasadnieniu organ II instancji zaznaczył, że stan faktyczny ustalony w toku przeprowadzonej kontroli uzasadniał nałożenie kary pieniężnej. Spółka złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję GIOŚ, wnosząc o jej uchylenie w całości wraz z poprzedzającą ją decyzją WIOŚ. GIOŚ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracji w Warszawie oddalając skargę wskazał, że nietrafny jest zarzut naruszenia art. 189g § 1 k.p.a., poprzez nałożenie na skarżącą administracyjnej kary pieniężnej po upływie okresu przedawnienia (5 lat od naruszenia prawa) na skutek błędnego uznania, że art. 189g § 1 k.p.a. jest wyłączony w związku z odesłaniem do przepisów działu III Ordynacji podatkowej. Zarzut ten dotyczy przedawnienia i w związku z tym braku możliwości wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej, albowiem zdaniem skarżącej zastosowanie w tej sprawie powinien mieć art. 189g § 1 k.p.a. Sąd nie podziela tego stanowiska. Wprawdzie w myśl art. 189a ust. 1 k.p.a. w sprawach nakładania lub wymierzania administracyjnej kary pieniężnej lub udzielania ulg w jej wykonaniu stosuje się przepisy Działu IVA k.p.a., ale stosownie do art. 189a § 2 pkt 3 k.p.a. w przypadku uregulowania w przepisach odrębnych terminów przedawnienia nakładania administracyjnej kary pieniężnej przepisów tego działu w tym zakresie nie stosuje się. Zatem przepisy k.p.a. stanowią jedynie uzupełnienie regulacji przewidzianych w przepisach szczególnych. Nie ma zatem podstaw do stosowania przepisów art. 189a i n. k.p.a. w przypadku, w którym ustawodawca, w zakresie objętym powołanymi przepisami k.p.a., zdecydował się wprowadzić odrębne regulacje. WSA w Warszawie podniósł, że w odniesieniu do administracyjnych kar pieniężnych nakładanych na podstawie przepisów ustawy o odpadach zastosowanie mają przepisy Działu III Ordynacji podatkowej, w tym przepisy o przedawnieniu. Wynika to z art. 202 ustawy o odpadach, który odsyła do odpowiedniego stosowania przepisów Działu III Ordynacji podatkowej, co oznacza stosowanie wprost, z koniecznymi modyfikacjami lub brak stosowania. Zgodnie z art. 68 § 1 Ordynacji podatkowej, zobowiązanie podatkowe, o którym stanowi art. 21 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, nie powstaje, jeżeli decyzja ustalająca to zobowiązanie została doręczona po upływie 3 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy. Z kolei zgodnie z art. 21 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej, zobowiązanie podatkowe powstaje z dniem doręczenia decyzji organu podatkowego, ustalającej wysokość tego zobowiązania. Stosując cytowane przepisy odpowiednio, do czego uprawnia art. 202 ustawy o odpadach, uznać należy, że zobowiązanie w postaci obowiązku uiszczenia administracyjnej kary pieniężnej powstaje z dniem doręczenia decyzji ustalającej tę karę. W przypadku administracyjnej kary pieniężnej za przetwarzanie odpadów, w dacie przeprowadzenia kontroli, jak również w dacie jej zakończenia, z której wynika to naruszenie, nie zachodzi jeszcze nieskonkretyzowana powinność przymusowego świadczenia pieniężnego w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w tych ustawach. Obowiązkiem podatkowym jest wynikająca z ustaw podatkowych nieskonkretyzowana powinność przymusowego świadczenia pieniężnego w związku z zaistnieniem zdarzenia określonego w tych ustawach (art. 4 Ordynacji podatkowej). Ten nieskonkretyzowany obowiązek aktualizuje się co najwyżej w dacie wszczęcia postępowania w przedmiocie wymierzenia administracyjnej kary pieniężnej za przetwarzanie odpadów bez wymaganego zezwolenia (por. wyrok NSA z 15 listopada 2022 r., sygn. akt III OSK 