Wróć do: Orzeczenia NSA

Sygnatura

III OSK 1626/26

Wyrok NSA z 22 października 2026 r., III OSK 1626/26 – przywrócenie stosunków wodnych na gruncie lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom

Wynik

Oddalono skargę kasacyjną

Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Data orzeczenia
22 października 2026
Prawomocne
tak

Treść rozstrzygnięcia

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Rafał Stasikowski po rozpoznaniu w dniu 22 października 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej K. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 26 marca 2026 r., sygn. akt II SA/Ke 6/26 w sprawie ze sprzeciwu K. M. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach z dnia 4 grudnia 2025 r., znak: SKO.PW-61/3325/56/2025 w przedmiocie nakazu wykonania urządzeń zapobiegających szkodom oddala skargę kasacyjną.

Analiza z kontekstem sprawy

Co to orzeczenie oznacza dla Twojej sprawy?

Zapytaj o skutki rozstrzygnięcia, podstawę prawną albo argumenty do wykorzystania. AnyLawyer rozpocznie od tej konkretnej sprawy.

Zapytaj AnyLawyer o to orzeczenie

Uzasadnienie

Wyrokiem z 26 marca 2026 r., II SA/Ke 6/26, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił sprzeciw K. M. (dalej "skarżąca") od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Kielcach (dalej także "organ" lub "Kolegium") z 4 grudnia 2025 r., znak: SKO.PW-61/3325/56/2025, w przedmiocie nakazu wykonania urządzeń zapobiegających szkodom. Wyrok zapadł w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych. Decyzją z 4 grudnia 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Kielcach, po rozpatrzeniu odwołania K. C. i M. C., działając na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 803; dalej: "k.p.a."): - uchyliło w całości decyzję Wójta Gminy Masłów z 17 lipca 2025 r., nakazującą odwołującym się - właścicielom działki nr [...] położonej w obrębie ewid. [...]: wykonanie studzienki rozsączającej w odległości minimum 10 m od granicy z działką nr ewid. [...] w kierunku południowym oraz skierowanie do niej odpływu wody opadowej z rury deszczowej znajdującej się przy zachodnio - północnym narożniku budynku; wykonanie na długości ok. 47 m blokady przepływu płytami pełnymi (element ogrodzenia z dybli betonowych) tak, aby wierzch znajdował się wyżej o 30 cm od wierzchu istniejącej podmurówki ogrodzenia działki nr [...] wraz z rozsączkowaniem na terenie zielonym po zachodniej stronie budynku mieszkalnego na działce nr [...] w terminie do 31 października 2025 r.; - przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdyż decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. W uzasadnieniu Kolegium powołało się na art. 234 ust. 1 pkt 1 i ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2025 r., poz. 960 ze zm.; dalej "p.w.") i w szczególności wyjaśniło, że wydanie decyzji na podstawie tych przepisów wymaga ustalenia, czy doszło do zmiany oraz czy wywołała ona szkodę. Regulacja ta dotyczy szkód już powstałych, nie potencjalnych. Kolegium ustaliło, że postępowanie toczyło się z wniosku skarżącej z 25 czerwca 2019 r. o wszczęcie postępowania w sprawie zakłócenia stosunków wodnych na działce nr [...] ze szkodą dla działki nr [...]. W celu wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy organ I instancji zlecił biegłemu wykonanie opinii wodnoprawnej. Biegły, po przeprowadzeniu oględzin w terenie 23 września 2019 r. oraz analizie akt sprawy, w opinii z września 2019 r. wskazał, że w trakcie budowy budynku mieszkalnego i zagospodarowania terenu działki nr [...] doszło do zmiany stanu wody na gruncie, która w trakcie znacznych opadów (opadów nawalnych) będzie wywoływać szkody na działce sąsiedniej nr [...]. 13 listopada 2020 r. odwołujący się przedłożył do organu pismo z opinią rzeczoznawcy budowlanego i mapą, w którym zakwestionował słuszność opinii biegłego i brak wykazania związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy działaniem właścicieli działki nr [...], a szkodą na działce sąsiedniej nr [...]. Decyzją z 10 czerwca 2021 r. organ I instancji nakazał właścicielom działki nr [...] wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom na działkach sąsiednich. Decyzją z 17 grudnia 2021 r., po rozpatrzeniu odwołania, Kolegium uchyliło rozstrzygnięcie Wójta i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Kolegium wskazało, że w toku postępowania odwołujący się wniósł zastrzeżenia i zarzuty do opinii sporządzonej przez biegłego i przedstawił opinię techniczną z 10 listopada 2020 r., dotyczącą uwag do ww. opinii oraz dotyczącą oceny stanu aktualnego odprowadzania wód opadowych i zagospodarowania działki nr [...]