III OSK 3040/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Rafał Stasikowski Sędziowie: Sędzia NSA Zbigniew Ślusarczyk Sędzia del. WSA Paweł Mierzejewski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. O. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 25 lipca 2023 r. sygn. akt II SA/Lu 184/23 w sprawie ze skargi E. O. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...] stycznia 2023 r. znak [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie (dalej: "WSA w Lublinie" albo "Sąd pierwszej instancji") wyrokiem z dnia 25 lipca 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 184/23, po rozpoznaniu sprawy ze skargi E. O. (dalej także jako "strona", "skarżący" oraz "skarżący kasacyjnie") na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: "organ") z dnia [...] stycznia 2023 r. znak [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, oddalił skargę. W uzasadnieniu wydanego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że decyzją z dnia [...] stycznia 2023 r. znak [...], wydaną na podstawie art. 5 ust. 1 w związku z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1255 ze zm.), dalej: "ustawa" albo "ustawa o działaczach opozycji", Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] grudnia 2022 r. znak [...] odmawiającą E. O. potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu obu decyzji Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wyjaśnił, że Prezes Instytutu Pamięci Narodowej w dniu [...] sierpnia 2019 r. wydał ostateczną i prawomocną decyzję znak [...] utrzymującą w mocy decyzją własną z dnia [...] lipca 2019 r. znak [...] o odmowie potwierdzenia spełnienia przez E. O. przesłanek określonych w art. 4 ustawy. W archiwach IPN znajdują się bowiem dokumenty, z których wynika, że strona w okresie PRL była tajnym informatorem ówczesnych służb, nosząc pseudonim "[...]". Z racji tego, że w myśl art. 5 ust. 1 ustawy potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych następuje wyłącznie w przypadku stwierdzenia przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy, organ w niniejszej sprawie zobligowany był wydać decyzję odmowną. E. O. wniósł skargę na decyzję z dnia [...] stycznia 2023 r. domagając się jej uchylenia jako bezprawnej. Zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji zarzucił sprzeczność z prawomocnym wyrokiem z dnia 13 czerwca 2018 r., wydanym w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 3409/17. Skarżący podniósł, że doświadczył ze strony urzędników Prezesa IPN moralnego znęcania się nad schorowanym, zasłużonym dla Polski starym człowiekiem, zamiast powszechnego szacunku za uczciwe i godne życie. Przytoczył przepisy Konstytucji RP, tj. art. 2, art. 7, art. 19, art. 30, art. 32, art. 42 ust. 3, art. 45 oraz art. 51 ust. 3, które, jego zdaniem, organ zignorował. Zarzucił nadto organowi złamanie zasad prawa i kierowanie się wyłącznie złośliwością w stosunku do niego. Zarzucił także błędną interpretację złożonego przez niego zobowiązania do przestrzegania tajemnicy wojskowej jako pracownika w stopniu [...] w [...]. W ocenie skarżącego jednostronne notatki przy braku zobowiązania do współpracy czy pobierania wynagrodzenia nie stanowią o jego świadomej współpracy. Zarzucił organowi powoływanie się w decyzjach na różne wyroki, które nie mają nic wspólnego z meritum sprawy. Podniósł również zarzuty dotyczące braku konkretnych dowodów na współpracę z organami bezpieczeństwa oraz zignorowanie wyroku Trybunału Konstytucyjnego, w którym wskazano pięć przesłanek decydujących o współpracy z organami bezpieczeństwa państwa (świadome przekazywanie informacji, tajny charakter współpracy, współpraca związana z operacyjnym zdobywaniem informacji, urzeczywistnianie się współpracy w konkretnych działaniach). Powołał się także na zasadę domniemania niewinności, która ustanowiona jest w art. 5 § 1 ustawy – Kodeks postępowania karnego, dalej "k.p.k.". Wielokrotnie podkreślił zarzut braku stosowania przez organ wyroków sądów oraz Trybunału Konstytucyjnego. Ponadto zdaniem skarżącego decyzje wydane przez organ naruszają przepisy art. 7a § 1 oraz art. 81a § 1 ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego, dalej "k.p.a.". Zarzucił organowi, w świetle posiadanych w archiwach organu dokumentów, podważenie prawdy materialnej poprzez pomówienie go o współpracę. Skarżący stwierdził, iż organ nadinterpretuje przepisy ustawy o opozycji antykomunistycznej. Przytoczył cytaty dotyczące postępowania lustracyjnego, zarzucając organowi brak stosowania ich w niniejszej sprawie. W ocenie skarżącego, w odnalezionych dokumentach znajdujących się w zasobach IPN nie ma dowodów na jego współpracę z organami bezpieczeństwa, podając w wątpliwość ich autentyczność. