Wróć do: Orzeczenia NSA

Sygnatura

III OSK 2135/25

Wyrok NSA z 21 października 2026 r., III OSK 2135/25 – odpady

Wynik

Oddalono skargę kasacyjną

Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia
21 października 2026
Prawomocne
tak

Treść rozstrzygnięcia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Artur Kuś Sędziowie: Sędzia NSA Teresa Zyglewska Sędzia del. WSA Sławomir Pauter (sprawozdawca) Protokolant Starszy sekretarz sądowy Edyta Kuczkowska po rozpoznaniu w dniu 21 października 2026 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej [...] sp. j. z siedzibą w B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 sierpnia 2025 r., sygn. akt II SA/Po 385/25 w sprawie ze skargi [...] sp. j. z siedzibą w B. na zarządzenie pokontrolne Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia 21 marca 2025 r., nr WI.703.502.5.2024.ahw w przedmiocie odpadów 1. prostuje niedokładność w rubrum wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 7 sierpnia 2025 r., sygn. akt II SA/Po 385/25 w ten sposób, że zamiast słów ze skargi [...] sp. j. z siedzibą w B. wpisuje słowa "ze skargi [...] sp. j. z siedzibą w B.", 2. oddala skargę kasacyjną.

Analiza z kontekstem sprawy

Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (dalej "WSA w Poznaniu", "Sąd I instancji") wyrokiem z dnia 7 sierpnia 2025 r., sygn. akt II SA/Po 385/25, oddalił skargę [...] spółka jawna w B. (dalej: "skarżąca", "spółka") na zarządzenie pokontrolne Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska (dalej: "WIOŚ", "organ") z 21 marca 2025 r., nr WI.703.502.5.2024.ahw, w przedmiocie odpadów. Powyższy wyrok, od którego została złożona skarga kasacyjna, zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. W dniach [...] lipca – [...] października 2024 r. upoważniony inspektor Wielkopolskiego Wojewódzkiego Inspektoratu Ochrony Środowiska przeprowadził kontrolę działalności spółki prowadzącej działalność w zakresie zbierania i przetwarzania odpadów na podstawie zezwolenia stanowiącego decyzję Marszałka Województwa Wielkopolskiego z 27 maja 2014 r., znak: DSR-II-2.7244.23.2013 (zmienionej następnie decyzją Marszałka Województwa Wielkopolskiego z 30 września 2014 r., znak DSR-II-2.7244.55.2014 oraz decyzją Starosty Poznańskiego z 30 listopada 2016 r., znak WŚ.6233.112.2016.1). Z kontroli sporządzono protokół nr [...], którego podpisania spółka odmówiła i 3 grudnia 2024 r. wniosła do niego uwagi oraz zastrzeżenia. Organ odpowiedział spółce pismem z 9 stycznia 2025 r., znak: [...], podtrzymując swoje stanowisko. W związku ze stwierdzonymi nieprawidłowościami WIOŚ wydał 21 marca 2025 r. zarządzenie pokontrolne nr [...], zobowiązując spółkę do podjęcia działań w celu usunięcia stwierdzonych naruszeń w czterech punktach: w zakresie przestrzegania warunków zezwolenia (na bieżąco), przekazywania odpadów podmiotom uprawnionym (na bieżąco), prowadzenia ewidencji odpadów (na bieżąco), prowadzenia monitoringu wizyjnego miejsc magazynowania odpadów (na bieżąco). Organ wskazał że spółka naruszyła pkt II.3.1 zezwolenia z 27 maja 2014 r. magazynując odpady (o kodach: 20 02 01, 17 02 02, 15 01 01) luzem w boksach lub hałdach zamiast w workach, pojemnikach lub kontenerach, co potwierdzały zdjęcia z kontroli. WIOŚ wyjaśnił również, że zezwolenie nie przewidywało tymczasowego magazynowania odpadów poza wyznaczonymi miejscami w związku z przeładunkiem. Ponadto stwierdził naruszenie przez spółkę art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (dalej jako "u.o."). Analiza danych w bazie BDO wykazała bowiem, że spółka prowadziła ewidencję odpadów niezgodnie ze stanem rzeczywistym i nie na bieżąco. Część wpisów w KEO (155 z 316) została wprowadzona z opóźnieniem (po ponad 30 dniach), a niektóre odpady, pomimo braku przetworzenia, były wstecznie zaewidencjonowane jako przetworzone. Miało to wpływ na rzeczywistą ilość magazynowanych odpadów. WIOŚ uznał również, że rozpoczęcie przez spółkę rzetelnego prowadzenia ewidencji odpadów po kontroli nie zanegowało wcześniejszych naruszeń, które były powtarzane w poprzednich latach. Końcowo organ potwierdził, że spółka magazynując odpady palne była zobowiązana do zapewnienia dostępu do obrazu z wizyjnego systemu kontroli w czasie rzeczywistym przez system teleinformatyczny, zgodnie z art. 25 ust. 6a i 6f u.o. Tymczasem podczas logowania 24 października 2024 r. nie był możliwy dostęp do dwóch kamer. Przy czym WIOŚ odrzucił twierdzenia spółki o problemach technicznych po stronie organu, argumentując, że to na posiadaczu odpadów ciążył obowiązek udostępnienia sprawnego systemu. Jednocześnie WIOŚ zauważył, że nie miał obowiązku informowania skarżącej o naruszeniach przed doręczeniem protokołu, a fakt, iż część kamer działała sugerował, że problem leżał po stronie nadawcy (spółki). Spółka wystąpiła do WSA w Poznaniu ze skargą na przedstawione zarządzenie pokontrolne z 21 marca 2025 r., zaskarżając