. Zdaniem Kolegium w celu jednoznacznego ustalenia stanu faktycznego sprawy obowiązkiem organu było dokonanie oceny obu opinii biegłych, co powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji, a następnie organ, opierając się o przekonywujące argumenty, winien wskazać, na podstawie której z tych dwóch opinii dokonuje stanowczych ustaleń faktycznych i dlaczego. Kolegium podkreśliło, że w uzasadnieniu decyzji brak jest takiej oceny. Nadto od sporządzenia opinii z września 2019 r. do wydania decyzji upłynęło dużo czasu, a na gruncie poczyniono kolejne działania, które mogą mieć wpływ na końcowe rozstrzygnięcie. W dniu 18 sierpnia 2022 r. przeprowadzono oględziny na działkach nr [...] i nr [...], podczas których wskazano m.in. na popękany tynk, zapadniętą opaskę z płyt betonowych ułożonych przy ścianie budynku, zawilgocenie gruntu wokół budynku, zacienienie działki nr [...] spowodowane wysokimi drzewami rosnącymi na działce nr [...], a także na zastosowane przez siebie dwa zbiorniki wyłapujące deszczówkę z dwóch rynien budynku. Wskazano również na wykonanie przez właściciela działki nr [...] takich czynności jak zdjęcie darniny w miejscach, gdzie nie ma nasadzeń pomiędzy działkami nr [...] i nr [...], uformowanie przeciwspadków, po zebraniu darniny układane były rury pcv wzdłuż ogrodzenia, usypanie tzw. wałka z ziemi wzdłuż opaski, co uniemożliwia odpływ wody z opaski budynku. Pismem 14 września 2022 r. Wójt zwrócił się do biegłego o ustosunkowanie się do powyższych ustaleń. Biegły w piśmie z 28 września 2022 r. na podstawie przesłanych zdjęć stwierdził, że kierunek działań jest dobry, ale wykonane zabezpieczenia niewystarczające. Wskazał, że nieodzowna jest realizacja zaleceń określonych w opinii z września 2019 r. Decyzją z 10 lutego 2023 r. Wójt nakazał wykonanie odpowiednich prac, zgodnie z zaleceniami biegłego. Decyzją z 25 maja 2023 r., po rozpatrzeniu odwołania, Kolegium uchyliło rozstrzygnięcie organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia, stwierdzając, że Wójt tylko częściowo wykonał wymienione w poprzedniej decyzji zalecenia. Kolegium wskazało na nadal istniejący brak oceny dokonanej przez organ I instancji dwóch ww. opinii biegłych w zakresie ustalonego stanu faktycznego sprawy. Nadto oparcie się przez biegłego przy ocenie aktualnego stanu faktycznego sprawy jedynie na zdjęciach uznano za nieprecyzyjne i niewystarczające. W ponownie prowadzonym postępowaniu wyjaśniającym biegły szczegółowo odniósł do opinii dotyczącej zmiany wody na działce nr ewid. [...] (koreferat) i w całości podtrzymał ustalenia zawarte w swojej opinii z września 2019 r. Po zapoznaniu się z wyjaśnieniami biegłego, odwołujący się przedłożył 23 maja 2024 r. kolejny wniosek dowodowy w postaci opinii technicznej. Powyższe wystąpienie organ I instancji przekazał biegłemu, który w piśmie z 12 lipca 2024 r. w całości podtrzymał stanowisko zawarte w opinii i koreferacie. W odpowiedzi opiniujący uzupełnił swoją opinię, zaś pismem z 6 lutego 2025 r. biegły odniósł się do otrzymanego materiału, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wójt uznał, że wszelkie wątpliwości zostały wyjaśnione i decyzją z 17 lipca 2025 r. ponownie nakazał wykonanie odpowiednich prac na nieruchomości, zgodnie z zaleceniami biegłego. Kolegium stwierdziło, że w powyższej decyzji Wójt ograniczył się jedynie do zrelacjonowania, i to w skrótowy sposób, przebiegu całego postępowania oraz lakonicznego poparcia tez sporządzonej przez biegłego opinii. Tym samym z decyzja ta zapadła z naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a. Jak oceniło Kolegium, konieczne jest odniesienie się do zarzutów i wniosków zgłaszanych przez strony w toku postępowania, w tym do opinii biegłego, a mających znaczenie dla jej rozstrzygnięcia. Przecież opinia sporządzona przez biegłego spotkała się z kontropinią, w związku z czym biegły sporządził koreferat. Nadto na dalszym etapie postępowania odwołujący się przedłożył kolejną, polemizującą z opinią z 2019 r., ocenę stanu wody na gruncie. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji nie przedstawił nawet tez tych innych opracowań, nie omówił odniesienia się do nich przez biegłego i nie wyjaśnił, z jakich powodów uznał, że wszystkie inne opracowania niewłaściwe ustalają stan faktyczny na gruncie. Powyższe uchybienia są bardzo istotne, bowiem opinia biegłego jest tylko materiałem, który powinien pomóc w ustaleniu określonej kwestii faktycznej. Organ nie może ograniczyć się w swojej decyzji do powołania się na konkluzję zawartą w opinii biegłego, ale ma obowiązek sprawdzić, na jakich przesłankach biegły oparł swoje wnioski i skontrolować prawidłowość rozumowania biegłego. Tym samym organ administracji nie jest związany treścią opinii biegłego, opinia ta podlega ocenie zgodnie z wynikającą z art. 80 k.p.a. zasadą swobodnej oceny dowodów. Kolegium zauważyło, że w tej sprawie biegły nie stwierdził występowania szkód na działce nr ewid. [...] spowodowanych zmianami na działce nr ewid. [...] zaznaczając, że szkody takie mogą wystąpić w wyniku wystąpienia deszczy nawalnych. Od sporządzenia opinii w sprawie minęło już sześć lat i jak do tej pory nie wykazano jakichkolwiek szkód na działce skarżącej powstałych w wyniku zmian dokonanych na działce sąsiedniej. Powołując się na orzecznictwo, Kolegium podkreśliło, że niezbędną przesłanką do wydania nakazów przywrócenia stanu poprzedniego albo wykonania urządzenia zapobiegającego szkodom w przypadku zmiany stanu wody na gruncie jest wystąpienie choćby minimalnej szkody albo w dacie złożenia wniosku albo też najpóźniej do daty orzekania o powyższym przez organy administracji publicznej. Do nałożenia obowiązków na podstawie art. 234 ust. 3 p.w. nie uprawnia ustalenie wykonania jakichkolwiek zmian na działce, ale takich, które mają szkodliwe oddziaływanie na grunt sąsiedni. Kolegium uznało, że zakres zleconych organowi I instancji czynności wyjaśniających wykracza poza dyspozycję art. 136 k.p.a. Sprzeciw od powyższej decyzji Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach wniosła skarżąca. W odpowiedzi na sprzeciw organ wniósł o jego oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Oddalając sprzeciw, sąd I instancji wskazał, że zasadne jest stanowisko Kolegium co do konieczności zastosowania w niniejszej sprawie art. 138 § 2 k.p.a. W rozpoznawanej sprawie skarżąca domagała się wydania decyzji, o której mowa w art. 234 ust. 3 p.w. Zastosowanie tego przepisu możliwe jest po ustaleniu, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie oraz czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. Sprawy z zakresu stosunków wodnych co do zasady wymagają wiadomości specjalnych przekraczających wiedzę wynikającą z doświadczenia życiowego oraz zwykłego zakresu wiedzy posiadanej przez pracowników organów administracji o właściwości ogólnej. Sąd wskazał, że zdaniem Kolegium ustalenia faktyczne poczynione przez Wójta nie mogą być uznane za prawidłowe, bo nie zostały poparte wnikliwą analizą zebranego w sprawie materiału dowodowego. W toku postępowania administracyjnego zostały wykonane i złożone do akt opinie specjalistów z zakresu stosunków wodnoprawnych. To wymagało od organu I instancji omówienia tych dowodów w uzasadnieniu decyzji, a następnie ich merytorycznej analizy zmierzającej do wyciągnięcia wniosków pozwalających na prawidłowe zastosowanie dyspozycji art. 234 ust. 3 p.w. tj. zmiany stanu wody na gruncie dokonanej przez właściciela gruntu stanowiącej działkę ewid. [...] skutkującej wystąpieniem szkody na gruntach sąsiednich (działka ewid. [...]). Kolegium wskazało, że w rozpatrywanej sprawie biegły nie stwierdził występowania szkód na działce nr ewid. [...] spowodowanych zmianami na działce nr ewid. [...], zaznaczając, że szkody takie mogą wystąpić w wyniku wystąpienia deszczy nawalnych, podczas gdy od sporządzenia opinii w sprawie minęło sześć lat i jak do tej pory nie wykazano jakichkolwiek szkód na działce skarżącej, powstałych w wyniku zmian dokonanych na działce odwołujących się. Kolegium zarzuciło też, że organ nie może ograniczyć się w swojej decyzji do powołania się na konkluzję zawartą w opinii biegłego, ale ma obowiązek sprawdzić, na jakich przesłankach biegły oparł swoje wnioski i skontrolować prawidłowość rozumowania biegłego. Do tego niezbędne staje się przeanalizowanie kontropinii przedłożonych przez strony i wyjaśnienie dlaczego jednej z opinii organ daje wiarę, natomiast odmawia uwzględnienia dowodu z innych opinii. Zdaniem tego Sądu rację ma Kolegium, że Wójt ograniczył się jedynie do zrelacjonowania i to w skrótowy sposób przebiegu całego postępowania oraz lakonicznego powtórzenia tez opinii sporządzonej przez biegłego. W aktach sprawy zalegają jeszcze kontropinie, które organ I instancji z naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a. pominął. Kolegium dodało, że szkoda, jaka ma wystąpić na gruntach sąsiednich, by zrealizowały się przesłanki z art. 234 ust. 3 p.w. ma być realna, a nie hipotetyczna. Opisany wyżej walor opinii biegłego w sprawie, brak wnikliwej analizy wszystkich przedłożonych do akt sprawy