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.", Sąd pierwszej instancji wskazał, że materialnoprawną podstawę obu decyzji odmawiających skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych stanowi art. 5 ust. 1 w związku z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Z wykładni językowej powyższych norm prawnych wprost wynika, że koniecznym warunkiem potwierdzenia przez Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych jest uprzednie stwierdzenie przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, że osoba ubiegająca się o potwierdzenie tego statusu spełnia warunki, o których mowa w art. 4 tej ustawy. Sąd meriti odnotował, że w niniejszej sprawie Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wydał w dniu [...] lipca 2019 r. decyzję o odmowie potwierdzenia spełnienia przez E. O. przesłanek określonych w art. 4 ustawy. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy na skutek wniosku skarżącego decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lipca 2019 r. Decyzja z dnia [...] sierpnia 2019 r. jest z kolei ostateczna i prawomocna (skarga E. O. na tę decyzje została prawomocnie oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lutego 2020 r., wydanym w sprawie o sygn. akt IV SA/Wa 2499/19). Wobec powyższego, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, zdaniem Sądu meriti, miał obowiązek odmówić skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W postępowaniu, w którym została wydana zaskarżona decyzja, organ nie może ponownie badać spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek z art. 4 ustawy, będąc związanym stanowiskiem wyrażonym przez Prezesa IPN. Odnosząc się z kolei do zarzutu skarżącego, że organy nie respektują stanowiska wyrażonego w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 czerwca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 3409/17, Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że kwestia ta nie może być poddana ocenie w niniejszym postępowaniu, gdyż została już rozstrzygnięta w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 lutego 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 2499/19, mocą którego sąd ten oddalił skargę E. O. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] sierpnia 2019 r. odmawiającą potwierdzenia statusu działacza opozycji odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Sąd pierwszej instancji wskazał, że organ prawidłowo przyjął, iż w ramach niniejszego postępowania zastosowanie będą miały przepisy obowiązujące w chwili wydania rozstrzygnięcia. Stan prawny towarzyszący wydaniu zaskarżonej decyzji uległ zmianie w stosunku do stanu prawnego, na kanwie którego zapadł wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 czerwca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 3409/19. Sąd w tym wyroku wskazał, że organ zasadnie przyjął, że należy uwzględnić nowe brzmienie art. 4 ustawy jako punkt wyjścia do rozważań na temat zasadności zgłoszonego przez skarżącego żądania. Powyższy przepis został znowelizowany przez art. 3 ustawy z dnia 12 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r., poz. 992), dalej: "ustawa nowelizująca", a nowe brzmienie art. 4 ustawy o działaczach opozycji zaczęło obowiązywać od dnia 12 czerwca 2019 r. Co ważne, ustawa nowelizująca nie zawiera zapisów o charakterze intertemporalnym, co koreluje jednak bezpośrednio z zasadą legalizmu zawartą w art. 6 k.p.a., w ramach której formułuje się pogląd, że organy administracji publicznej obowiązane są stosować przepisy prawa obowiązujące w chwili wydania rozstrzygnięcia, o ile przepisy intertemporalne nie stanowią inaczej. W związku z powyższym Sąd pierwszej instancji uznał za bezzasadny podniesiony przez skarżącego zarzut naruszenia art. 153 P.p.s.a., tj. wydania orzeczenia sprzecznego z ocenami prawnymi sformułowanymi w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 czerwca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 3409/19. Sąd meriti podkreślił, że art. 153 P.p.s.a. co prawda wyraża zasadę związania oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu sądu, ale równocześnie w przepisie tym