je w całości i wnosząc o dopuszczenie oraz przeprowadzenie dowodów uzupełniających ze wskazanych przez skarżącą dokumentów, w tym dotyczących ochrony przeciwpożarowej i funkcjonowania systemu BDO. W odpowiedzi na skargę WIOŚ wniósł o odrzucenie skargi, ewentualnie o jej oddalenie w całości. Podkreślił również, że nowe operaty przeciwpożarowe oraz wyznaczone w nich miejsca magazynowania nie miały znaczenia dla wcześniej uzyskanego i nadal obowiązującego zezwolenia. Operat przeciwpożarowy był jedynie dokumentem pomocniczym, wskazującym bezpieczeństwo pożarowe, a nie zezwoleniem na działalność, i nie uwzględniał globalnej gospodarki odpadami czy właściwości wszystkich odpadów (np. bioodpadów, które nie są palne). Zobowiązanie do przestrzegania obowiązującej decyzji było nadrzędne. Podczas trwania rozprawy sądowoadministracyjnej 7 sierpnia 2025 r. pełnomocnik skarżącej przedłożył pismo z Ministerstwa Klimatu i Środowiska z 14 maja 2025 r. dotyczące m. in. zagadnień spełnienia wymogów wynikających z opinii przeciwpożarowej, wyjaśniając, że nowe wymagania przeciwpożarowe musiały być spełnione przed zainicjowaniem procedury dotyczącej zmiany obowiązującego pozwolenia na zbieranie. Zmiany w operacie dokonane w kolejnych latach wynikały ze zmiany otoczenia prawnego i konieczności dostosowania się do nowych przepisów. Zdaniem pełnomocnika skarżącej obecna działalność spółki jest prowadzona na podstawie decyzji dotychczasowej oraz aktów podjętych w ramach procedury dotyczącej zmiany decyzji, w tym w szczególności aktualnych operatów przeciwpożarowych, uwzględniających aktualne przepisy w tym zakresie, a faktem powszechnie znanym jest, że postępowania w przedmiocie zmiany pozwolenia na zbieranie są prowadzone latami. Pełnomocnik skarżącej wskazał, że w zakresie braku zapewnienia monitoringu wizyjnego prowadzone są przez WIOŚ dwa postępowania dotyczące nałożenia administracyjnej kary pieniężnej, z czego jedno z tych postępowań zakończyło się wydaniem decyzji, która nie jest jeszcze ostateczna. W ramach tych postępowań przeprowadzono eksperyment związany z możliwością zdalnego połączenia się z monitoringiem na przygotowanych przez skarżącą urządzeniach, natomiast nie dopuszczono dowodu z opinii biegłego informatyka. W reakcji na powyższe pełnomocnik organu nie zgodził się ze stanowiskiem skarżącej jakoby operat przeciwpożarowy był nadrzędny nad obowiązującą decyzją. Podkreślił, iż spółka nie zapewniła możliwości połączenia z kamerą monitorującą odpady palne. Z kolei pełnomocnik uczestnika postępowania Rzecznika Małych i Średnich Przedsiębiorstw, podał, że błąd związany z niezapewnieniem dostępu do monitoringu wizyjnego nie może obciążać przedsiębiorcy, a zajmowane przez organy administracji stanowisko jest bardzo restrykcyjne i będzie skutkowało każdorazowym nakładaniem kar pieniężnych. Dodatkowo zaznaczył, iż przedsiębiorca nie może ponosić odpowiedzialności za błąd ludzki i nie miał interesu w wystawieniu BDO, w którym wskazano niewłaściwe kody odpadów, wiedząc, że może być z tego tytułu ukarany. W dniu 7 sierpnia 2025 r. WSA w Poznaniu wydał opisany na wstępie wyrok oddalający skargę. W uzasadnieniu wyjaśnił prawną formę zarządzenia pokontrolnego, o którym mowa w art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 425, dalej "u.i.o.ś."). Podniósł, że rozpoznając skargę na taki akt prawny sąd nie bada legalności ustaleń faktycznych ujętych w protokole kontroli. Przy tym do zarządzenia pokontrolnego nie stosuje się przepisów k.p.a. Nie podlega również badaniu to czy i w jaki sposób organ uzasadnił wszczęcie kontroli, w następstwie której wydano zarządzenie pokontrolne. WSA w Poznaniu podkreślił, że w pkt II.3.1 zezwolenia określono sposób magazynowania zbieranych odpadów i zgodnie z tymi wymogami spółka była zobowiązana magazynować odpady o kodach: 20 02 01, 17 02 02 i 15 01 01 selektywnie w workach typu big - bag lub kontenerach w wyznaczonym miejscu na placu magazynowania. Podczas oględzin przeprowadzonych [...] lipca 2024 r. i [...] września 2024 r. stwierdzono, że: 1. odpady o kodzie 20 02 01 były magazynowane w zadaszonym boksie, w boksie bez zadaszenia oraz w wyznaczonym miejscu z placu magazynowania. Tylko część odpadów o kodzie 20 01 02 magazynowano w kontenerze przy wjeździe na plac magazynowy; 2. odpady o kodzie 17 02 02 były magazynowane w workach, luzem, w sposób uporządkowany, w wyznaczonym opisanym boksie, ograniczonym betonowymi ściankami, a nie w workach lub kontenerach; 3. odpady o kodzie 15 01 01 były magazynowane w pojemniku na odpady w wyznaczonym miejscu placu magazynowania, część odpadów magazynowano w hałdzie luzem obok kontenera (w ilości kilku Mg), a nie w worku lub kontenerze. Wobec powyższych ustaleń organ uznał, że spółka jest obowiązana spełnić wymogi z art. 25 ust. 1 u.o. z czym spółka się nie zgodziła podając, że podczas oględzin trwał rozładunek odpadów i miały one trafić do wyznaczonych