opinii biegłych przez organ I instancji i brak kompletnych ustaleń co do zakresu szkód na działce nr [...] wywołanych pracami na gruncie (działce nr ewid. [...]) spowodowały, że zasadnie Kolegium zastosowało dyspozycję art. 138 § 2 k.p.a. z uwagi na istotne naruszenie prawa procesowego, które bez naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania nie mogło zostać wyeliminowane na etapie odwoławczym, zwłaszcza, że przed wydaniem decyzji w pierwszej instancji pojawił się wniosek dowodowy odwołującego się o dopuszczenie dowodu z nowej opinii specjalistycznej w sprawie, który będzie wymagał rozpatrzenia. Zarzuty sprzeciwu okazały się chybione, bo Kolegium było uprawnione, aby wydać decyzję w trybie art. 138 § 2 k.p.a. w obliczu naruszeń prawa procesowego, jakich dopuścił się organ I instancji. Z tych względów sprzeciw został oddalony na podstawie art. 151a § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej "p.p.s.a."). Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła skarżąca, zaskarżając wyrok w całości. Wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uwzględnienie sprzeciwu, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. Pełnomocnik skarżącej ustanowiony w ramach prawa pomocy wniósł o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym, oświadczając, że koszty te nie zostały uiszczone ani w całości, ani części. Zaskarżonemu wyrokowi zarzuciła naruszenie: I. naruszenie przepisów postpowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy: 1. art. 64e p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 2 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie i przyjęcie, że w sprawie zachodziły przestanki do wydania przez Kolegium decyzji kasatoryjnej, podczas gdy zgromadzony materiał dowodowy byt kompletny, obszerny, wielokrotnie uzupełniany i pozwalał na merytoryczne rozpoznanie sprawy przez organ odwoławczy, a ewentualne wątpliwości dotyczyły oceny dowodów, nie zaś konieczności przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części; 2. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. poprzez zaakceptowanie przez Sąd stanowiska organu odwoławczego prowadzącego do pominięcia części istotnego materiału dowodowego oraz dokonania jego wybiórczej i dowolnej oceny, w szczególności w zakresie oględzin nieruchomości z 18 sierpnia 2022 r., dokumentacji fotograficznej, dokumentacji geodezyjnej i budowlanej, ustaleń Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego oraz innych dowodów wskazujących na skutki zmian stosunków wodnych dla nieruchomości skarżącej; 3. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędne uznanie, że decyzja organu I instancji nie zawierała dostatecznego uzasadnienia faktycznego i prawnego, pomimo szczegółowego odniesienia się do opinii biegłego oraz pozostałego materiału dowodowego zgromadzonego w toku wieloletniego postępowania; 4. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 84 § 1 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez zaakceptowanie stanowiska organu odwoławczego podważającego zasadnicze ustalenia wynikające z opinii biegłego, stanowiącej podstawowy dowód w sprawie, bez przeprowadzenia dalszych czynności dowodowych wymagających wiadomości specjalnych, a także poprzez zaakceptowanie oparcia rozstrzygnięcia na opinii sporządzonej w 2019 r., pomimo upływu niemal siedmiu lat oraz ujawnienia w toku postępowania nowych okoliczności faktycznych dotyczących stanu nieruchomości, zmian uksztaltowania terenu i skutków zmian stosunków wodnych; 5. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez sporządzenie uzasadnienia wyroku w sposób uniemożliwiający pełną kontrolę kasacyjną, niewyjaśniający należycie przyczyn uznania za prawidłowe stanowiska Kolegium oraz niewskazujący, jakie konkretne braki postępowania miały uzasadniać zastosowanie art. 138 § 2 k.p.a.; 6. art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez brak odniesienia się do istotnych zarzutów sprzeciwu dotyczących podwyższenia terenu nieruchomości uczestników postępowania, ustaleń Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego, oględzin nieruchomości skarżącej, dokumentacji fotograficznej, zawilgocenia nieruchomości, pęknięć tynku, zapadnięcia opaski wokół budynku oraz innych przejawów szkodliwego oddziaływania zmian stosunków wodnych; 7. art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez nieprzeprowadzenie pełnej kontroli legalności decyzji Kolegium i ograniczenie kontroli sądowej do zaakceptowania stanowiska organu odwoławczego bez wszechstronnego zbadania wszystkich zarzutów podniesionych w sprzeciwie. II. Naruszenie prawa materialnego: 8. art. 234 ust. 3 p.w. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu nadmiernie zawężającego rozumienia przesłanki szkodliwego wpływu zmiany stanu wody na grunt sąsiedni oraz pominięciu ochronnego i prewencyjnego charakteru tego przepisu; 9. art. 234 ust. 3 p.w. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, te zgromadzony materiał dowodowy nie pozwalał na ustalenie spełnienia przesłanek zastosowania tego przepisu, pomimo ustalenia podwyższenia terenu nieruchomości uczestników postępowania, zmiany kierunku odpływu wód opadowych oraz istnienia dowodów wskazujących na negatywne oddziaływanie tych zmian na nieruchomość skarżącej; 10. art. 234 ust. 3 p.w. poprzez przyjęcie wykładni prowadzącej do faktycznego uzależnienia zastosowania środków ochronnych przewidzianych tym przepisem od wystąpienia szkody już w pełni zmaterializowanej, podczas gdy przepis ten służy również zapobieganiu dalszym szkodom wynikającym ze szkodliwej zmiany stosunków wodnych; 11. art. 234 ust. 3 p.w. oraz § 29 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, poprzez zaakceptowanie stanowiska pomijającego znaczenie normy zakazującej dokonywania zmian naturalnego spływu wód opadowych i roztopowych w celu kierowania ich na teren nieruchomości sąsiedniej, pomimo że okoliczność taka była przedmiotem ustaleń faktycznych i opinii biegłego sporządzonej w sprawie. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zgodnie z art. 182 § 2a p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną od wyroku wojewódzkiego sądu administracyjnego oddalającego sprzeciw od decyzji na posiedzeniu niejawnym. Na posiedzeniu niejawnym Naczelny Sąd Administracyjny orzeka w składzie jednego sędziego (art. 182 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki enumeratywnie wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. w niniejszej sprawie nie występują. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego wyroku determinują zakres kontroli dokonywanej przez Sąd drugiej instancji, który w odróżnieniu od Sądu pierwszej instancji nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie, bowiem wyrok Sądu pierwszej instancji odpowiada prawu. Istota niniejszej sprawy sprowadzała się do następującej kwestii: czy Wójt, jako organ I instancji, przeprowadził postępowanie w sposób zgodny z przepisami postępowania administracyjnego i czy w związku z tym wydał decyzję zgodną z prawem proceduralnym, a jeżeli nie, to czy wady tej decyzji uzasadniały zastosowanie przez organ odwoławczy art. 138 § 2 k.p.a., a więc uchylenie tej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji? Punktem wyjścia do odpowiedzi na ww. pytanie była prawidłowa wykładnia przepisów prawa materialnego, które determinowały zakres i kierunek prowadzonego postępowania dowodowego. Podstawą materialnoprawną podlegających kontroli w niniejszej sprawie decyzji jest art. 234 p.w. Zgodnie z ust. 1 właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich; 2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie. W myśl ust. 2 na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich. Zgodnie z ust. 3 jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności. Należy wyjaśnić, że zmiana stanu wody na gruncie, to każde działanie, którego efektem jest zmiana ilościowa wody (zwiększenie się bądź zmniejszenie ilości wody na gruncie) oraz zmiana w zakresie jej przepływu przez grunt. Jest to takie działanie, które ingeruje w naturalny stan wody na danym terenie związany z jego ukształtowaniem, warunkami przyrodniczymi i hydrologicznymi. Zmiana ta może polegać na zmianie kierunku odpływu znajdującej się na gruncie wody opadowej i roztopowej bądź kierunku odpływu ze źródeł poprzez np. wykonanie przeszkody w odpływie wody opadowej z terenów sąsiednich zgodnie z naturalnym kierunkiem odpływu, nawiezienie ziemi w celu podwyższenia terenu, usunięcie ziemi w celu obniżenia terenu, wykopanie rowu, zasypanie istniejącego rowu, utwardzenie powierzchni działki kostką brukową, wzniesienie murowanego ogrodzenia, czy wykopanie studni i pobór z niej takiej ilości wody, która spowoduje obniżenie poziomu lustra wody na gruntach sąsiednich. Przy czym nie ma znaczenia, czy szkoda nastąpiła w wyniku działania legalnego czy nielegalnego (por. wyroki NSA: z 15 października 2025 r., III OSK 1259/24, LEX nr 3932078; z 19 listopada 2025 r., III OSK 1457/24, LEX nr 3952127 i orzecznictwo tam powołane). W postępowaniu o naruszenie stosunków wodnych powinnością organu jest ustalenie, czy doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie. Jeżeli