zastrzeżono, że związanie to nie obowiązuje, gdy przepisy prawa uległy zmianie. Skarżący wywiódł skargę kasacyjną od powyższego wyroku, zaskarżając wydany wyrok w całości. Na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi Sądu pierwszej instancji zarzucił: 1. mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisu art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, polegające na błędnej, odmiennej jego wykładni po jego nowelizacji interpretującej "dokumenty" w rozumieniu tegoż przepisu, podczas gdy przepis ten mimo nowelizacji ciągle wymaga, aby dokument, będący podstawą odmowy potwierdzenia statusu osoby represjonowanej był wytworzony przy udziale osoby represjonowanej; 2. mające wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisu postępowania, tj. art. 170 P.p.s.a., polegające na pominięciu treści wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 czerwca 2018 r. o sygn. akt. IV SA/Wa 3409/17, podczas gdy wyrok uznający, iż E. O. nie brał udziału przy tworzeniu ubeckich dokumentów jest prawomocny i wiąże sąd i organy. Z uwagi na powyższe zarzuty wniesiono o rozpoznanie przedmiotowej skargi w sposób łączny wraz ze sprawą zawisłą przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pod sygn. akt III OSK 1985/23 na podstawie art. 111 § 2 P.p.s.a. ze względu na to, iż te sprawy pozostają ze sobą w związku; uchylenie zaskarżonego wyroku z dnia 25 lipca 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 184/23; unieważnienie wydanego w warunkach powagi rzeczy osądzonej prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Warszawie z dnia 26 lutego 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 2499/19; zasądzenie zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Ponadto skarżący kasacyjnie oświadczył, iż zrzeka się prawa do przeprowadzenia rozprawy w przedmiotowej sprawie ze względu na sprawność postępowania. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. W piśmie procesowym z dnia 21 listopada 2023 r. skarżący kasacyjnie przesłał kopie pism skierowanych przez jego pełnomocnika do Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, co uzasadnia jej oddalenie. Stosownie do art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.", Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie zachodzi żadna z okoliczności skutkujących nieważnością postępowania, o jakich mowa w art. 183 § 2 P.p.s.a. Nie zachodzi również żadna z przesłanek odrzucenia skargi albo umorzenia postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, o których mowa w art. 189 P.p.s.a., które Naczelny Sąd Administracyjny rozważa z urzędu dokonując kontroli wyroku zaskarżonego skargą kasacyjną. Przed przystąpieniem do oceny zarzutów zawartych w skardze kasacyjnej odnotować należy, że zgodnie z treścią art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Co istotne, granice skargi kasacyjnej winny być wyznaczane przez stronę skarżącą kasacyjnie w sposób precyzyjny. Obowiązkiem strony składającej środek odwoławczy jest bowiem takie zredagowanie podstaw kasacyjnych, a także ich uzasadnienia, aby nie budziły one wątpliwości interpretacyjnych (zob. w tej materii m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 lutego 2009 r.; sygn. akt II FSK 1688/07). Ważne jest nadto zwrócenie uwagi, że w praktyce orzeczniczej Naczelnego Sądu Administracyjnego nie dochodzi do automatycznego dyskwalifikowania skarg kasacyjnych w sytuacji, gdy zarzuty kasacyjne nie w pełni spełniają wymogi konstrukcyjne określone w art. 176 P.p.s.a., czego potwierdzeniem jest uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, podjęta w pełnym składzie (publ.: ONSAiWSA z 2010 r. nr 1, poz.1). Naczelny Sąd Administracyjny nie może jednak zasadniczo we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej ani uściślać, bądź w inny sposób ich korygować (zob. w tej materii wyrok Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 stycznia 2015 r.; sygn. akt II GSK 2140/13), chyba że umożliwia to powołana choćby niedoskonale podstawa prawna, a wadliwość zarzutu jest możliwa do usunięcia poprzez analizę argumentacji uzasadnienia środka odwoławczego (zob. w tej materii wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 sierpnia 2012 r.; sygn. akt I FSK 1679/11). W złożonej skardze kasacyjnej zgłoszone zostały zarówno zarzuty naruszenia prawa materialnego, jak i przepisów postępowania. W sytuacji, kiedy skarga kasacyjna zarzuca naruszenie prawa