miejsc, a odpady o kodzie 20 02 01 miały zostać przeładowane i trafić do następnego podmiotu. Ponadto odpady o kodzie 15 01 01 miały być odpadami wytworzonymi przez spółkę. Skarżąca podniosła, również, że: 1) odpady o kodzie 20 02 01 co do zasady transportowane są luzem w środkach transportu w postaci naczep typu ruchoma podłoga, zatem niezbędne jest dokonanie przeładunku odpadów tego rodzaju i umieszczenia w wyznaczonych miejscach magazynowania (co powoduje, że odpady te w dniu oględzin nie były magazynowane niezgodnie z punktem II.3.1 zezwolenia); 2.) odpady o kodzie 17 02 02 - prowadzony był przeładunek, co potwierdza także treść zarządzenia pokontrolnego, gdzie wskazano, że podczas oględzin odpady magazynowane były w workach, luzem, w sposób uporządkowany, w wyznaczonym opisanym boksie, ograniczonymi betonowymi ściankami; 3) odpady o kodzie 15 01 01 zostały w części przygotowane do załadunku do kontenera, co potwierdzają fotografie załączone do protokołu oględzin (załącznik nr 4 do protokołu kontroli). Zdaniem spółki wobec braku jednoznacznych zapisów w zezwoleniu pozwalających na prowadzenie przeładunku odpadów poza miejscami magazynowania odpadów, takie działanie było dopuszczalne. W szczególności podczas oględzin trwał rozładunek odpadów i miały one trafić do wyznaczonych miejsc, a odpady o kodzie 20 02 01 miały zostać przeładowane i trafić do następnego podmiotu. Ponadto odpady o kodzie 15 01 01 miały być odpadami wytworzonymi przez spółkę. Zdaniem WSA w Poznaniu w posiadanym przez spółkę zezwoleniu w metodzie zbierania odpadów nie została uwzględniona konieczność tymczasowego magazynowania odpadów poza miejscem wyznaczonym w związku ze sposobem transportu odpadów lub koniecznością ich przeładowania do wyznaczonych miejsc. Ponadto miejsca magazynowania odpadów nie były oznakowane ze względu na źródło ich pochodzenia. Podczas kontroli stwierdzono także, że kontrolowany podmiot nie zabezpieczył części magazynowanych odpadów przed utratą ich właściwości, a także w odniesieniu do bioodpadów spółka przez ich tymczasowe magazynowanie mogła spowodować emisję odorów. W konsekwencji Sąd I instancji podzielił stanowisko organu, że Marszałek Województwa Wielkopolskiego przesądzając o miejscach magazynowania odpadów uwzględnił położenie i wielkość miejsc magazynowania odpadów, monitoring prowadzony przez spółkę, a także zabezpieczenia chroniące środowisko przed zanieczyszczeniem. Przy czym, w ocenie WSA w Poznaniu, nowe wytyczne w zakresie magazynowania i uzyskane nowe operaty przeciwpożarowe nie miały znaczenia dla uzyskanego wcześniej zezwolenia, ponieważ w 2014 r. na etapie zezwolenia nadal obowiązującego wymagania były inne niż te, które spółka uzyskała w operatach załączonych do skargi z 2024 r., 2023 r. i 2022 r., tj. nowy operat przeciwpożarowy i wyznaczyła nowe miejsca magazynowania odpadów, które były inne niż w posiadanym zezwoleniu. Według Sądu I instancji podczas kontroli naruszenie magazynowania odpadów polegało, głównie na tym, że odpady były magazynowane w sposób inny niż wymagany w zezwoleniu, tj. nie były magazynowane w workach lub pojemnikach. Naruszeniem nie objęto jednak samego miejsca magazynowania odpadów, które w obowiązującym zezwoleniu opisano jako "w miejscu wyznaczonym", jak również nie wypowiedziano się, co do prawidłowości podejmowanych działań związanych z rozładunkiem odpadów, czy też ich przeładowaniem, lecz ograniczono się jedynie do wskazania na konieczność realizacji posiadanego zezwolenia w zakresie sposobu magazynowania zbieranych odpadów. Sąd I instancji podkreślił również, że prawa i obowiązki skarżącej wynikające z ostatecznej decyzji (zezwolenia) są dla niej wiążące tak długo aż decyzja ta nie zostanie uchylona lub zmieniona we właściwym trybie, a zatem konieczność dostosowania się do zmiany otoczenia prawnego w zakresie ochrony przeciwpożarowej nie zmienia powyższego faktu. Dopiero nowa decyzja może w sposób władczy określić sposób magazynowania odpadów. W opinii WSA w Poznaniu w powyższym świetle znamiennym pozostaje, że zatwierdzone operaty przeciwpożarowe wskazują jedynie na dopuszczalne – z punktu widzenia ochrony przeciwpożarowa – możliwości magazynowania odpadów. Jednakże to dopiero decyzja na zbieranie odpadów w sposób jednostronny ustali, w jaki sposób skarżąca powinna je magazynować. Według Sądu I instancji takiej mocy prawnej nie posiadają przedłożone operaty przeciwpożarowe, pomimo tego, że zostały uzgodnione pozytywnie przez właściwy organ w ramach prowadzonego postępowania dotyczącego zmiany posiadanego zezwolenia. WSA w Poznaniu dostrzegł również, iż kwestie związane z dostosowaniem prowadzonej działalności do nowych wymogów, w tym przeciwpożarowych, nie mogą wpływać na prawidłowość zaskarżonego zarządzenia pokontrolnego stanowiącego wyraz stanowiska organu, że sposób magazynowania odpadów musi wynikać z posiadanego i obowiązującego zezwolenia, a nie z zatwierdzonego operatu przeciwpożarowego. Sąd I instancji wskazał, że w zaskarżonym zarządzeniu pokontrolnym WIOŚ potwierdził, iż spółka przekazała odpady o kodzie 17 01 07 (zmieszane odpady z betonu, gruzu) podmiotowi nieuprawnionemu (Żwirownia [...]), co wynikało z KPO nr [...]