6155/21). Od tej daty należy liczyć termin przedawnienia ustalenia zobowiązania w postaci administracyjnej kary pieniężnej, czyli w tej sprawie 23 lutego 2018 r. Decyzja organu I instancji konkretyzująca obowiązek i ustalająca wysokość zobowiązania została wydana 9 lipca 2018 r., a więc niewątpliwie z zachowaniem terminu z art. 68 § 1 Ordynacji podatkowej. Bez znaczenia jest w związku z tym, że decyzja organu odwoławczego została wydana dopiero 25 kwietnia 2023 r., ponieważ zasadnicze znaczenie dla przerwania biegu terminu przedawnienia miało wydanie decyzji organu I instancji. WSA w Warszawie doszedł do przekonania, że skoro nie zostało podważone ustalenie organów, że skarżąca w czasie kontroli prowadziła działalność w zakresie przetwarzania odpadów bez zezwolenia, to prawidłowo zaskarżoną decyzją nałożono na skarżącą karę pieniężną za tę działalność, stosownie do art. 194 ust. 4 ustawy o odpadach. Nie są trafne zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania administracyjnego oraz ustawy o odpadach, albowiem stan faktyczny sprawy został przez organy ustalony prawidłowo i uzasadniał zastosowanie art. 194 ust. 4 ustawy o odpadach. W tym stanie rzeczy Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodła, reprezentowana przez zawodowego pełnomocnika w osobie radcy prawnego, Spółka zaskarżając go w całości i zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu, na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: 1. art. 189g § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm.; dalej jako: "k.p.a."), poprzez nałożenie na Spółkę administracyjnej kary pieniężnej po upływie okresu przedawnienia, to jest pięciu lat od naruszenia prawa, na skutek błędnego uznania tego przepisu za wyłączony na podstawie odesłania do odpowiednio stosowanych przepisów działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2023 r. poz. 2383; dalej jako: "o.p.") zawartego w art. 202 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (Dz.U. z 2023 r. poz. 1587 z późn. zm.; dalej jako: "u.o."), podczas gdy utrwalona linia orzecznicza Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje, że z uwagi na odmienny – konstytutywny – charakter administracyjnych kar pieniężnych, odesłanie tego rodzaju nie obejmuje przepisów o przedawnieniu i w konsekwencji nie wyłącza zastosowania art. 189g § 1 k.p.a.; 2. art. 194 ust. 4 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 34 u.o., poprzez uznanie wykorzystania mobilnego sita za przetwarzanie odpadów prowadzone bez zezwolenia, podczas gdy stanowiło ono wstępne sortowanie nieprowadzące do zasadniczej zmiany charakteru i składu odpadów i niepowodujące zmiany klasyfikacji odpadów, i tym samym pozostawało objęte definicją zbierania odpadów, do którego Spółka była upoważniona. Wskazując na powyższe zarzuty kasacyjne wniesiono o: 1. uchylenie zaskarżonego wyroku oraz decyzji GIOŚ z dnia 25 kwietnia 2023 r. i poprzedzającej decyzji WIOŚ z dnia 9 lipca 2018 r. w całości oraz umorzenie postępowania na podstawie art. 188 w zw. z art. 193 i 135 p.p.s.a.; 2. ewentualnie o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Warszawie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a.; 3. zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego na podstawie art. 203 pkt 1 p.p.s.a.; 4. rozpoznanie niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. W uzasadnieniu przedstawiono argumentację przemawiającą za zasadnością skargi kasacyjnej. Odpowiedź na skargę kasacyjną nie została wniesiona. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r. poz. 143; dalej jako: "p.p.s.a."), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 p.p.s.a. i nie zachodzi żadna z przesłanek, o których mowa w art. 189 p.