III OSK 1486/22

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tamara Dziełakowska Sędziowie Sędzia NSA Teresa Zyglewska Sędzia del. WSA Kazimierz Bandarzewski (spr.) po rozpoznaniu w dniu 13 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Ł.S od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 10 marca 2022 r. sygn. akt IV SA/Po 1032/21 w sprawie ze skargi Ł.S na decyzję Rektora [...] z dnia 22 października 2021 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów oddala skargę kasacyjną.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu wyrokiem z dnia 10 marca 2022 r. sygn. akt IV SA/Po 1032/21 oddalił skargę L. S. (dalej jako skarżący) na decyzję Rektora [...] z dnia 22 października 2021 r. nr R1K.4010.2.III.2021.ŻŻK utrzymującą w mocy decyzję Prodziekana [...] z dnia 13 września 2021 r. o skreśleniu skarżącego z listy studentów kierunku [...] z dniem 13 września 2021 r. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd wskazał w pierwszej kolejności, że wiążącym w niniejszej sprawie jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 15 lipca 2021 r. sygn. IV SA/Po 265/21, którym uchylono poprzednio wydaną w sprawie decyzję Rektora [...] 5 stycznia 2021 r. nr R1K.4010.261.2020 oraz poprzedzającą ją decyzję Rektora Dziekana [...] z dnia 9 października 2020 r. o skreśleniu skarżącego z listy studentów [...]. Dokonując zaś merytorycznej oceny zawartych w skardze zarzutów Sąd uznał, że nie zasługują one na uwzględnienie. Wyjaśniono, że zgodnie z art. 108 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2021 r. poz. 478) zwanej dalej P.s.w.n. student może być skreślony z listy studentów w przypadku nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie. W rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostaje, że skarżący nie zaliczył przedmiotów: "[...]" (1 ECTS), "Seminarium dyplomowe" (20 ECTS) oraz nie złożył pracy dyplomowej inżynierskiej w terminie określonym w § 31 ust. 10 Regulaminu studiów pierwszego i drugiego stopnia oraz jednolitych magisterskich [...]. Ustalenia te wynikają z Karty okresowych osiągnięć studenta L. S. w semestrze siódmym. Skarżący nie skorzystał przy tym skutecznie z przewidzianych Regulaminem instrumentów służących uzyskaniu zaliczeń ww. przedmiotów. W szczególności nie zaliczył - trzykrotnie - Ćwiczenia z Etapu 4 Zadania 2 [...] - moduł zaawansowany oraz nie podołał obowiązkowi złożenia pracy dyplomowej nawet w terminie dodatkowym, który był trzykrotnie przedłużany i upłynął z dniem 30 września 2020 r. Brak uzyskanych zaliczeń z tych przedmiotów pozostaje zaś okolicznością obiektywną, która nie może być już skutecznie kwestionowana na etapie postępowania w sprawie skreślenia z listy studentów. Sam ustawodawca, z przyczynami braku uzyskania zaliczeń - literalnie - nie wiąże bowiem zaistnienia przesłanek określonych w art. 108 ust. 2 pkt 3 P.s.w.n. Podkreślono nadto, że okoliczności sprawy wskazują, że stwierdzone w toku procesu kształcenia skarżącego wątpliwości co do jego sprawności psychofizycznej i możliwości percepcji nie tylko były uzasadnione, ale mają również charakter długotrwały. To z kolei powoduje, że nie ma wątpliwości czym kierował się organ podejmując decyzję o skreśleniu skarżącego z listy studentów na kierunku [...]. Zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca odpowiadają zatem standardom prawem przewidzianym. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł L. S., zaskarżając go w całości. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie: 1) prawa materialnego, tj. art. 108 ust. 2 pkt 3 P.s.w.n., przez błędną jego wykładnię i uznanie, że decyzje wydane w sprawie mieściły się w granicach uznania administracyjnego, podczas gdy noszą one znamiona decyzji dowolnych nieopartych na prawidłowo ustalonym stanie faktycznym; 2) przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a. polegające na: - dokonaniu wybiórczej oceny materiału dowodowego, który winien zostać zgromadzony w aktach postępowania, wbrew obowiązkowi ciążącemu na organie na mocy art. 77 § 1 K.p.a., co w konsekwencji doprowadziło do wydania przez Sąd pierwszej instancji wyroku nieopartego na właściwym