materialnego oraz naruszenie przepisów postępowania, co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu winny podlegać zarzuty naruszenia przepisów postępowania. W odniesieniu do zarzutu naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 170 P.p.s.a., polegającego na pominięciu treści wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 czerwca 2018 r., sygn. akt. IV SA/Wa 3409/17 stwierdzić należy, że analiza przedmiotowego zarzutu prowadzi do konstatacji, że zarzut ten jest a limine nieskuteczny. Kwestia pominięcia treści wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 czerwca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 3409/17 wymyka się bowiem spod kontroli sądowej w niniejszej sprawie. Zatem już z tej przyczyny Sąd pierwszej instancji nie mógł naruszyć art. 170 P.p.s.a. Należy także zwrócić uwagę, że w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że kwestia tego, że organy nie respektują stanowiska wyrażonego w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 czerwca 2018 r. (sygn. akt IV SA/Wa 3409/17) nie mogła być poddana ocenie w niniejszym postępowaniu, gdyż została już rozstrzygnięta w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 lutego 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 2499/19, mocą którego sąd oddalił skargę E. O. na decyzję Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni Przeciwko Narodowi Polskiemu z dnia [...] sierpnia 2019 r. odmawiającą potwierdzenia statusu działacza opozycji odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu tego wyroku wskazał z kolei, że organ prawidłowo przyjął, iż w ramach niniejszego postępowania zastosowanie będą miały przepisy obowiązujące w chwili wydania rozstrzygnięcia. Stan prawny towarzyszący wydaniu zaskarżonej decyzji uległ bowiem zmianie w stosunku do stanu prawnego, na kanwie którego zapadł wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 czerwca 2018 r., IV SA/Wa 3409/19. Dodatkowo wymaga wyjaśnienia, że moc wiążąca prawomocnego wyroku sądu administracyjnego związana jest z tożsamością stosunku prawnego będącego przedmiotem sprawy (zob. w tej materii m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego dnia z 28 czerwca 2022 r.; sygn. akt II GSK 272/19). Tożsamość sprawy zachodzi w przypadku, gdy w prowadzonym postępowaniu występują te same podmioty, ten sam przedmiot i ten sam stan prawny w niezmienionym stanie faktycznym, w stosunku do postępowania już zakończonego decyzją ostateczną. Przy czym tożsamość przedmiotową należy rozumieć szerzej niż tylko jako przedmiot sprawy. Chodzi w tym wypadku zarówno o identyczny przedmiot nowej sprawy w stosunku do sprawy uprzednio ostatecznie rozstrzygniętej, jak i o tożsamość stanu prawnego tej sprawy przy niezmienionych jej okolicznościach faktycznych. Tym samym obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciąży na organie administracyjnym i na sądach, ale jest on wyłączony w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Powtórzyć zaś należy, że stan prawny uległ zmianie po wydaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyroku z dnia 13 czerwca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 3409/19. Odnosząc się z kolei do zarzutu naruszenia prawa materialnego, uznać należy, że zarzut ten również nie może być uznany za nieskuteczny. Należy odnotować, że art. 4 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych nie stanowi jednej zamkniętej całości, ale składa się z dwóch jednostek redakcyjnych. Należy zatem przypomnieć, że przez podstawę kasacyjną należy rozumieć konkretny przepis prawa, którego naruszenie przez Sąd pierwszej instancji zarzuca skarga kasacyjna. W odniesieniu do przepisu, który nie stanowi jednej zamkniętej całości, a składa się z ustępów, punktów i innych jednostek redakcyjnych, wymóg skutecznie wniesionej skargi kasacyjnej jest spełniony wówczas, gdy wskazuje ona konkretny przepis naruszony przez sąd pierwszej instancji, z podaniem numeru artykułu, ustępu, punktu i ewentualnie innej jednostki redakcyjnej przepisu (zob. w tej materii m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 22 stycznia 2013 r.; sygn. akt II GSK 1573/12 oraz z dnia 19 października 2022 r.; sygn. I OSK 1407/19). Podkreślenia również wymaga, że uzasadniając zarzut naruszenia prawa materialnego przez jego błędną wykładnię wykazać należy, że sąd mylnie zrozumiał stosowany przepis prawa, natomiast uzasadniając zarzut niewłaściwego