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli zaskarżonego skargą kasacyjną wyroku. Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższe ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od skarżącego kasacyjnie konkretyzacji poprzez sformułowanie tzw. zarzutów kasacyjnych. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia Sądu pierwszej instancji oraz podniesione i poddane konkretyzacji podstawy kasacyjne. Innymi słowy, badaniu podlegały wyłącznie zarzuty podniesione w skardze kasacyjnej na uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych. Jak już wyżej wskazano z przytoczonych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania. Rozpoznawszy skargę kasacyjną, w tak zakreślonych granicach, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że zawiera ona usprawiedliwione podstawy. Skarga kasacyjna zawiera wyłącznie zarzuty naruszenia prawa materialnego (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.). Istota niniejszej sprawy, w tym głównego zarzutu skargi kasacyjnej, sprowadza się do spornej kwestii i wymaga udzielenia odpowiedzi, czy do administracyjnej kary pieniężnej za zbieranie odpadów lub przetwarzanie odpadów bez wymaganego zezwolenia (art. 194 ust. 4 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach) ma odpowiednie zastosowanie art. 68 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, czy też ewentualne przedawnienie nałożenia tej kary powinno być oceniane według ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, tj. na podstawie art. 189g § 1 i art. 189h. Podkreślić należy, że sporne zagadnienie było już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, na gruncie spraw w dużej mierze co do zasady o analogicznych uwarunkowaniach faktycznych i prawnych, w wielu orzeczeniach, np.: w wyroku NSA z dnia 14 stycznia 2025 r., sygn. akt III OSK 1181/23, w wyroku NSA z dnia 12 czerwca 2025 r., sygn. akt III OSK 2057/24 oraz w wyroku NSA z dnia 18 marca 2025 r., sygn. akt III OSK 1884/23. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie obecnym w pełni podziela argumentację zaprezentowaną w tychże wyrokach, stąd też motywy rozstrzygnięcia niniejszej sprawy będą z nimi zasadniczo zbieżne. Zgodnie z art. 202 ustawy o odpadach, w sprawach dotyczących administracyjnych kar pieniężnych stosuje się odpowiednio przepisy działu III ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, z tym że uprawnienia organu podatkowego przysługują wojewódzkiemu inspektorowi ochrony środowiska. W świetle art. 68 § 1 Ordynacji podatkowej, zobowiązanie podatkowe, o którym mowa w art. 21 § 1 pkt 2, nie powstaje, jeżeli decyzja ustalająca to zobowiązanie została doręczona po upływie 3 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym powstał obowiązek podatkowy. Natomiast, w myśl art. 21 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej, zobowiązanie podatkowe powstaje z dniem zaistnienia zdarzenia, z którym ustawa podatkowa wiąże powstanie takiego zobowiązania. Art. 21 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej stanowi, że zobowiązanie podatkowe powstaje z dniem doręczenia decyzji organu podatkowego, ustalającej wysokość tego zobowiązania. Stosownie do art. 189b k.p.a., przez administracyjną karę pieniężną rozumie się określoną w ustawie sankcję o charakterze pieniężnym, nakładaną przez organ administracji publicznej, w drodze decyzji, w następstwie naruszenia prawa polegającego na niedopełnieniu obowiązku albo naruszeniu zakazu ciążącego na osobie fizycznej, osobie prawnej albo jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej. Kara wymierzana na podstawie art. 194 ust. 4 i 5 ustawy o odpadach (na kanwie niniejszej sprawy – art. 194 ust. 4 ustawy o odpadach) jest niewątpliwie administracyjną karą pieniężną w rozumieniu art. 189b k.p.a. Z kolei art. 189a § 2 k.p.a. stanowi, że w przypadku uregulowania w przepisach odrębnych: 1) przesłanek wymiaru administracyjnej kary pieniężnej, 2) odstąpienia od nałożenia administracyjnej kary pieniężnej lub udzielenia pouczenia, 3) terminów przedawnienia nakładania administracyjnej kary pieniężnej, 4) terminów przedawnienia egzekucji administracyjnej kary pieniężnej, 5) odsetek od zaległej administracyjnej kary pieniężnej, 6) udzielania ulg w wykonaniu administracyjnej kary pieniężnej – przepisów niniejszego działu w tym zakresie nie stosuje się. Powołany przepis został dodany do k.p.a. z dniem 1 czerwca 2017 r., na mocy art. 1 pkt 41 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935). Zgodnie z tą zmianą, do przepisów k.p.a. wprowadzono przepisy działu IVa – Administracyjne kary pieniężne, w tym wspomniany przepis art. 189a. Z uzasadnienia projektu powołanej ustawy nowelizującej wynika, że intencją prawodawcy było, aby przepisy działu IVa k.p.a. miały charakter ogólny i subsydiarny względem obowiązujących regulacji, które dotyczą administracyjnych kar pieniężnych (por. uzasadnienie projektu, VIII kadencja, druk sejmowy nr 1183, s. 69-72). Miały one w konsekwencji stanowić uzupełnienie zidentyfikowanych niedostatków, a zatem także braków (luk) w ustawach prawa administracyjnego materialnego. Podstawowe znaczenie na etapie określania zakresu obowiązywania kodeksowych zasad nakładania, wymierzania i udzielania ulg w wykonaniu administracyjnych kar pieniężnych przypisać należy treści powołanego wyżej przepisu art. 189a § 2 k.p.a. Ustalenia bowiem wymaga, czy dany przepis odrębny wyłącza zastosowanie regulacji kodeksowej. Na gruncie art. 189a § 2 k.p.a. rzecz dotyczy tego, czy dany aspekt odpowiedzialności administracyjnej został w ogóle przez ustawodawcę w przepisach pozakodeksowych uregulowany (por. A. Wróbel (w:) A. Wróbel, M. Jaśkowska, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2018, s. 1196). Przepisem regulującym przedawnienie nakładania administracyjnych kar pieniężnych w dziale IVa KPA jest art. 189g, który stanowi, że administracyjna kara pieniężna nie może zostać nałożona, jeżeli upłynęło pięć lat od dnia naruszenia prawa albo wystąpienia skutków naruszenia prawa. Odnosząc się do zawartego w art. 202 ustawy o odpadach odesłania do odpowiedniego stosowania przepisów działu III Ordynacji podatkowej, przypomnieć należy, że w doktrynie oraz w orzecznictwie sądowym powszechnie przyjmuje się, że przez "odpowiednie stosowanie" określonych przepisów rozumie się zarówno stosowanie tych przepisów bezpośrednio, odstąpienie od ich zastosowania, jak i stosowanie ich z modyfikacjami w stosunku do regulacji, która ma być "odpowiednio" zastosowana. Odpowiednie stosowanie nie przesądza o bezpośrednim lub o automatycznym stosowaniu określonej regulacji. Jest to uzależnione, m.in. od oceny charakteru instytucji prawnej, wyznaczonej przede wszystkim przez przepisy (określane czasem jako regulacja główna) odnoszące się bezpośrednio do instytucji, do której mają się odnosić "odpowiednio stosowane" przepisy. Przepisy Ordynacji podatkowej dotyczące przedawnienia nie znajdują zastosowania w tego rodzaju sprawach jak obecnie rozpoznawana z uwagi na nieadekwatność tych regulacji w zakresie przedawnienia administracyjnych kar pieniężnych. W świetle regulacji ustawy o odpadach, która to ustawa nie zawiera własnych