odpowiedź jest pozytywna, organ winien jednoznacznie ustalić, kto i kiedy zmiany tej dokonał, na czym ona polegała, jaki był stan wód przed dokonaniem zmiany i jaki po jej dokonaniu, oraz jak zmiana wpłynęła na stosunki wodne w terenie, a przede wszystkim czy wpływ ten jest szkodliwy dla gruntów sąsiednich. Hipoteza normy wynikającej z art. 234 ust. 1 i ust. 3 p.w. odnosi się do rzeczywistego szkodliwego oddziaływania na nieruchomości sąsiednie, a nie hipotetycznego (por. wyrok NSA z 26 sierpnia 2020 r., sygn. II OSK 1002/20). Zastosowanie cytowanego przepisu uzależnione jest od wystąpienia skutku w postaci szkody, zatem pomiędzy zmianą stanu wody na gruncie, a szkodliwym oddziaływaniem musi istnieć związek przyczynowo-skutkowy. Wydanie decyzji, o której mowa w art. 234 ust. 3 p.w., wymaga precyzyjnego ustalenia stanu faktycznego istniejącego przed badaną zmianą, charakteru i sposobu dokonanej zmiany i jej szkodliwego wpływu na grunty sąsiednie. Nie jest możliwe stwierdzenie takiego wpływu bez uprzedniego, wyraźnego ustalenia, że przed zmianą stan na gruntach sąsiednich był korzystniejszy. W razie ustalenia, że nie doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie organ zwolniony jest od badania pozostałej przesłanki, czyli szkodliwego oddziaływania na nieruchomości sąsiednie. Nadto, zwrócić należy uwagę, że przepis art. 234 p.w. nie zobowiązuje organu orzekającego w sprawie do ustalenia wszelkich przyczyn danego stanu wody na gruncie zgłaszającego roszczenie, ale nakazuje organowi wyjaśnienie, czy powstałe szkody mogą być następstwem zmiany stanu wody na gruncie sąsiednim, co do którego zgłoszono roszczenie. Innymi słowy, postępowanie administracyjne prowadzone na podstawie art. 234 p.w. ma wykazać jedynie zasadność nakazania właścicielowi danego gruntu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom, o których mowa w tym przepisie. Z powyższego wynika, że zadaniem Wójta, jako organu I instancji, w przedmiotowej sprawie było ustalenie następujących faktów: 1) czy doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie; 2) kto i kiedy zmiany tej dokonał, na czym ona polegała, jaki był stan wód przed dokonaniem zmiany i jaki po jej dokonaniu; 3) jak zmiana wpłynęła na stosunki wodne w terenie, czy wpływ ten jest szkodliwy dla gruntów sąsiednich. Ustalenia te powinny znaleźć się w decyzji, a konkretnie w jej uzasadnieniu faktycznym, na co trafnie zwróciło uwagę Kolegium oraz Sąd pierwszej instancji. Zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.: "uzasadnienie faktyczne decyzji powinno w szczególności zawierać wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, zaś uzasadnienie prawne - wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa.". Wójt powinien więc wprost w decyzji (uzasadnieniu): wskazać, że w sprawie ustalono (lub nie ustalono) zmianę stosunków wodnych na gruncie, opisać tę zmianę (kto i kiedy jej dokonał, na czym polegała, jaki był i jest stan wód), wskazać, że w sprawie ustalono (lub nie ustalono) szkodliwy wpływ dla gruntu skarżącej (opisać szkody i wykazać związek ze zmianą stosunków wodnych). Powyższe ustalenia powinny być poparte dowodami, a więc obowiązkiem Wójta jest wskazać w uzasadnieniu decyzji, na jakiej podstawie (na podstawie których konkretnie dowodów zgormadzonych w aktach administracyjnych sprawy) ustalił powyższe okoliczności i dlaczego uznał, że określony dowód ma większą moc dowodową od innego lub że dany dowód nie był wiarygodny np. w zestawieniu z innym dowodem albo że opinia biegłego okazała się przydatna i wiarygodna po wyjaśnieniach biegłego albo że zastrzeżenia do opinii były bardziej przekonujące niż te wyjaśnienia itp. Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji akceptujące pogląd Kolegium, że podstawową wadą decyzji organu I instancji jest w zasadzie brak poczynienia przez Wójta jakichkolwiek ustaleń faktycznych, o których mowa wyżej. Uzasadnienie decyzji sprowadza się do wskazania, że w sprawie: złożono wniosek w sprawie podwyższenia terenu działki, wszczęto postępowanie administracyjne, zlecono biegłemu wykonanie opinii, przytoczono konkluzję biegłego z jego opinii, a także jego dodatkowe wyjaśnienia do opinii po uwagach stron. Wójt podsumował swój wywód tym, że w opinii biegłego w sprawie nieodzowna jest realizacja zaleceń wskazanych w opinii dotyczącej zmiany stanu wody, w związku z czym wydał decyzję zgodną z tymi zaleceniami. W uzasadnieniu tej decyzji brak jest stosownych ustaleń faktycznych istotnych z punktu widzenia art. 234 ust. 3 p.w., na które wskazano już wyżej, a więc poza tym, że w sprawie wydano opinię, biegły odniósł się do zastrzeżeń i Wójt podzielił stanowisko zajęte przez biegłego, to w sprawie niczego więcej nie ustalono. Brak stosownych ustaleń w decyzji należy odróżnić od braku materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, który mógłby posłużyć za podstawę tych ustaleń. Wójt nie poczynił stosownych ustaleń w decyzji na podstawie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i w związku z tym decyzja została prawidłowo uchylona przez Kolegium, co trafnie zaakceptował Sąd pierwszej instancji. Na obecnym etapie postępowania przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego nie był materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, bowiem Wójt, poza opinią biegłego, w ogóle się na ten materiał nie powołał. Zgodnie z art. 138 § 2 k.p.a. organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Zastosowanie ww. przepisu uwarunkowane jest dwiema przesłankami procesowymi. Pierwsza z nich polega na tym, że doszło do naruszenia przepisów postępowania w trakcie postępowania zakończonego decyzją organu I instancji, druga natomiast sprowadza się do tego, że konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Niezbędne jest zatem wykazanie, że zaistnienie tych przesłanek następuje na określonej podstawie materialnoprawnej. Tylko niewyjaśnienie istotnych okoliczności faktycznych zapisanych w hipotetycznym stanie faktycznym daje podstawy do ustalenia, że spełniona jest przesłanka, według której konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie (por.: Barbara Adamiak (w:) B. Adamiak, J. Borkowski "Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz.", C.H. Beck 2017, s. 728). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego pierwsza z powyższych przesłanek niewątpliwe zachodzi na gruncie niniejszej sprawy. Organ pierwszej instancji naruszył bowiem art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., bowiem nie podjął wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, nie rozpatrzył całego materiału dowodowego i nie ocenił na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy wymienione wcześniej okoliczności zostały udowodnione, a powyższe uchybienia są bezpośrednio połączone z uchybieniem art. 107 § 3 k.p.a., bowiem Wójt nie zawarł w decyzji odpowiednich elementów, wobec czego w istocie trudno określić czy materiał dowodowy zgromadzony w sprawie był wystarczający do wydania przez niego decyzji. Zdaniem Sądu w sprawie spełniona została również druga z przesłanek. Wójt nie wyjaśnił w decyzji z 17 lipca 2025 r. przesłanek faktycznych i prawnych nakazania odwołującym się wykonania urządzeń zapobiegających szkodom – za wyjątkiem powołania się na opinię biegłego wraz z ustosunkowaniem się przez niego do zastrzeżeń stron. Oznacza to, że w istocie do wyjaśnienia pozostał cały zakres sprawy, choć nie jest to równoznaczne z tym, że organ nie zgromadził stosownego materiału dowodowego. Wójt po prostu nie odniósł się do tego materiału, co oznacza, że nie wyjaśnił sprawy w rozumieniu przepisów postępowania administracyjnego. W tej sytuacji organ odwoławczy nie mógł rozpatrzeć sprawy na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, bowiem po raz pierwszy w sprawie zostałyby poczynione istotne ustalenia faktyczne i dokonana ocena dowodów innych niż opinia biegłego. Takie działanie naruszałoby art. 15 k.p.a., zgodnie z którym postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. W związku z powyższym na uwzględnienie nie zasługiwały zarzuty I.1., I.2., I.3., I.4. W sprawie zachodziły przestanki do wydania przez Kolegium decyzji kasatoryjnej i wbrew zarzutom skargi kasacyjnej wątpliwości nie dotyczyły jedynie oceny dowodów (której Wójt nie przeprowadził), lecz także braku istotnych ustaleń faktycznych, które mogą wynikać ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, lecz Wójt się do tego materiału nie odniósł. To nie Kolegium pominęło część istotnego materiału dowodowego, ale właśnie Wójt, a skala tego pominięcia nie pozwoliła na merytoryczne rozpatrzenie sprawy przez organ odwoławczy. Nadto Kolegium wcale nie podważyło ustaleń wynikających z opinii biegłego, lecz stwierdziło, że organ I instancji nie poczynił stosownych własnych ustaleń na podstawie opinii i innych pism wyjaśniających. Wbrew ww. zarzutom Wójt nie odniósł się szczegółowo "do opinii biegłego oraz pozostałego materiału dowodowego zgromadzonego w toku wieloletniego postępowania", lecz jedynie przytoczył i zaakceptował stanowisko zajęte przez biegłego w opinii i innych pismach wyjaśniających. Zgadzając się ze stanowiskiem Kolegium, Sąd pierwszej instancji nie naruszył więc przepisów wskazanych w ww. zarzutach. Zarzuty I.5. i I.6. nie zasługiwały na uwzględnienie. Artykuł 141 § 4 p.p.s.a. stanowi, że uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzuty podniesione w skardze, stanowiska pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi (sprzeciwu - art. 64b § 1 p.p.s.a.) sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, pisemne motywy powinny ponadto obejmować wskazania co do dalszego postępowania. Przepis ten określa zatem niezbędne elementy uzasadnienia, których zamieszczenie pozwala odtworzyć sposób rozumowania sądu, który doprowadził do takiego właśnie rozstrzygnięcia. Sporządzenie uzasadnienia jest czynnością następczą w stosunku do podjętego rozstrzygnięcia, stąd też tylko w nielicznych sytuacjach naruszenie tej normy prawnej może stanowić skuteczną podstawę skargi kasacyjnej. O naruszeniu tego przepisu można mówić w przypadku, gdy uzasadnienie zaskarżonego wyroku nie spełnia jednego z ustawowych, wymienionych w jego treści warunków. Wyrok sądu pierwszej instancji nie będzie poddawał się kontroli sądowoadministracyjnej w przypadku braku wymaganych prawem części (np. nieprzedstawienia stanu sprawy, czy też niewskazania lub niewyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia), a także wówczas, gdy będą one co prawda obecne, niemniej jednak obejmować będą treści podane w sposób niejasny, czy też nielogiczny, uniemożliwiający jednoznaczne ustalenie stanu faktycznego i prawnego, stanowiącego podstawę kontrolowanego wyroku sądu (por. wyroki NSA z 15 czerwca 2010 r., II OSK 986/09; z 12 marca 2015 r., I OSK 2338/13, publik. CBOSA). Przedmiotowe uzasadnienie zawiera wszystkie ww. ustawowe elementy. Uzasadnienie to zawiera w szczególności wymienienie konkretnych braków uzasadniających zastosowanie art. 138 § 2 k.p.a. (s. 9 i 10 uzasadnienia). Sąd pierwszej instancji w sposób wystarczający odniósł się do zarzutów sprzeciwu w kontekście art. 64e p.p.s.a., zgodnie z którym rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. W tym też zakresie Sąd pierwszej instancji przeprowadził kontrolę legalności decyzji Kolegium, czym nie naruszył art. 134 § 1 p.p.s.a., a więc zarzut I.7. również okazał się bezzasadny. Na uwzględnienie nie zasługiwały zarzuty naruszenia prawa materialnego. Przede wszystkim Sąd pierwszej instancji nie dokonał błędnej wykładni art. 234 ust. 3 p.w., przyjmując zawężające rozumienie przesłanki szkodliwego wpływu zmiany stanu wody na grunt sąsiedni oraz pominięciu ochronnego i prewencyjnego charakteru tego przepisu (zarzut II.8.), nie dokonał też błędnej wykładni tego przepisu prowadzącej do faktycznego uzależnienia zastosowania środków ochronnych przewidzianych tym przepisem od wystąpienia szkody już w pełni zmaterializowanej (zarzut II.10.). Sąd ten dokonał wykładni ww. przepisu zgodnej z przytoczoną już wyżej wykładnią Naczelnego Sądu Administracyjnego, która to znajduje swoje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych. Wbrew zarzutowi II.9. w sprawie Sąd pierwszej instancji nie przyjął, że zgromadzony materiał dowodowy nie pozwalał na ustalenie spełnienia przesłanek zastosowania art. 234 ust. 3 p.w., bowiem na tym etapie sprawy, wobec braku poczynienia przez Wójta stosownych ustaleń i ocen, materiał ten w ogóle nie podlegał ocenie (ani Kolegium, ani Sądu). Zarzut II.11. jest niezrozumiały – z okoliczności sprawy nie wynika, aby Sąd pierwszej instancji "zaakceptował stanowisko pomijające znaczenie normy zakazującej dokonywania zmian naturalnego spływu wód opadowych i roztopowych w celu kierowania ich na teren nieruchomości sąsiedniej", czym miał naruszyć art. 234 ust. 3 p.w. oraz § 29 ust. 1 rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną. W odniesieniu do zawartego w skardze kasacyjnej wniosku o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej należy wyjaśnić, że o wynagrodzeniu dla pełnomocnika z urzędu rozstrzyga zawsze wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu uregulowanym w art. 250 i następnych p.p.s.a.. Zgodnie z art. 254 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej składa się do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Stąd w postępowaniu kasacyjnym wniosek ten nie podlegał rozpoznaniu.

Informacje o sprawie

Data wpływu
22 lipca 2026
Hasła tematyczne
Wodne prawo
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Sędziowie
Rafał Stasikowski /przewodniczący sprawozdawca/

Powołane przepisy

Inne orzeczenia w tej sprawie

Powiązane dokumenty

Źródło urzędowe: Naczelny Sąd Administracyjny