. Żwirownia [...] nie posiadała jednak zezwolenia na przetwarzanie odpadów o tym kodzie (lecz jedynie o kodzie 17 01 01) ani wpisu do BDO w odpowiednim zakresie, co naruszało art. 27 ust. 2 u. o. Przy czym WIOŚ odrzucił tłumaczenia spółki o błędnym wypełnieniu KPO, podkreślając, że wszystkie podmioty potwierdziły zagospodarowanie, a błąd został zauważony dopiero przez kontrolujących. Tak więc, w ocenie Sądu I instancji, stwierdzona nieprawidłowość dotycząca wadliwie wystawionej, a następnie przyjętej, karty przekazania odpadu, upoważniała do wydania zarządzenia pokontrolnego, w którym organ zwrócił uwagę na obowiązek rzetelnego ewidencjonowania odpadów. Sąd I instancji zaznaczył co prawda, że stwierdzona nieprawidłowość dotyczyła tylko jednej karty przekazania odpadów, których wolumen pozostawał nieznaczny w odniesieniu do całkowitej działalności skarżącej, jak również mógł być wynikiem niezawinionego błędu, jednak organ ochrony środowiska widząc przedmiotową wadliwość zobowiązany był do jej zasygnalizowania w zarządzeniu pokontrolnym. Powyższe okoliczności związane z jednostkowym błędem zarówno po stronie podmiotu przekazującego odpady, jak i jego odbiorcy, mogą być uwzględnione jedynie w ramach ewentualnej odpowiedzialności administracyjnoprawnej, nie mogą zaś stanowić o bezprzedmiotowości wydanego zarządzenia pokontrolnego, podobnie zresztą jak brak możliwości wycofania przyjętej karty przekazania odpadów. WSA w Poznaniu przechodząc do kolejnego punktu zarządzenia pokontrolnego zwrócił uwagę na treść art. 66 ust. 1 u. o., z którego wynika, iż wpisy do ewidencji ilościowej i jakościowej odpadów powinny być dokonywane na bieżąco tzn. w możliwe najkrótszym terminie (bez zbędnej zwłoki) np. gdy aktualizuje się dana czynność powodująca zmianę stanu faktycznego związanego z gospodarowaniem odpadami. Baza danych o produktach i opakowaniach oraz gospodarowania odpadami (BDO) została bowiem utworzona w celu uszczelnienia i monitorowania obiegu odpadów przez cały sektor gospodarowania odpadami poprzez gromadzenie informacji dotyczących podmiotów gospodarczych, które zajmują się ich wytwarzaniem, zbieraniem i przetwarzaniem. Jednym z głównych celów powstania bazy BDO jest przeciwdziałanie nielegalnemu obrotowi odpadami, a także szarej strefie w tym zakresie odpowiedzialnej za przekazywanie odpadów podmiotom nieuprawnionym. Stąd, w ocenie Sądu I instancji, tak ważne jest terminowe i rzetelne (zgodne ze stanem rzeczywistym) prowadzenie ewidencji odpadów, który to obowiązek został opatrzony przez ustawodawcę sankcją administracyjnej kary pieniężnej. Tymczasem, zdaniem WSA w Poznaniu, analiza danych w bazie BDO wykazała, iż spółka prowadziła ewidencję odpadów niezgodnie ze stanem rzeczywistym i nie na bieżąco. Stwierdzono, że część wpisów (155 z 316) została wprowadzona z opóźnieniem (po ponad 30 dniach), a niektóre odpady, pomimo braku przetworzenia, były wstecznie zaewidencjonowane jako przetworzone. Sąd I instancji podzielił stanowisko organu ochrony środowiska, że miało to wpływ na rzeczywistą ilość magazynowanych odpadów, co utrudniało dokonanie czynności kontrolnych. Stąd zasadnym było zwrócenie uwagi w ramach zarządzenia pokontrolnego na stwierdzone naruszenia. Równocześnie podnoszone argumenty związane z winą podmiotu zewnętrznego oraz usunięcia nieprawidłowości (w tym rozwiązania umowy z podmiotem odpowiedzialnym za ewidencjonowanie odpadów) w ocenie Sądu I instancji nie mogły zostać uwzględnione. Spółka jako podmiot profesjonalny ponosi bowiem pełną odpowiedzialność za wybór podmiotów, którymi posługuje się przy prowadzeniu działalności gospodarczej, a więc ponosi odpowiedzialność również za ich działania i zaniechania. WSA w Poznaniu zauważył również, że strony nie kwestionują nałożonego na skarżącą obowiązku zapewnienia dostępu do obrazu z wizyjnego systemu kontroli w czasie rzeczywistym przez system teleinformatyczny, zgodnie z art. 25 ust. 6a i 6f u. o. Analiza akt sprawy wskazuje natomiast, iż podczas logowania 24 października 2024 r. nie był możliwy dostęp do dwóch kamer - co potwierdza załączony do akt sprawy zrzut z ekranu. Według Sądu I instancji nie doszło więc do powstania sytuacji, w której nie było obrazu ze wszystkich kamer (co mogłoby wskazywać bądź na działanie celowe, bądź na błąd techniczny), a jedynie nie został zapewniony podgląd do części z nich, jednak w ramach prowadzonego postępowania dotyczącego przeprowadzonych czynności kontrolnych niedopuszczalne jest badanie przyczyn zaistniałego stanu rzeczy, gdyż wykraczałoby to poza zakres czynności kontrolnych. Podsumowując, WSA w Poznaniu uznał, że wobec stwierdzonych