unormowań w zakresie przedawnienia administracyjnych kar pieniężnych, a jedynie odsyła do odpowiedniego stosowania przepisów działu III Ordynacji podatkowej – przyjąć należało, że regulacja ustawy o odpadach w zakresie kary, o której mowa w art. 194 ust. 4 i 5, nie zawiera unormowań dotyczących przedawnienia nałożenia administracyjnej kary pieniężnej, a zatem z mocy art. 189a § 2 k.p.a. w sprawie ma zastosowanie art. 189g § 1 k.p.a. Przełożenie powołanych przepisów Ordynacji podatkowej na grunt administracyjnej kary pieniężnej, wymierzanej na podstawie przepisów ustawy o odpadach, w tym art. 194 ust. 4 i 5, jest zabiegiem niemożliwym do racjonalnego przeprowadzenia. Nie można bowiem w przypadku tego rodzaju kary ustalić istnienia jakiegokolwiek obowiązku, do którego odwołuje się przepis art. 68 § 1 Ordynacji podatkowej. Obowiązek taki nie wynika z żadnego przepisu ustawowego. Podkreślenia wymaga, iż decyzja w przedmiocie nałożenia administracyjnej kary pieniężnej jest decyzją kształtującą stosunek administracyjnoprawny, a zatem posiada charakter konstytutywny (ustalający). Jednocześnie jest ona decyzją całkowicie inną, aniżeli decyzja wydana na podstawie art. 21 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej. Do momentu wydania decyzji wymierzającej administracyjną karę pieniężną na stronie w ogóle nie ciążył żaden, nawet abstrakcyjny i ogólny, ustawowy obowiązek zapłaty kary pieniężnej, co wynika z samej natury administracyjnej kary pieniężnej i jest zasadniczą okolicznością różniącą obowiązek uiszczenia kary pieniężnej od zobowiązania podatkowego. Kara pieniężna musi być nałożona (wymierzona) przez właściwy organ w drodze decyzji administracyjnej – zgodnie z art. 189b k.p.a. Powyższe przesądza o niemożności zastosowania w odniesieniu do decyzji nakładającej administracyjną karę pieniężną norm z art. 68 § 1 i art. 21 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej. Przyjąć zatem trzeba, że w świetle ustawy o odpadach, która nie zawiera własnych unormowań w zakresie przedawnienia administracyjnych kar pieniężnych, w tym kar, o których mowa w art. 194 ust. 4 i 5 ustawy o odpadach, z mocy art. 189a § 2 k.p.a. w sprawie ma zastosowanie art. 189g § 1 k.p.a. Zgodnie z tą normą, administracyjna kara pieniężna nie może zostać nałożona, jeżeli upłynęło pięć lat od dnia naruszenia prawa albo wystąpienia skutków naruszenia prawa. Jednocześnie zauważyć należy, że niestosowanie w odniesieniu do przedmiotowej kary przepisów Ordynacji podatkowej o przedawnieniu nie stanowi naruszenia zakazu wykładni per non est w odniesieniu do przepisu art. 202 ustawy o odpadach, który odsyła do działu III Ordynacji podatkowej. Niestosowanie do ocenianej konstrukcji administracyjnej kary pieniężnej przepisów Ordynacji podatkowej o przedawnieniu nie oznacza zakazu odpowiedniego stosowania do tej kary innych instytucji prawa, przewidzianych w tym dziale Ordynacji podatkowej. Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu w składzie obecnym znane są judykaty o odpowiednim stosowaniu przepisów działu III Ordynacji podatkowej do administracyjnych kar pieniężnych. Stosowanie jednakże przepisów Ordynacji podatkowej dotyczących przedawnienia było uzasadnione do stanów faktycznych sprzed dnia 1 czerwca 2017 r., tj. sprzed daty wejścia w życie przepisów działu IVa k.p.a. Wówczas, wobec braku regulacji systemowej w prawie administracyjnym w zakresie administracyjnych kar pieniężnych i jednocześnie istnienia w ustawach z zakresu ochrony środowiska odesłań do stosowania lub odpowiedniego stosowania przepisów działu III Ordynacji podatkowej w zakresie administracyjnych kar pieniężnych, oczywiste było stosowanie owej swoistej protezy prawnej do administracyjnych kar pieniężnych. Skoro bowiem w systemie prawa administracyjnego nie było regulacji ramowej w zakresie administracyjnych kar pieniężnych, to odesłania te umożliwiały przynajmniej częściowe uzupełnienie owych regulacji, krytykowanych w doktrynie za brak podstawowych rozwiązań prawnych m.in. w zakresie przedawnienia oraz innych przesłanek wyłączenia odpowiedzialności prawnej (por. M. Wincenciak, Sankcje w prawie administracyjnym i procedura ich wymierzania, Warszawa 2008, A. Wróbel [w:] A. Wróbel, M. Jaśkowska, op. cit., s. 1196, R. Lewicka, M. Lewicki, J. Wyporska-Frankiewicz, Kilka uwag na temat przedawnienia sankcji administracyjnych, w: Sankcje administracyjne, red. M. Stahl, R. Lewicka, M. Lewicki, Warszawa 2011, str. 545, jak również wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia: 1 lipca 2014 r., sygn. SK 6/12 oraz 20 lutego 2008 r., sygn. K 30/07). Dlatego też, po wprowadzeniu przepisów działu IVa k.p.a. do systemu prawa, które – zgodnie z intencją ustawodawcy – miały uporządkować zasady i tryb stosowania administracyjnych kar pieniężnych, odwoływanie się na podstawie art. 202 ustawy o odpadach do unormowań Ordynacji podatkowej o przedawnieniu nie znajduje uzasadnienia. Uwzględniając istotę wykładni celowościowej obiektywnej, rozumianej jako ustalenie aktualnych intencji prawodawcy (L. Morawski, Zasady wykładni prawa, Toruń 210), zwrócić należy uwagę na daty wejścia w życie przepisów odsyłających. Przepis art. 202 ustawy o odpadach wszedł w życie w dniu 23 stycznia 2013 r., natomiast przepis art. 189g k.p.a. w zw. z art. 189a § 2 k.p.a. wszedł w życie w dniu 1 czerwca 2017 r. Zgodnie z dyrektywą wykładni celowościowej dynamicznej, nakazującej poszukiwać aktualnych, a nie historycznych intencji prawodawcy, należałoby przyjąć, że to regulacja zawarta w dziale IVa k.p.a., jako późniejsza, jest bliższa aktualnym intencjom prawodawcy, a nie regulacja zawarta w Ordynacji podatkowej. Powyższe argumenty doprowadziły do konkluzji o trafności zarzutów skargi kasacyjnej co do niezasadnego przyjęcia przez organ i Sąd pierwszej instancji, że do administracyjnej kary pieniężnej z art. 194 ust. 4 i 5 ustawy o odpadach w zakresie jej przedawnienia ma zastosowanie art. 68 § 1 Ordynacji podatkowej w związku z art. 202 ustawy o odpadach. Rację ma skarżąca kasacyjnie Spółka, że w sprawie zastosowanie powinien mieć art. 189g § 1 k.p.a. i termin w tym przepisie ujęty dotyczy także decyzji organu odwoławczego. Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że cechą dwuinstancyjności postępowania administracyjnego z art. 15 k.p.a. jest dwukrotne rozpoznanie całokształtu tej samej sprawy i jej merytoryczne rozstrzygnięcie przez dwa różne organy. Działanie organu odwoławczego nie ma zatem charakteru jedynie kontrolnego względem decyzji organu I instancji, ale jest działaniem w pełni merytorycznym i wymaga od organu II instancji samodzielnego zbadania sprawy pod kątem faktycznym i prawnym w dacie wydania decyzji odwoławczej. W konsekwencji zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, w sytuacji gdy do upływu terminu przedawnienia dojdzie na etapie postępowania przed organem odwoławczym, organ ten powinien uwzględnić zaistniałą okoliczność i uchylić decyzję organu I instancji oraz umorzyć postępowanie w sprawie. Trzeba także zwrócić tu uwagę, że w art. 189h k.p.a. ustawodawca uregulował przyczyn przerwania lub zawieszenia lub nierozpoczęcia biegu terminu przedawnienia nałożenia administracyjnej kary pieniężnej, ale nie umieścił pośród nich wydania decyzji przez organ I instancji. Stanowisko to potwierdza treść art. 189h § 4 pkt 1 k.p.a. zgodnie z którym, bieg terminu przedawnienia nałożenia administracyjnej kary pieniężnej nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu z dniem wniesienia środka zaskarżenia od decyzji w przedmiocie administracyjnej kary pieniężnej do sądu administracyjnego albo sądu powszechnego, albo skargi kasacyjnej od prawomocnego orzeczenia w przedmiocie administracyjnej kary pieniężnej. Zatem ustawodawca wiąże skutek zawieszenia biegu terminu przedawnienia dopiero z aktem wniesienia skargi do sądu administracyjnego, nie zaś z wydaniem decyzji, która nie ma waloru ostateczności. W konsekwencji wydanie decyzji przez organ I instancji nie wpływa na bieg (nie przerywa biegu) terminu przedawnienia. Powyższe rozważania prowadzą do wniosku, że ustanowiony w art. 189g § 1 k.p.a. pięcioletni termin przedawnienia należało odnieść do ostatecznej decyzji Głównego Inspektora Ochrony Środowiska wydanej w dniu 25 kwietnia 2023 r. Zgodzić należy się ze skarżącą kasacyjnie Spółką, że wymierzenie przez ww. organ administracyjnej kary pieniężnej nastąpiło po upływie terminu przedawnienia, skoro naruszenie miało miejsce w 2017 r. i stwierdzone zostało podczas kontroli od 23 do 28 listopada. Stwierdzić trzeba, że upływ terminu przedawnienia do wymierzenia skarżącej kasacyjnie Spółce administracyjnej kary pieniężnej z tytułu deliktów opisanych w art. 194 ust. 4 ustawy o odpadach wywołał następczą bezprzedmiotowość całego postępowania w przedmiocie wymierzenia tej kary. W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny nie pochylał się w swych rozważaniach w zakresie drugiego zarzutu skargi kasacyjnej, tj. naruszenia art. 194 ust. 4 w zw. z art. 3 ust. 1 pkt 34 u.o. jako bezprzedmiotowego w okolicznościach niniejszej sprawy. Z podanych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. i art. 135 p.p.s.a. oraz art. 145 § 3 p.p.s.a. uchylił w całości zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję Głównego Inspektora Ochrony Środowiska i poprzedzającą ją decyzję Mazowieckiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 9 lipca 2018 r., znak: IN.7062.55.2018.AB i umorzył postępowania administracyjnego, o czym orzeczono jak w pkt 1. sentencji wyroku. O kosztach postępowania sądowego orzeczono w pkt 2. sentencji wyroku na podstawie art. 200 p.p.s.a. i art. 203 pkt 1 p.p.s.a. oraz art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. a w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a w zw. z § 2 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tj. z dnia 24 sierpnia 2023 r., Dz.U. z 2023 r. poz. 1935).
Informacje o sprawie
- Data wpływu
- 6 lutego 2024
- Symbol z opisem
- 6135 Odpady
- Hasła tematyczne
- Kara administracyjna Odpady
- Skarżony organ
- Inspektor Ochrony Środowiska
- Sędziowie
- Mirosław Wincenciak Sławomir Wojciechowski /przewodniczący sprawozdawca/ Tadeusz Kiełkowski
Powołane przepisy
- Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
art. 189g § 1 · Dz.U. 2025 poz. 1691
- Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t. j.)
art. 3 ust. 1 pkt 34, art. 194 ust. 4 · Dz.U. 2023 poz. 1587
Inne orzeczenia w tej sprawie
Powiązane dokumenty
Sygnatura: III OSK 409/24 · 13 października 2026
Wyrok NSA z 13 października 2026 r., III OSK 409/24 – odpady
Sygnatura: II SA/Gl 899/26 · 12 października 2026
Wyrok WSA w Gliwicach z 12 października 2026 r., II SA/Gl 899/26 – odpady
Sygnatura: II SA/Sz 806/26 · 9 października 2026
Postanowienie WSA w Szczecinie z 9 października 2026 r., II SA/Sz 806/26 – odpady
Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny