III OSK 3610/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Rafał Stasikowski (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Mirosław Wincenciak Sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski Protokolant: starszy asystent sędziego Łukasz Sielanko po rozpoznaniu w dniu 14 lutego 2024 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K.B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 720/20 w sprawie ze skargi K. B. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego z dnia 26 lutego 2020 r., nr SOC/2019-2020/628 w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie; 2. zasądza od Odwoławczej Komisji Stypendialnej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego na rzecz K.B. kwotę 377 (trzysta siedemdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Wyrokiem z 1 lipca 2020 r., sygn. akt II SA/Wa 720/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę K. B. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego z 26 lutego 2020 r., nr SOC/2019-2020/628, w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego. Wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych: Decyzją z 26 lutego 2020 r., nr SOC/2019-2020/628, Odwoławcza Komisja Stypendialna Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r. poz. 2096, ze zm.; dalej "k.p.a.") w związku z art. 86 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 i 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2018 r. poz. 1668, ze. zm.; dalej "p.s.w.n.") oraz § 2 ust. 1 pkt 1 i § 7 ust. 2 Regulaminu świadczeń dla studentów Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego wprowadzonego zarządzeniem nr 121/2019 Rektora WUM z dnia 30 września 2019 r. (dalej "regulamin") oraz Komitetu nr 5/2019 z dnia 6 listopada 2019 r. Prorektora ds. Studenckich i Kształcenia, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymała w mocy decyzję Komisji Stypendialnej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego z 16 grudnia 2019 r., nr SOC/2019-2020/601, w sprawie odmowy skarżącej przyznania stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości z tytułu zakwaterowania w domu studenckim lub obiekcie innym niż dom studencki. W uzasadnieniu wskazała, że Komisja Stypendialna prawidłowo odmówiła skarżącej przyznania podwyższonego stypendium socjalnego z uwagi na przekroczenie dochodu netto na osobę w rodzinie, tj. kwoty 1.051,70 zł. Zdaniem organu nie można bowiem utracić dochodów matki studentki w związku z zaprzestaniem działalności gospodarczej 1 lutego 2019 r. oraz rozpoczęciem 22 stycznia 2019 r. działalności gospodarczej przez jej ojca. Z danych z CEiDG wynika, że zarówno u matki, jak i ojca studentki działalność gospodarcza figuruje pod tym samym adresem, także profil tej działalności jest tożsamy. W związku z tym dochód netto na członka w rodzinie w 2018 r. w kwocie 1.364 zł został wyliczony prawidłowo. Komisja Stypendialna, podejmując decyzję, powołała się na § 21 regulaminu, z którego wynika, że przepisów o utracie i uzyskaniu dochodu nie stosuje się w przypadku ponownego rozpoczęcia działalności w okresie 3 miesięcy licząc od dnia utraty dochodu, przez członka rodziny, wnioskodawcę lub dziecko pozostające pod opieką opiekuna prawnego. Odwoławcza Komisja Stypendialna podała, że studentka w odwołaniu powołała się na fakt, iż zarówno działalność gospodarcza prowadzona wcześniej przez matkę, jak i działalność prowadzona obecnie przez ojca jest przypisana konkretnej osobie – właścicielowi - i ponosi ona odpowiedzialność za wszelkie zobowiązania firmy. Zdaniem organu odwoławczego przepis, na którym oparła się Komisja Stypendialna, ma zastosowanie do całej rodziny, a w tym wypadku mamy do czynienia z tożsamością prowadzonej działalności gospodarczej co do miejsca i jej przedmiotu, a dodatkowo rodzice studentki pozostają w małżeńskiej wspólności majątkowej. Mimo zmiany właściciela, działalność gospodarcza jest ta sama, a nowy właściciel jest członkiem tej samej rodziny. W tej sytuacji powołany § 21 Regulaminu świadczeń dla studentów Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego odnosi się łącznie do całej rodziny. Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła skarżąca. W odpowiedzi na skargę r.pr. A. K. w imieniu Odwoławczej Komisji Stypendialnej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego wniosła o oddalanie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko. Do skargi załączyła pełnomocnictwo udzielone jej przez Rektora Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego do reprezentowania Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego w postępowaniach sądowych i administracyjnych oraz do występowania przed innymi organami orzekającymi w granicach określonych w art. 91 k.p.c. Oddalając skargę, sąd pierwszej instancji powołał się na art. 86 ust. 1 pkt 1 i ust. 2 i 3 p.s.w.n., a także na § 7 ust. 1 i 2, § 15 ust. 2, § 16 ust. 1, § 21 ust. 1 lit. e i ust. 2 lit. e i ust. 2 regulaminu. Wskazał, że w niniejszej sprawie osią sporu stała się interpretacja § 21 regulaminu dokonana przez organy orzekające w sprawie i w konsekwencji odmowa zastosowania w ustalonym stanie faktycznym instytucji utraty dochodu przez jednego z członków rodziny wnioskodawczyni, co skutkowało ustaleniem dochodu netto na osobę w rodzinie skarżącej w wysokości pozbawiającej studentkę prawa do świadczenia socjalnego. Zdaniem sądu z akt sprawy wynika, ze skarżąca 30 października 2019 r. złożyła do Komisji Stypendialnej wniosek o przyznanie stypendium socjalnego w zwiększonej wysokości z tytułu zakwaterowania w domu studenckim lub obiekcie innym niż dom studencki. Wysokość wyliczonego przez skarżącą dochodu netto na 1 osobę w rodzinie za 2018 r. wyniósł 867 zł. Komisja Stypendialna ustaliła, że dochód nie został wyliczony prawidłowo. Zgodnie z § 21 regulaminu nie można utracić dochodów matki skarżącej w związku z zaprzestaniem wykonywania działalności gospodarczej 1 lutego 2019 r. oraz rozpoczęciem 22 stycznia 2019 r. działalności gospodarczej przez jej ojca. Z danych z CEIDG wynika, że zarówno u rodziców skarżącej działalność gospodarcza figuruje pod tym samym adresem. Profil działalności również nie wykazuje zmiany w odniesieniu do działalności gospodarczej. Ponadto z CEIDG (dla ojca skarżącej), wynika, że działalność gospodarcza wskazana we wniosku stanowi wspólność majątkową. W tej sytuacji Komisja Stypendialna ustaliła, że dochód netto na 1 osobę w rodzinie w 2018 r. to kwota 1.364 zł, który przekracza próg dochodowy 1.051,70 zł. W ocenie sądu organ prawidłowo uznał, że skoro w tym samym miesiącu (styczniu 2019 r.), w którym matka skarżącej zamknęła działalność gospodarczą, ojciec ją rozpoczął, a miejsce prowadzenia obu działalności jest tożsame, a także przedmiot działalności jest tożsamy (sklep, przedsiębiorstwo), co wynika z CEiDG, nie można mówić o utracie dochodu. W tej samej bowiem rodzinie jest prowadzona tożsama działalność gospodarcza, a rodzice skarżącej pozostają w małżeńskiej wspólności majątkowej. W tych okolicznościach likwidacja działalności gospodarczej przez jednego z rodziców skarżącej i rozpoczęcie prowadzenia tożsamej działalności przez drugiego z rodziców nie wywołuje skutków faktycznych w sferze dochodowej rodziny skarżącej. Tym samym zdaniem sądu nie doszło, w rozumieniu § 21 regulaminu, do utraty dochodu przez członków rodziny w okresie dłuższym niż 3 miesiące, bowiem z tego samego tytułu rodzina skarżące stale uzyskuje dochody. Mając powyższe na względzie, uznając za prawidłowa zaskarżoną decyzję, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej "p.p.s.a."). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła skarżąca, zaskarżając wyrok w całości. Wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie sprawy, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Nadto wniosła o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła: 1. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. naruszenie prawa materialnego, a mianowicie § 21 Regulaminu świadczeń dla studentów Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego wprowadzonego zarządzeniem nr 121/2019 Rektora WUM z 30 września 2019 r. oraz Komitetu nr 5/2019 z 6 listopada 2019 r. Prorektora ds. Studenckich i Kształcenia poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że ww. przepis dotyczy różnych osób, z których jedna rozpoczyna działalność, a inna kończy, podczas gdy prawidłowa wykładnia ww. przepisu wskazuje, że przepisów o utracie dochodu nie stosuje się, gdy ta sama osoba musi najpierw zakończyć działalność gospodarczą, a następnie w terminie 3 miesięcy ponownie ją rozpocząć; 2. na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy tj. art. 3 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. oraz art. 151 p.p.s.a. poprzez niewłaściwą kontrolę legalności działalności administracji publicznej skutkującą oddaleniem skargi sądowoadministracyjnej, pomimo naruszenia przez organy obu instancji art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. powodującego błędne ustalenie stanu faktycznego w