nieprawidłowości organ był zobowiązany do wydania przedmiotowego zarządzenia pokontrolnego, a więc skarga podlegała oddaleniu. Pismem z 29 września 2025 r. skargę kasacyjną od wyroku WSA w Poznaniu wywiodła spółka (dalej również "skarżąca kasacyjnie"), zaskarżając w całości powyższy wyrok, któremu zarzuciła naruszenie przepisów prawa poprzez ich błędna wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, co mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a mianowicie: 1) naruszenie art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935) dalej p.p.s.a., polegające na tym, że WSA uznał, iż sądy administracyjne są uprawnione do badania tylko w ograniczonym zakresie legalności wydawania przez wojewódzkich inspektorów ochrony środowiska zarządzeń pokontrolnych, podczas gdy, w ocenie skarżącej, przepisy procedury sądowo-administracyjnej nie ograniczają kognicji sądów administracyjnych w odniesieniu do rodzaju zaskarżonych aktów, a sądy te powinny ustosunkować się merytorycznie do wszystkich zgłoszonych w skardze zarzutów; w efekcie WSA w nieprawidłowo ograniczonym zakresie zastosował wskazany przepis i wydając zaskarżony wyrok nie dokonał merytorycznej oceny zgłoszonych przez skarżącą zarzutów dotyczących błędnych ustaleń faktycznych rezultatem, których było wydanie zaskarżonego zarządzenia pokontrolnego, 2) naruszenie art. 106 § 3 p.p.s.a., polegające na tym, że WSA nie przeprowadził zawnioskowanych przez skarżącą dowodów, pomimo tego, że dowody te wskazywały na błędy w zakresie ustaleń stanu faktycznego, będącego podstawą wydania zaskarżonego zarządzenia pokontrolnego, a zatem ich przeprowadzenie było potrzebne do rozstrzygnięcia sprawy, zaś z uwagi na ich charakter (dowody z dokumentów) nie powodowałoby opóźnienia rozpoznania sprawy, 3) naruszenie art. 12 ust 1 pkt 1 w zw. z art. 11 ust. 3 u.o.i.ś. poprzez ich błędną wykładnię i w efekcie uznanie, że ocena legalności zarządzenia pokontrolnego dokonywana jest bez oceny ustaleń faktycznych poczynionych w toku kontroli, rezultatem której jest wydanie takiego aktu, podczas gdy badanie legalności zarządzenia pokontrolnego wymaga stwierdzenia przez Sąd, czy organ dysponował takimi ustaleniami, które dawały podstawę do wydania zarządzenia; ocena legalności zarządzenia pokontrolnego winna uwzględniać ustalenie, czy istniały podstawy do wydania zarządzenia o takiej, a nie innej treści. W oparciu o przedstawione zarzuty skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi przez Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 p.p.s.a., poprzez uchylenie w całości zarządzenia pokontrolnego WIOŚ z 21 marca 2025 r., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji, w oparciu o art. 185 § 1 p.p.s.a. Skarżąca kasacyjnie zażądała rozpoznania skargi kasacyjnej na rozprawie oraz zasądzenia od organu na jej rzecz kosztów postępowania przed sądami administracyjnymi, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Pismem z 12 listopada 2025 r. uczestnik postępowania wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku i uchylenie zarządzenia pokontrolnego, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA w Poznaniu. Pismem z 9 grudnia 2025 r. odpowiadając na skargę kasacyjną organ wniósł o jej oddalenie w całości i zasądzenie od skarżącej na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania, w tym w kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Następnie pismem z 11 grudnia 2025 r. organ odniósł się do pisma uczestnika postępowania wskazując, że przedstawione w nim stanowisko nie zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm., dalej p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice skargi kasacyjnej wyznaczają wskazane w niej podstawy. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Rozpoznawszy skargę kasacyjną z uwzględnieniem powyższych uwarunkowań, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie ma ona usprawiedliwionych podstaw i tym samym podlega oddaleniu. Przed odniesieniem się wprost do zarzutów skargi kasacyjnej, które zasadniczo oscylują wokół zdaniem strony skarżącej błędnych ustaleń faktycznych organu i Sądu I instancji, oraz bezzasadnego ograniczenia przez Sąd I instancji postępowania dowodowego uniemożliwiającego wykazanie tych błędnych ustaleń, warto zaznaczyć, że zgodnie z art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 1991 r. o Inspekcji Ochrony Środowiska (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 1355, dalej u.i.o.