stanie faktycznym; - przekroczeniu zasady swobodnej oceny dowodów, poprzez pominięcie w rozstrzygnięciu i w uzasadnieniu rzeczywistych przyczyn nieuzyskania zaliczenia semestru w określonym terminie. W oparciu o wskazane zarzuty w skardze kasacyjnej wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i uchylenie zaskarżonych decyzji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania za obie instancje, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 P.p.s.a. oraz przesłanki uzasadniające odrzucenie skargi bądź umorzenie postępowania przed wojewódzkim sądem administracyjnym, stosownie do treści art. 189 P.p.s.a. Żadna z powyższych przesłanek w tej sprawie nie zaistniała. Sprawa podlega na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a. rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym, ponieważ strona wnosząca skargę kasacyjną zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna po doręczeniu odpisu skargi kasacyjnej nie zażądała jej przeprowadzenia. Stosowanie do art. 174 P.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, a także 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 176 P.p.s.a. skarga kasacyjna powinna zawierać: 1) oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części; 2) przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie; 3) wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany; 4) powinna czynić zadość wymaganiom przewidzianym dla pisma strony oraz zawierać wniosek o jej rozpoznanie na rozprawie albo oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy. Stosownie do treści art. 176 P.p.s.a. strona skarżąca kasacyjnie ma obowiązek przytoczyć podstawy skargi kasacyjnej wnoszonej od wyroku Sądu pierwszej instancji i szczegółowo je uzasadnić wskazując, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało i jaki miało wpływ na wynik sprawy. Rola Naczelnego Sądu Administracyjnego w postępowaniu kasacyjnym ogranicza się do skontrolowania i zweryfikowania zarzutów wnoszącego skargę kasacyjną. Skarga kasacyjna jest niezasadna. W skardze kasacyjnej został zawarty zarówno zarzut naruszenia prawa materialnego, jak i przepisów postępowania. W pierwszej kolejności zostanie omówiony zarzut procesowy, ponieważ stosowanie prawa materialnego może być weryfikowane po ustaleniu, że ustaleń faktycznych dokonano w następstwie niewadliwie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego. Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut podniesiony w skardze kasacyjnej, dotyczący naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisów postępowania w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. poprzez dokonanie wybiórczej oceny materiału dowodowego, co doprowadziło do wydania przez Sąd pierwszej instancji wyroku nieopartego na właściwym stanie faktycznym oraz przekroczenia zasady swobodnej oceny dowodów, poprzez pominięcie w rozstrzygnięciu i w uzasadnieniu rzeczywistych przyczyn nieuzyskania zaliczenia semestru w określonym terminie. Wadliwością tego zarzutu było niepowołanie się przez stronę skarżącą kasacyjnie na naruszenie przez Sąd pierwszej instancji art. 151 P.p.s.a. poprzez niewłaściwe jego zastosowanie uzasadniające oddalenie skargi. Tym niemniej w okolicznościach tej sprawy, a zwłaszcza z uwagi na uzasadnienie samej skargi kasacyjnej tak sformułowany zarzut podlega rozpoznaniu, ponieważ można dokonać określenia jego treści w powiazaniu z całością skargi kasacyjnej. Wbrew twierdzeniu strony skarżącej kasacyjnie Sąd pierwszej instancji nie dokonał wybiórczej oceny materiału dowodowego i prawidłowo ustalił, że w stanie faktycznym tej sprawy zostały wydane prawidłowe decyzje. Nie przekroczono swobody oceny dowodów w niniejszej sprawie. Obie wydane w sprawie decyzje zawierają uzasadnienia, a w tym decyzja Rektora [...] zawiera obszerne uzasadnienie wskazujące na przyczyny wydania aktu administracyjnego skreślającego L. S. z listy studentów. Strona skarżąca kasacyjnie w uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiła swoją ocenę zaistnienia przesłanek do wydania decyzji o skreśleniu pomijając niektóre istotne w sprawie okoliczności takie jak wynikający z Regulaminu Studiów termin