III OSK 3256/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej F. R. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 stycznia 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 1370/19 w sprawie ze skargi F. R. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 10 kwietnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych postanawia umorzyć postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 16 stycznia 2020 r. sygn. akt IV SA/Wa 1370/19, oddalił skargę F. R. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia 10 kwietnia 2019 r., nr [...], w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Od powyższego wyroku F. R., pismem z dnia 12 marca 2020 r. (data stempla pocztowego), wniósł skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. W dniu 30 stycznia 2024 r. (data wpływu do Naczelnego Sądu Administracyjnego) Urząd Stanu Cywilnego w K. nadesłał odpis skrócony aktu zgonu skarżącego, z którego wynika, że skarżący zmarł w dniu [...] lipca 2020 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W razie śmierci strony w toku postępowania sądowoadmnistracyjnego ustawodawca określił dwa możliwe kierunki procedowania przez sąd, o których stanowi art. 124 § 1 pkt 1 i art. 161 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. 2023, poz. 1634 ze zm.) - dalej: "P.p.s.a.". W obu przypadkach działanie sądu następuje z urzędu. Uregulowanie to ma także zastosowanie w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym (zob. art. 193 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 124 § 1 pkt 1 P.p.s.a. sąd zawiesza postępowanie z urzędu w razie śmierci strony lub jej przedstawiciela ustawowego. Wyjątek od tej zasady określa art. 124 § 3 P.p.s.a. wskazujący, że nie zawiesza się postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego. W takiej sytuacji zastosowanie znajduje bowiem art. 161 § 1 pkt 2 P.p.s.a., który stanowi, że sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania. Z powyższego wynika, że kierunek procedowania przez sąd administracyjny po powzięciu informacji o śmierci strony zależy od oceny, czy przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, czy też nie. Pierwsza z omawianych sytuacji ma miejsce w niniejszym postępowaniu, bowiem przedmiotem postępowania było przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Uprawnienie to ma bez wątpienia charakter osobisty, ściśle związany z osobą, której dotyczy. Jednocześnie na mocy art. 5 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2018 r. poz. 690 z późn. zm.) – dalej: "ustawa o działaczach opozycji", status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza się na wniosek działacza opozycji antykomunistycznej, osoby represjonowanej z powodów politycznych, wdowy lub wdowca po działaczu opozycji antykomunistycznej lub osobie represjonowanej z powodów politycznych lub innego członka rodziny zmarłego działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Tym samym legitymację do wszczęcia postępowania i występowania w nim w roli strony posiada zarówno sam zainteresowany, jak i członkowie najbliższej rodziny. Redakcja przepisu pozwala przyjąć, że uprawnienie to po stronie najbliższych aktualizuje się z chwilą śmierci działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Ustawodawca przyznał je bowiem wdowie lub wdowcowi, a następnie wskazał na inne osoby z rodziny zmarłego. Oznacza to, że za życia tylko sam zainteresowany posiada uprawnienie do wystąpienia o przyznanie mu statusu działacza opozycji, a dopiero po jego śmierci zyskują je osoby mu bliskie, wymienione w powołanym przepisie, które na podstawie art. 5 ust. 2 i ust. 2b ustawy o działaczach opozycji mogą złożyć taki wniosek do organu. Zatem, wobec śmierci skarżącego - skoro wskazany wyżej przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków ściśle związanych z osobą zmarłego, skarga kasacyjna nie mogła być rozpoznana, a postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, na podstawie art. 161 § 1 pkt 2 w zw. z art. 193 P.p.s.a., należało umorzyć.