ś.), na podstawie ustaleń kontroli wojewódzki inspektor ochrony środowiska może: 1) wydać zarządzenie pokontrolne do kierownika kontrolowanej jednostki organizacyjnej lub osoby fizycznej; 1a) wydać na podstawie odrębnych przepisów zalecenia pokontrolne; 1a) wydać na podstawie odrębnych przepisów zalecenia pokontrolne; 2) wydać na podstawie odrębnych przepisów decyzję administracyjną; 3) wszcząć egzekucję, jeżeli obowiązek wynika z mocy prawa lub decyzji administracyjnej. Na tle tych i analogicznych rozwiązań normatywnych w doktrynie i orzecznictwie wskazuje się na określoną relację i możliwą sekwencję wymienionych czynności - wskazuje się mianowicie, że jeżeli podmiot kontrolowany nie wykona zarządzenia pokontrolnego, bo jego stanowisko w zakresie zaleceń pokontrolnych różni się od stanowiska organu, organ może wszcząć postępowanie administracyjne tudzież zainicjować postępowanie administracyjne przed innym właściwym organem celem wydania przewidzianej prawem decyzji (por. K. Szuma, Prawo wodne. Komentarz, red. B. Rakoczy, Warszawa 2013, s. 662-663). Faktualnym uzasadnieniem dla wydania zarządzenia pokontrolnego są utrwalone w protokole kontroli ustalenia wskazujące na stwierdzone nieprawidłowości w zakresie objętym kontrolą. Część dyspozytywna odnośnego zarządzenia nie została przez ustawodawcę sprecyzowana, wobec czego - zważywszy na jej istotę i funkcję - należy przyjąć, że podlega ona kształtowaniu a casu ad casum i jest determinowana celem w postaci usunięcia stwierdzonej nieprawidłowości. Można też zauważyć - inaczej rzecz ujmując - że zarządzenie pokontrolne zasadniczo zorientowane jest prospektywnie (cześć dyspozytywna), ale zawiera też element deklaratywny (stwierdzenie niezgodności stanu rzeczywistego ze stanem powinnym). Zarządzenie pokontrolne wprawdzie dotyczy praw i obowiązków określonego podmiotu, ale - w porównaniu z aktami jurysdykcji administracyjnej - odznacza się bardzo daleko idącą specyfiką; sytuuje się pomiędzy postępowaniem kontrolnym a ewentualnym postępowaniem jurysdykcyjnym (por. T. Woś, w: T. Woś (red.), Postępowanie administracyjne, Warszawa 2017, s. 69). Inaczej niż decyzja administracyjna, zarządzenie pokontrolne nie ma zdolności kreowania ani nawet modyfikowania istniejących praw i obowiązków - normy indywidualnej (wyjątkiem jest tu instrumentalny obowiązek notyfikacyjny z art. 12 ust. 2 u.i.o.ś.). Ma to w szczególności tę konsekwencję, że ewentualne uruchomienie przymusu lub sankcji prawnej będzie uwarunkowane nie tyle niewykonaniem zarządzenia pokontrolnego, ale niewykonaniem owego pierwotnego obowiązku wynikającego z mocy prawa lub z decyzji administracyjnej. Zarządzenie pokontrolne - także gdy idzie o jego element deklaratywny - nie tworzy stanu powagi rzeczy osądzonej i tym samym nie wyklucza ponownej weryfikacji twierdzenia o zgodności lub niezgodności stanu rzeczywistego ze stanem powinnym we właściwym postępowaniu jurysdykcyjnym. Przyjęcie odmiennego założenia - a nie ma ku temu podstaw - podnosiłoby zarządzenie pokontrolne do rangi niepodważalnego prejudykatu. W tym kontekście warto też zaakcentować różnicę między instrumentalnym obowiązkiem notyfikacyjnym, o którym mowa w art. 12 ust. 2 u.i.o.ś., i ewentualną karą za jego niewykonanie (art. 31a ust. 1 pkt 1 i 2 u.i.o.ś.) - a "właściwym" obowiązkiem, który był przedmiotem postępowania kontrolnego i którego naruszenie może być obwarowane różnymi sankcjami administracyjnymi. W charakterystyce zarządzenia pokontrolnego istotne jest też to, że - skoro nie mają do niego zastosowania przepisy k.p.a. - to nie jest ono objęte zasadą trwałości (art. 16 § 1 k.p.a.) ani zasadą związania organu własnym rozstrzygnięciem (art. 110 k.p.a.). Nie ma jednoznacznych reguł dotyczących ewentualnej zmiany zarządzenia pokontrolnego, w każdym jednak razie nie ulega wątpliwości, że może ono zachowywać aktualność tylko z zastrzeżeniem rebus sic stantibus. Zarządzenie pokontrolne jest aktem, który można określić jako akt o charakterze sygnalizacyjnym, określającym ramowe kierunki postępowania względem osoby zarządzającej podmiotem korzystającym ze środowiska albo innej osoby fizycznej. Postępowanie w przedmiocie wydania zarządzenia pokontrolnego toczy się w oparciu o przepisy ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska, a zatem stan faktyczny sprawy zostaje ustalony na podstawie wyników kontroli oraz protokołu kontroli, który ma odzwierciedlać przebieg kontroli na miejscu. Istotą kontroli prowadzonej przez właściwy organ inspekcji ochrony środowiska jest: po pierwsze, zbadanie zgodności stanu istniejącego (stanu faktycznego) ze stanem postulowanym, czyli stanem spełniającym wymogi zgodności działania z tymi przepisami i regułami, które w prawie uznane są za warunki jego poprawności; po drugie, ustalenie zakresu i przyczyn rozbieżności między tymi stanami, po trzecie, przekazanie wyników tego ustalenia, podmiotowi kontrolowanemu. Wydanie zarządzenia pokontrolnego ma zatem na celu przeciwdziałanie i wyeliminowanie naruszeń stwierdzonych w wyniku przeprowadzonej kontroli poprzez zobowiązanie kierownika kontrolowanego podmiotu lub osoby fizycznej do zaprzestania naruszania prawa i poinformowania o działaniach, jakie kontrolowana jednostka podjęła, aby dalsza jej działalność nie naruszała prawa (zob. wyrok NSA z 29 lutego 2024 r., III OSK 1346/22). Zarysowana wyżej specyfika