złożenia przez skarżącego kasacyjnie pracy dyplomowej do dnia 31 stycznia 2020 r. (§ 31 ust. 10 Regulaminu Studiów). Termin ten minął bez złożenia pracy, a sam skarżący wnosił o jego przedłużenie, co nastąpiło i nowy termin przedłożenia pracy dyplomowej ustalono na 31 marca 2020 r. Ten termin nie został przez skarżącego dochowany i na jego wniosek po raz kolejny został przedłużony do dnia 30 czerwca 2020 r. Także i ten termin nie został przez skarżącego dotrzymany, a kolejny wniosek o jego przedłużenie został uwzględniony i ustalono termin przedłożenia pracy dyplomowej na 30 września 2020 r. i dopiero na jeszcze jeden wniosek o przedłużenie terminu na złożenie pracy dyplomowej skarżący już nie otrzymał zgody. Jak przy tym wynika z § 31 ust. 11 Regulaminu Studiów, dziekan na wniosek studenta lub promotora może przesunąć termin złożenia pracy dyplomowej nie więcej niż o 2 miesiące. Wobec skarżącego termin ten był kilkukrotnie przedłużany co oznacza, że władze [...] bardzo liberalnie podchodziły do przestrzegania końcowych terminów złożenia pracy dyplomowej. O żadnej dyskryminacji w tym zakresie nie może być mowy. Stosownie do treści § 27 ust. 1 pkt 3 Regulaminu Studiów w przypadku braku złożenia w terminie pracy dyplomowej, dziekan ma obowiązek wydać decyzję o skreśleniu studenta z listy studentów. Decyzja ta ma charakter związany i organ Uczelni nie ma innej możliwości. Także § 31 ust. 11 Regulaminu Studiów stanowi, że student, który nie złożył pracy dyplomowej w regulaminowo wymaganym okresie lub w przedłużonym okresie o kolejne 2 miesiące, zostaje obligatoryjnie skreślony z listy studentów. Trafnie w tym zakresie powołał się na tę regulację Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku. Tym samym już tak ustalony przez organy w tej sprawie stan faktyczny uzasadniał wydanie wobec skarżącego kasacyjnie decyzji o skreśleniu z listy studentów. Podnoszone przez skarżącego okoliczności mogły uzasadniać przedłużenie terminu złożenia pracy dyplomowej o 2 miesiące, co w sprawie nastąpiło. Kolejnych przedłużeń Regulamin Studiów nie przewidywał, a mimo to i tak skarżący je otrzymywał. Istotną część uzasadnienia zarówno zaskarżonego wyroku, jak i zaskarżonej decyzji obejmuje szczegółowy opis przyczyn braku zaliczenia przez skarżącego przedmiotu "[...]". Wskazano na znaczenie tego przedmiotu w zakresie należytego przygotowania studenta do zdawania egzaminu pozwalającego na kierowanie powietrznymi statkami pasażerskimi i opisano szczegółowo przebieg kształcenia skarżącego w tym zakresie, który mimo trwania tego przedmiotu przez 36 miesięcy nie zaliczał poszczególnych jego modułów. Mimo powtarzania pewnych etapów kształcenia, skarżący jako student nie posiadał umiejętności wymaganych do ich zaliczenia. Szczegółowo opisano stosowane wobec skarżącego jako studenta czynności mające umożliwić zaliczenie poszczególnych etapów kształcenia w tym zakresie i brak skuteczności w ich zastosowaniu. Nie można też nie uwzględnić i tego, że w zakresie przygotowania do [...] bądź także pełnienia funkcji [...] przestrzegano zasad szkolenia. Tylko [...] należycie przygotowany może prowadzić bezpiecznie [...] i okoliczność ta nie wymaga żadnego dowodzenia, a niezaliczony przedmiot przygotowywał do wykonywania takiego zawodu. Także i w tym zakresie w uzasadnieniu skargi kasacyjnej strona przede wszystkim eksponuje ostatni okres przed wydaniem decyzji o skreśleniu z listy studentów pomijając, że skarżący kasacyjnie jako student nie zaliczał znacznie wcześniej poszczególnych modułów kształcenia w zakresie ww. przedmiotu, a tym samym nie mógł "przechodzić" do kolejnych etapów. Szczegółowo opisano w zaskarżonej decyzji te ćwiczenia na symulatorze, których skarżący nie zaliczył, w jakich odstępach czasu było te ćwiczenia prowadzone i jakie skutki wobec skarżącego miały działania naprawcze. Trzykrotnie były powtarzane ćwiczenia zakresu "Etap 4 Zadanie 2 – [...]- moduł zaawansowany" i za żadnym razem ćwiczeń tych skarżący nie zaliczył, ani też innych ćwiczeń objętych tym modułem. Z karty okresowych osiągnięć studenta (skarżącego kasacyjnie) wynika, że nie zaliczył w czasie studiów przedmiotu "[...]". Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że w tej sprawie nie został naruszony art. 7 K.p.a. nakazujący, przy przestrzeganiu zasady praworządności, ustalenie rzeczywistego stanu sprawy. Prawidłowo został w sprawie ustalony stan rzeczywisty sprawy. Zgodnie z art. 77 § 1 K.p.a. organy administracyjne wyczerpująco zebrały i rozpatrzyły cały materiał dowodowy. To obowiązkiem studenta jest zaliczenie poszczególnych przedmiotów. Zwłaszcza w przypadku przedmiotu, którego zaliczenie pozwala w dalszej kolejności na zdobycie praktycznych umiejętności mających bardzo istotne znaczenie dla bezpieczeństwa w ruchu statków powietrznych, nie można było stosować kryteriów poniżej wymaganego w tym zakresie poziomu studiów. Cały materiał dowodowy dotyczący zarówno ustalenia braku złożenia w kilkukrotnie przedłużanym terminie pracy dyplomowej, jak i braku zaliczenia jednego z istotniejszych przedmiotów został w należyty sposób wyjaśniony w oparciu o prawidłowo zgromadzony materiał dowodowy. Nie został również naruszony art. 80 K.p.a., zgodnie z którym organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Trafnie Sąd pierwszej instancji przyjął, że okoliczności uzasadniające wydanie decyzji o skreśleniu skarżącego kasacyjnie z listy studentów zostały prawidłowo ustalone na podstawie materiału dowodowego. Skuteczne zarzucenie naruszenia art. 80 K.p.a. wymaga wykazania, że uchybiono zasadom logicznego rozumowania lub doświadczenia życiowego. W tej sprawie dokonana przez Rektora [...] i zaakceptowana przez Sąd pierwszej instancji ocena materiału dowodowego nie zawiera naruszenia zasad logiki w powiązaniu z wnioskami wynikającymi z zebranych dowodów, ani też nie można dostrzec, aby rozumowanie organu wykraczało poza reguły logiki albo, wbrew zasadom doświadczenia życiowego, nie uwzględniało związku przyczynowo-skutkowego (tak NSA w wyroku z 10 lutego 2023 r. sygn. akt I OSK 407/20; wyrok NSA z 6 czerwca 2023 r. sygn. akt I OSK 1411/22). Nie jest też zasadny zarzut naruszenia przez Sąd pierwszej instancji prawa materialnego poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 108 ust. 2 pkt 3 P.s.w.n. polegający na uznaniu, że decyzje wydane w sprawie mieściły się w granicach uznania administracyjnego, podczas gdy noszą one znamiona decyzji dowolnych nieopartych na prawidłowo ustalonym stanie faktycznym. Zgodnie z ww. przepisem student może być skreślony z listy studentów w przypadku nieuzyskania zaliczenia semestru lub roku w określonym terminie. Nie budzi wątpliwości, że powołany przepis zawiera kompetencję dla organu uczelni do podjęcia decyzji w zakresie tzw. uznania administracyjnego. W tego typu sprawach sądy administracyjne badają jedynie, czy organy w konkretnej sprawie nie przekroczyły granic uznania, tzn. czy ich decyzja nie jest arbitralna lub podjęta przy użyciu niedozwolonych kryteriów, nie mogą natomiast wkraczać w kompetencje organów i oceniać słuszności realizowanych przez nie celów. Sprawdzeniu podlega zatem, czy przy podjęciu decyzji została spełniona powinność uwzględnienia słusznego interesu społecznego i słusznego interesu strony, przy czym zaakceptowanie zakresu, w jakim organ uczynił użytek z przyznanego mu uprawnienia, zależy od ustalenia, czy stan faktyczny sprawy został ustalony i wszechstronnie wyjaśniony w świetle wszystkich przepisów prawa materialnego, mających zastosowanie w sprawie (zob. wyrok NSA z 10 listopada 2023 r. sygn. akt III OSK 2715/21; wyrok NSA z 1 kwietnia 2016 r. sygn. akt I OSK 464/15). Kontrola zaskarżonego wyroku oraz wydanych w sprawie decyzji prowadzi do wniosku, że w tej sprawie organy [...] nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Ponadto organy te powołały się także na niekwestionowaną okoliczność, jaką było nieprzedłożenie przez skarżącego pracy dyplomowej w wyznaczonym terminie, co z kolei na podstawie art. 108 ust. 1 pkt 3 P.s.w.n. stanowi obligatoryjną przesłankę skreślenia studenta z listy studentów. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że skoro zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej okazały się nieuzasadnione, to sama skarga kasacyjna podlega oddaleniu na podstawie art. 184 P.p.s.a..