zakresie sytuacji materialnej rodziny skarżącej spowodowanej zakończeniem działalności przez matkę skarżącej, a rozpoczęciem działalności przez ojca skarżącej polegające na przyjęciu, że skoro matka zakończyła działalność, a ojciec założył działalność, to nie zachodzi utrata dochodu w rodzinie skarżącej kasacyjnej, w sytuacji gdy z przedłożonej przez skarżącą dokumentacji wynika, że ojciec po rozpoczęciu działalności nie uzyskał żadnego dochodu, a ponadto powodującego błędne ustalenie stanu faktycznego w zakresie rozpoczęcia działalności w okresie 3 miesięcy od dnia utraty dochodu, gdyż matka skarżącej w terminie 3 miesięcy od dnia zaprzestania prowadzenia działalności nie rozpoczęła jej ponownie. W odpowiedzi na skargę kasacyjną sporządzonej przez r.pr. A. K. w imieniu organu wniesiono o oddalenie skargi i zasądzenie zwrotu kosztów postępowania. Pełnomocnik powołała się na pełnomocnictwo złożone do akt sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. zdanie pierwsze Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Zgodnie § 2 pkt 2 ww. przepisu nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany. I taka też sytuacja zaszła w niniejszej sprawie. Zgodnie z art. 32 p.p.s.a. w postępowaniu w sprawie sądowoadministracyjnej stronami są skarżący oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania jest przedmiotem skargi. Stosownie do art. 34 p.p.s.a. strony i ich organy lub przedstawiciele ustawowi mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników. Z art. 86 ust. 2 i 3 p.s.w.n. wynika, że Odwoławcza Komisja Stypendialna jest organem, który posiada kompetencję do wydawania decyzji w przedmiocie przyznania studentom pomocy materialnej. Kompetencje te potwierdzone zostały w regulaminie świadczeń dla studentów WUM (por. § 7 regulaminu). Legitymacja Odwoławczej Komisji Stypendialnej do działania w charakterze strony w postępowaniu sądowadministracyjnym jest więc następstwem ustrojowego umocowania jej do wydawania decyzji administracyjnych w wyżej podanym zakresie i jest potwierdzona postanowieniami art. 32 p.p.s.a. Jak już zwrócono na to uwagę w części faktycznej uzasadnienia, w niniejszej sprawie w imieniu Odwoławczej Komisji Stypendialnej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, a więc organu będącego stroną niniejszego postępowania, występowała r.pr. A. K., której pełnomocnictwa udzielił Rektor Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego "do reprezentowania Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego w postępowaniach sądowych i administracyjnych oraz do występowania przed innymi organami orzekającymi w granicach określonych w art. 91 k.p.c.". Z pełnomocnictwa przedłożonego do akt niniejszej sprawy nie wynika więc, aby ww. pełnomocnik był umocowany do działania w imieniu Odwoławczej Komisji Stypendialnej Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. Przy czym należy zwrócić uwagę, że organ od początku postępowania sądowego był reprezentowany przez ww. pełnomocnika i wszystkie działania organu były dokonane właśnie przez niego. W zarządzeniu o wyznaczeniu rozprawy zarówno organ, jak i ww. pełnomocnik zostali poinformowani, że pełnomocnictwo przedłożone do akt sprawy zostało udzielone r.pr. A. K. przez Rektora WUM, a nie przez występujący w sprawie organ – Odwoławczą Komisję Stypendialną WUM. Zarządzenie to zostało doręczone ww. pełnomocnikowi oraz organowi, na rozprawie przed Naczelny Sądem Administracyjnym w dniu 14 lutego 2024 r. nikt w imieniu organu się nie stawił. Zatem nieprawidłowe umocowanie ww. pełnomocnika nie zostało w niniejszej sprawie w żaden sposób konwalidowane i spowodowało nieważność postępowania przewidzianą w art. 183 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Powyższe skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonego wyroku, o czym Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. w pkt. 1 sentencji wyroku. Przyjęcie, iż w sprawie wystąpiła przyczyna nieważności postępowania sądowego oznacza, że przedwczesne byłoby zajęcie przez Sąd stanowiska względem zarzutów podnoszonych w skardze kasacyjnej. O kosztach postępowania orzeczono w pkt. 2 sentencji wyroku na podstawie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., przyjmując, że organ, stosownie reagując na informację zawartą w zarządzeniu o wyznaczeniu rozprawy, mógł w niniejszej sprawie skutecznie przeciwdziałać ziszczeniu się przesłanki nieważności postępowania, czego jednak nie uczynił, co przyczyniło się do konieczności uchylenia zaskarżonego wyroku.