zarządzenia pokontrolnego wpływa też na sposób jego legalnościowej oceny w postępowaniu sądowoadministracyjnym. "Wojewódzki sąd administracyjny rozpoznając skargę na zarządzenie pokontrolne bada przede wszystkim, czy: 1) kontrola została przeprowadzona przez powołany do tego organ; 2) treść zarządzeń koresponduje z ustaleniami poczynionym w protokole kontroli; 3) treść zarządzenia pokontrolnego znajduje oparcie w powszechnie obowiązujących przepisach prawa. Wojewódzki sąd administracyjny nie bada natomiast legalności ustaleń faktycznych ujętych w protokole kontroli. Wówczas przedmiotem kontroli nie byłoby zarządzenie pokontrolne, ale dokument w postaci protokołu kontroli. Podstawą wydania zarządzenia pokontrolnego mogą być tylko ustalenia kontroli, prawidłowo udokumentowane w protokole kontroli. Skoro zarządzenie pokontrolne musi opierać się na ustaleniach kontroli, to ustalenia te muszą być zawarte przynajmniej w protokole kontroli, a najlepiej także w tym zarządzeniu. Zatem protokół kontroli dokumentuje czynności kontroli oraz zawiera jej ustalenia, do których musi odnosić się zarządzenie pokontrolne. Ponadto zarządzenie pokontrolne stanowi spójną całość z protokołem kontroli i nie ma potrzeby powielania w zarządzeniu pokontrolnym szczegółowych kwestii zawartych w protokole kontroli" (wyrok NSA z 19 września 2024 r., III OSK 438/23). Mając na uwadze zarzuty stawiane w skardze kasacyjnej powtórzyć należy, że postępowanie w przedmiocie wydania zarządzenia pokontrolnego toczy się w oparciu o przepisy ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska, a zatem stan faktyczny sprawy zostaje ustalony na podstawie wyników kontroli oraz protokołu kontroli, który ma odzwierciedlać przebieg kontroli na miejscu. To regulacje zawarte w tej ustawie określają zasady według jakich winna być przeprowadzona kontrola oraz jakim warunkom winno odpowiadać zarządzenie pokontrolne. Zarysowana wyżej specyfika zarządzenia pokontrolnego wpływa też na sposób jego legalnościowej oceny w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Wojewódzki sąd administracyjny nie bada legalności ustaleń faktycznych ujętych w protokole kontroli. Wówczas przedmiotem kontroli nie byłoby zarządzenie pokontrolne, ale dokument w postaci protokołu kontroli. Podstawą wydania zarządzenia pokontrolnego mogą być tylko ustalenia kontroli, prawidłowo udokumentowane w protokole kontroli. Skoro zarządzenie pokontrolne musi opierać się na ustaleniach kontroli, to ustalenia te muszą być zawarte przynajmniej w protokole kontroli, a najlepiej także w tym zarządzeniu. Zatem protokół kontroli dokumentuje czynności kontroli oraz zawiera jej ustalenia, do których musi odnosić się zarządzenie pokontrolne. Ponadto zarządzenie pokontrolne stanowi spójną całość z protokołem kontroli i nie ma potrzeby powielania w zarządzeniu pokontrolnym szczegółowych kwestii zawartych w protokole kontroli (np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 19 września 2024 r., sygn. akt III OSK 438/23, z 9 grudnia 2025r, sygn. akt III OSK 1123/22, z 27 listopada 2024 r. sygn. akt III OSK 4701/21). Ponownie należy podkreślić, że wojewódzki sąd administracyjny rozpoznając skargę na zarządzenie pokontrolne bada przede wszystkim, czy: 1) kontrola została przeprowadzona przez powołany do tego organ; 2) treść zarządzeń koresponduje z ustaleniami poczynionym w protokole kontroli; 3) treść zarządzenia pokontrolnego znajduje oparcie w powszechnie obowiązujących przepisach prawa. Jak wcześniej zaznaczono, sąd administracyjny nie bada legalności ustaleń faktycznych ujętych w protokole kontroli. Z powyższych względów do procedury wydawania zarządzeń pokontrolnych nie stosuje się przepisów k.p.a. odnośnie ustalenia stanu faktycznego i uzasadnienia, zarówno w stosunku do czynności kontrolnych, jak i wydania zarządzenia pokontrolnego (vide wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 21 czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK 723/12; z 30 lipca 2019 r., sygn. akt II OSK 1706/18; z 31 marca 2022 r., sygn. akt III OSK 935/21). Z pełnych gwarancji procesowych, wynikających z przepisów k.p.a., strona skarżąca kasacyjnie może skorzystać, jeśli na skutek niewykonania zarządzenia pokontrolnego zostanie wszczęte jakiekolwiek postępowanie kończące się decyzją administracyjną. Zatem nie jest zasadny zarzut kasacyjny dotyczący naruszenia art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Nadmienić należy, że skarżąca kasacyjnie powołała błędnie wskazany przepis jako podstawę prawną pierwszego z podniesionych w skardze kasacyjnej zarzutów. Zarówno organ jak i Sąd I instancji zgodni byli, że zarządzenie pokontrolne wydane na podstawie art. 12 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 lipca 1991 roku o Inspekcji Ochrony Środowiska zalicza się do aktów wymienionych w tym przepisie podlegających kontroli sądowej. Zgodnie natomiast z art. 3 § 1 