zastosowania przepisu prawa materialnego wykazać należy, iż sąd stosując przepis popełnił błąd w subsumcji, czyli że niewłaściwie uznał, iż stan faktyczny przyjęty w sprawie odpowiada stanowi faktycznemu zawartemu w hipotezie normy prawnej, zawartej w przepisie prawa. W obu tych przypadkach autor skargi kasacyjnej wykazać musi ponadto w uzasadnieniu, jak w jego ocenie powinien być rozumiany stosowany przepis prawa, czyli jaka powinna być jego prawidłowa wykładnia bądź jak powinien być stosowany konkretny przepis prawa ze względu na stan faktyczny sprawy, a w przypadku zarzutu niezastosowania przepisu - dlaczego powinien być zastosowany. Mając na uwadze warstwę opisową omawianego zarzutu Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że autor skargi kasacyjnej nie wskazał, czy naruszenie postanowień ww. przepisu polega - jego zdaniem - na błędnej jego wykładni, czy niewłaściwym zastosowaniu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że treść uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie naruszyła dobra osobiste skarżącego w postaci godności, poprzez błędną wykładnię prawa materialnego, polegającą na przypisaniu skarżącemu czynów, których nigdy nie popełnił. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący kasacyjnie wadliwie sformułowanym zarzutem prawa materialnego podważa w istocie ustalenia stanu faktycznego sprawy, które powinny być zwalczane poprzez zarzuty proceduralne (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.). Należy zaakcentować, że zgodnie z ugruntowanymi poglądami prezentowanymi w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego niedopuszczalne jest zastępowanie zarzutu naruszenia przepisów postępowania zarzutem naruszenia prawa materialnego i za jego pomocą kwestionowanie ustaleń faktycznych. Nie można skutecznie powoływać się na zarzut niewłaściwego zastosowania lub niezastosowania prawa materialnego w odniesieniu do stanu faktycznego kwestionowanego w ramach tych zarzutów, o ile równocześnie nie zostaną także skutecznie zakwestionowane, tj. w ramach drugiej podstawy kasacyjnej, ustalenia faktyczne, na których oparto skarżone rozstrzygnięcie (zob. w tej materii wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 stycznia 2013 r.; sygn. akt I OSK 1171/12). Próba zwalczenia ustaleń faktycznych poczynionych przez Sąd pierwszej instancji nie może skutecznie nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego (tak Naczelny Sąd Administracyjny m.in. w wyrokach z dnia: 29 stycznia 2013 r.; sygn. akt I OSK 2747/12 oraz z dnia 6 marca 2013 r.; sygn. akt II GSK 2327/11). Jednocześnie należy podkreślić, że ocena zasadności zarzutu naruszenia prawa materialnego przez jego niewłaściwe zastosowanie (również jako konsekwencja błędnej wykładni tego prawa) w realiach danej sprawy może być dokonana wyłącznie na podstawie ustalonego w sprawie stanu faktycznego, nie zaś na podstawie stanu faktycznego, który skarżący uznaje za prawidłowy (zob. w tej materii wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 13 sierpnia 2013 r.; sygn. akt II GSK 717/12 oraz z dnia 4 lipca 2013 r.; sygn. akt I GSK 934/12). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji prawidłowo zinterpretował art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy i zarazem prawidłowo zastosował ten przepis do oceny zaskarżonej decyzji. Ziściły się zatem przesłanki uniemożliwiające przyznanie stronie wnioskującej statusu działacza opozycji antykomunistycznej. Tej kwalifikacji, przy zastosowaniu przepisów prawa materialnego, skarżący kasacyjnie skutecznie nie podważył w skardze kasacyjnej. Wymaga nadto wyjaśnienia, że analiza celów i założeń ustawy o działaczach opozycji pozwala przyjąć, że ustawodawca dąży do stanu, w którym osoby świadomie i tajnie współpracujące z organami bezpieczeństwa totalitarnego państwa nie będą miały statusu działacza opozycji antykomunistycznej, bądź osoby represjonowanej z powodów politycznych (por. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 28 kwietnia 1999 r.; sygn. akt K 3/99; publ. OTK 1999, nr 4, poz. 73). Ustawa o działaczach opozycji, a w szczególności zawarta w niej preambuła wskazuje, że jej celem jest przyznanie szczególnego statusu działacza opozycji osobom represjonowanym z powodów politycznych angażujących się w latach 1956-1989 w działalność antykomunistyczną z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych zmierzającą do odzyskania suwerenności i niepodległości Ojczyzny lub byli z tych powodów represjonowani. Przepisy tej ustawy w sposób ścisły określają zasady potwierdzenia tego statusu, nie dopuszczając w tym zakresie jakiegokolwiek uznania administracyjnego. Zatem tylko te zdarzenia, które zostały wymienione w przepisach ustawy o działaczach opozycji mogą spowodować uznanie, że dana osoba była działaczem opozycji antykomunistycznej lub była represjonowana z przyczyn politycznych. W przepisie art. 5 ust. 1 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej wskazano tryb uzyskania decyzji o przyznaniu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa IPN, że osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej. Z treści art. 5 ust. 3 ustawy jednoznacznie wynika, że do wniosku, o którym mowa w ust. 2, dołącza się: 1) dowody potwierdzające spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3, oraz 2) decyzję administracyjną Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4, albo dokument potwierdzający nadanie Krzyża Wolności i Solidarności. Oznacza to, że jednym w warunków, jakie musi spełnić wnioskodawca, jest dołączenie decyzji Prezesa IPN, że wnioskodawca nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz, że w archiwum IPN nie zachowały się dokumenty wytworzone przez niego lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Co istotne, rola Prezesa IPN ogranicza się wyłącznie do potwierdzenia lub zaprzeczenia, istnienia kumulatywnie, przesłanek z art. 4 ustawy o działaczach opozycji. Postępowanie Prezesa IPN ma charakter uproszczony, gdyż zostało ono zawężone wyłącznie do badania zasobów archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej pod kątem zachowania w nich dokumentów o cechach określonych w art. 4 ust. 1 pkt 2 tej ustawy. Orzecznictwo sądowoadministracyjne zajmuje jednolite stanowisko, że obowiązkiem organu jest wyłącznie odzwierciedlenie stanu zasobów archiwalnych według skonkretyzowanych w przepisach kryteriów i sformułowanie oceny czy stan zasobów archiwalnych zawiera dokumenty, których treść wskazuje na to, że istniały dokumenty wskazujące na współpracę skarżącego ze służbami bezpieczeństwa i czy w ramach tej współpracy wytworzył on jakieś dokumenty lub czy jakieś dokumenty powstały przy jego udziale. Rolą organu wyznaczoną przez art. 4 ustawy o działaczach opozycji nie jest więc ani ocena wiarygodności materialnej opisanych w tych dokumentach zdarzeń czy osób, ani ustalenie czy wynikająca z dokumentów współpraca miała w rzeczywistości miejsce (zob. w tej materii wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 19 lutego 2019 r.; sygn. akt II OSK 820/18, z dnia 29 kwietnia 2022 r.; sygn. akt III OSK 1094/21, z dnia 17 maja 2022 r.; sygn. akt III OSK 1596/21, z dnia 2 marca 2023 r.; sygn. akt III OSK 7122/21, z dnia 19 kwietnia 2023 r.; sygn. akt III OSK 2129/21 oraz z dnia 5 grudnia 2023 r.; sygn. akt III OSK 6716/21). Ponadto wskazać należy, że zbadaniu, czy współpraca ze Służbą Bezpieczeństwa rzeczywiście miała miejsce, służy postępowanie lustracyjne, w tym w postępowanie autolustracyjne (art. 20 ust. 5 tzw. ustawy lustracyjnej). Postępowanie lustracyjne toczy się przed sądem powszechnym, który przeprowadza pełne postępowanie dowodowe, stosując odpowiednio przepisy k.p.k. (art. 19 ustawy lustracyjnej). Skarżący kasacyjnie, jak wynika z oświadczenia złożonego do protokołu rozprawy przed Sądem pierwszej instancji, takiego postępowania nie zainicjował. Należy odnotować, że Prezes Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wydał w dniu [...] lipca 2019 r. decyzję o odmowie potwierdzenia spełnienia przez skarżącego kasacyjnie przesłanek określonych w art. 4 ustawy. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy na skutek wniosku skarżącego kasacyjnie decyzją z dnia [...] sierpnia 2019 r. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] lipca 2019 r. Decyzja z dnia [...] sierpnia 2019 r. jest ostateczna i prawomocna. Skarga E. O. na tę decyzje została z kolei prawomocnie oddalona wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 20 lutego 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 2499/19. Skoro więc skarżący kasacyjnie nie przedstawił decyzji Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w sprawie spełnienia warunków, o których mowa w art. 4 ustawy, natomiast przedłożył decyzję o niespełnieniu warunków, o których mowa w tym przepisie, to organ administracji miał obowiązek wydania decyzji odmownej w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Dla wydania zaskarżonej decyzji nie miały relewantnego znaczenia podnoszone przez skarżącego kasacyjnie okoliczności dotyczące represji jakich doznał w okresie stanu wojennego. Z art. 4 ust. 1 pkt 2 ustawy wynika jednoznacznie, że potwierdzenie istnienia dokumentacji, o której mowa w tym przepisie, uniemożliwia przyznanie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Przepisy tej ustawy w sposób ścisły określają zasady potwierdzenia tego statusu i nie dopuszczają w tym zakresie jakiegokolwiek uznania administracyjnego. Dodać należy, że w uzasadnieniu projektu ustawy o zmianie ustawy o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu oraz niektórych innych ustaw (Druk nr 3270 Sejm VIII Kadencji – publ. na stronie internetowej sejm.gov.pl) w odniesieniu do zmiany w ustawie o działaczach opozycji wskazano, że pozwoli ona uniknąć "wątpliwości interpretacyjnych dotyczących klasyfikowania dokumentów odnoszących się do udziału wnioskodawcy w wytworzeniu dokumentów". Ponadto argumentowano, że ustawa wiążę się z ustanowieniem przywileju na wniosek lub rzecz osoby zainteresowanej, tj. przyznaniem świadczenia pieniężnego i nie ogranicza praw takiej osoby. Nie ulega wątpliwości, że kryteria odnoszące się do przyznania przywileju mogą i powinny być ostrzejsze niż w przypadku uregulowań ustawowych odnoszących się do ograniczania praw jednostki. Podkreślić również należy, że powszechne rozumienie represji politycznych jest znacznie szersze niż przyjmowane przez ustawodawcę w art. 3 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej, który to przepis wymienia enumeratywnie okoliczności, jakie muszą zachodzić wobec osoby, by przyznać jej status represjonowanego. Poczucie osobistej krzywdy, doznanej traumy, cierpienia, utrudnień życiowych w tamtym czasie nie zostały uznane przez ustawodawcę za przesłankę umożliwiającą uzyskanie przedmiotowego statusu (zob. w tej materii m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 grudnia 2024 r.; sygn. akt II OSK 5731/21). Konkludując powyższe zapatrywania uznać należy, że Sąd pierwszej instancji zasadnie przyjął, że organ zgromadził i ocenił materiał dowodowy, który stanowił wystarczającą podstawę do prawidłowych ustaleń faktycznych i zastosowania właściwych konsekwencji wynikających z norm prawnych. Rozstrzygnięcie zostało nadto prawidłowo uzasadnione. Odnosząc się z kolei do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o unieważnienie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 lutego 2020 r., sygn. akt IV SA/Wa 2499/19 podnieść należy, że w niniejszym postępowaniu kasacyjnym wniosek ten nie może podlegać rozpoznaniu. Wniosek o unieważnienie prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego może bowiem złożyć jedynie Prezes Naczelnego Sądu Administracyjnego, a uprawnienie takie nie przysługuje stronie. Strona może oczywiście zwrócić się do Prezesa Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozważenie wystąpienia z wnioskiem do Naczelnego Sądu Administracyjnego o unieważnienie prawomocnego orzeczenia wydanego przez sąd administracyjny. Jak wynika z pisma skarżącego kasacyjnie przedłożonego do akt sądowych niniejszej sprawy pełnomocnik skarżącego sformułował wniosek do Prezesa Sądu Administracyjnego o unieważnienie ww. wyroku (niepodpisana kopia pisma z dnia [...] marca 2023 r.). Z kolei wniosek o rozpoznanie przedmiotowej skargi kasacyjnej łącznie wraz ze sprawą zawisłą przed Naczelnym Sądem Administracyjnym pod sygn. akt III OSK 1985/23 jest bezprzedmiotowy z uwagi na fakt, że wyrokiem z dnia 10 października 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 maja 2023 r., sygn. akt IV SA/Wa 289/23 o odrzuceniu skargi w sprawie ze skargi E. O. na niewykonanie przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 czerwca 2018 r., sygn. akt IV SA/Wa 3409/17. Jak wskazano na wstępie, przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych we wniesionym środku odwoławczym. W realiach rozpatrywanej sprawy Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skarga kasacyjna nie zawierała usprawiedliwionych podstaw, w związku z czym, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku, o jej oddaleniu. Niniejsza sprawa zastała rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 i 3 P.p.s.a., bowiem skarżący kasacyjnie zrzekł się rozprawy, zaś organ nie zażądał jej przeprowadzenia.