p.p.s.a. sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracyjnej i stosują środki określone w ustawie. Zgodnie natomiast z art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267) stanowi, że kontrola, o której mowa w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zasługuje także na uwzględnienie zarzut kasacyjny dotyczący naruszenia przez Sąd I instancji art. 106 § 3 p.p.s.a. poprzez brak przeprowadzenia zawnioskowanych w skardze dowodów, które miały wykazać błędy w zakresie ustalonego stanu faktycznego, a ich przeprowadzenie nie skutkowałoby nadmiernym przedłużeniem postępowania w sprawie. Zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. W piśmiennictwie oraz orzecznictwie nie budzi wątpliwości, że dokonywanie przez sąd administracyjny samodzielnych ustaleń faktycznych jest dopuszczalne jedynie w takim zakresie, w jakim jest to niezbędne do dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonego działania lub bezczynności organu administracji (por. J. P. Tarno, Postępowanie przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2010, s. 265 oraz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 stycznia 2023 r., sygn. akt II OSK 202/20). Stosownie do art. 133 § 1 zd. 1 p.p.s.a. sąd administracyjny orzeka na podstawie akt sprawy, a więc rozpatruje sprawę co do zasady na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego aktu. W drodze wyjątku, zgodnie z art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd może przeprowadzić dowód uzupełniający z dokumentów "jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie". Zakres postępowania dowodowego w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest dostosowany do funkcji tego postępowania, której celem jest ocena zgodności z prawem procesu zastosowania przez organy administracji publicznej norm prawa do określonego stanu faktycznego. Postępowanie dowodowe i dokonywanie w jego trakcie ustaleń faktycznych przez sąd administracyjny jest dopuszczalne jedynie w powyższym zakresie. W orzecznictwie wskazuje się, że celem postępowania dowodowego, o którym stanowi art. 106 § 3 p.p.s.a. jest ocena, czy organy prawidłowo ustaliły stan faktyczny sprawy i czy prawidłowo zastosowały przepisy prawa materialnego do poczynionych ustaleń. To z kolei oznacza, że postępowanie dowodowe przed sądem administracyjnym nie może zmierzać do ustalania stanu faktycznego sprawy administracyjnej. Tym samym w postępowaniu przed sądem administracyjnym strona nie może oczekiwać, że sąd będzie prowadził postępowanie dowodowe i ustalał stan faktyczny sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 sierpnia 2016 r., sygn. akt II OSK 2747/14). Z art. 106 § 3 p.p.s.a. wynika, że postępowanie dowodowe może być prowadzone tylko jako postępowanie uzupełniające, ograniczone do dowodów z dokumentów. Prowadzenie jakichkolwiek innych dowodów poza dowodami z dokumentów, np. dowodu ze zdjęć, opinii biegłego czy też oględzin, jest niedopuszczalne. W tak zakreślonych ramach prawnych należy podzielić stanowisko Sądu I instancji, który nie znalazł w tej sprawie podstaw do zastosowania art. 106 § 3 p.p.s.a. Postępowanie dowodowe na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. nie mogło zostać w tej sprawie przeprowadzone, ponieważ organ inspekcji ochrony środowiska nie prowadził postępowania dowodowego w rozumieniu przepisów k.p.a. i które budziłoby wątpliwości wymagające rozstrzygnięcia przez uzupełnienie postępowania dowodowego przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Brak jest także do uwzględnienia trzeciego z podniesionych zarzutów kasacyjnych dotyczących naruszenia art. 12 ust. 1 pkt 1 w zw. z art. 11 ust. 3 ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska poprzez błędną ich wykładnię i w efekcie uznanie, że ocena legalności zarządzenia pokontrolnego dokonywana jest bez oceny ustaleń faktycznych poczynionych w toku kontroli, podczas gdy badanie legalności zarządzenia pokontrolnego wymaga stwierdzenia przez sąd, czy organ dysponował takimi ustaleniami, które dawały podstawę do wydania zarządzenia. Odpowiedź na tak postawiony zarzut mieści się w części uzasadnienia wyroku, w którym przedstawiono istotę zarządzenia pokontrolnego, rolę jaką ma spełnić w procesie ochrony środowiska oraz zasady według jakich jest prowadzona kontrola sądów takiego aktu prawnego. Mając powyższe na uwadze, uznając, że skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzeczono jak w wyroku. Niedokładność wyroku sądu I instancji sprostowano na zasadzie 156 § 3 p.p.s.a.

Informacje o sprawie

Data wpływu
30 października 2025
Symbol z opisem
6135 Odpady
Hasła tematyczne
Odpady
Skarżony organ
Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska
Sędziowie
Artur Kuś /przewodniczący/ Sławomir Pauter /sprawozdawca/ Teresa Zyglewska

Powołane przepisy

Inne orzeczenia w tej sprawie

Powiązane dokumenty

Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny