III OSK 1143/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Wincenciak po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Krajowej Reprezentacji Doktorantów z siedzibą w Warszawie o dopuszczenie do udziału w charakterze uczestnika postępowania w sprawie ze skargi kasacyjnej Rektora Uniwersytetu [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 lutego 2023 r. sygn. akt II SA/Wa 2233/22 w sprawie ze skargi K.Z. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] z dnia 15 czerwca 2020 r. nr BSD-139/20 w przedmiocie odmowy przyznania stypendium doktoranckiego w roku akademickim 2019/2020 postanawia dopuścić Krajową Reprezentację Doktorantów z siedzibą w Warszawie do udziału w niniejszej sprawie w charakterze uczestnika postępowania.

Krajowa Reprezentacja Doktorantów z siedzibą w Warszawie (dalej w skrócie "KRD") pismem z dnia 17 lutego 2024 r., na podstawie art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., dalej w skrócie "p.p.s.a."), zwróciła się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o dopuszczenie jej do udziału w charakterze uczestnika postępowania w sprawie ze skargi kasacyjnej Rektora Uniwersytetu [...] od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 lutego 2023 r. sygn. akt II SA/Wa 2233/22 w sprawie ze skargi K.Z. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium doktoranckiego w roku akademickim 2019/2020. W uzasadnieniu wniosku wskazało, że KRD jest tworzona przez przedstawicieli samorządów doktorantów i posiada osobowość prawną ex lege (art. 339 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce – t.j.: Dz. U. z 2023 r., poz. 742 ze zm., dalej w skrócie "ustawa"). Zgodnie z art. 339 ust. 2 ustawy, KRD ma prawo do wyrażania opinii i przedstawiania wniosków w sprawach dotyczących ogółu doktorantów, w tym do opiniowania projektów aktów normatywnych dotyczących doktorantów. Szczegółowy zakres i cele działania KRD zawiera statut, do którego wydania i zatwierdzenia przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego upoważnia art. 339 ust. 5 w zw. z art. 338 ust. 5 i 6 ustawy. W świetle obowiązującego Statutu KRD, do głównych celów KRD należy m.in. ochrona praw i interesów doktorantów (§ 3 ust. 1 pkt 3), a cel ten może być realizowany w szczególności poprzez wyrażanie opinii i przedstawianie wniosków organom władzy publicznej (§ 3 ust. 3 pkt 1). Jednym z organów KRD jest Rzecznik Praw Doktoranta, który "stoi na straży praw doktoranta wynikających z aktów prawa powszechnie obowiązującego oraz aktów prawa zakładowego" (§ 20 ust. 1), przy czym Rzecznik "bada, czy wskutek działania lub zaniechania organów, organizacji lub instytucji, zobowiązanych do przestrzegania i realizacji tych praw, nie nastąpiło naruszenie prawa, a także zasad współżycia i sprawiedliwości społecznej" (§ 20 ust. 2). Z powyższego wynika, że w celach działania KRD mieści się również przystępowanie do postępowań administracyjnych i sądowoadministracyjnych w sprawach dotyczących praw doktorantów. Z uwagi na charakter niniejszej sprawy oraz wagę rozstrzygnięcia dla środowiska doktorantów, niniejszy wniosek o dopuszczenie KRD do udziału w przedmiotowym postępowaniu nie tylko znajduje oparcie w celach statutowych KRD, ale jest także konieczny z uwagi na interes społeczny. Rozstrzygnięcie tej sprawy jest szczególnie istotne, zważywszy na przedłużenie terminu prowadzenia studiów doktoranckich do dnia 31 grudnia 2024 r. przy jednoczesnym stanowisku Ministerstwa Edukacji i Nauki w zakresie sposobu finansowania stypendiów doktoranckich, które w ocenie resortu powinny być finansowane ze środków własnych uczelni i instytutów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 33 § 2 p.p.s.a., udział w charakterze uczestnika postępowania sądowoadministracyjnego może zgłosić organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4 p.p.s.a., w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Przepis art. 25 § 4 p.p.s.a. przyznaje zatem zdolność sądową organizacjom społecznym, choćby nawet nie posiadały one osobowości prawnej, w zakresie ich statutowej działalności w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób. Ustawodawca, dopuszczając organizacje społeczne do udziału w postępowaniu sądowoadministracyjnym, postawił je w szczególnej pozycji ustrojowej. W sprawach sądowoadministracyjnych mogą one bowiem występować w interesie własnym jako skarżący (art. 50 § 1 p.p.s.a.), mogą jednak również występować w obronie interesu publicznego. Zgodnie z art. 1 ust. 3 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (t.j.: Dz. U. z 2020 r., poz. 2261), stowarzyszenia mają prawo wypowiadania się w sprawach publicznych, co jest formą realizacji gwarantowanej przepisami Konstytucji RP wolności zrzeszania się oraz prawa czynnego uczestniczenia w życiu publicznym. Wnioskująca o dopuszczenie do udziału w niniejszym postępowaniu Krajowa Reprezentacja Doktorantów z siedzibą w Warszawie, zgodnie z załączoną informacją z dnia 16 lutego 2024 r., odpowiadającą odpisowi aktualnemu z Rejestru Stowarzyszeń, innych organizacji społecznych i zawodowych, fundacji oraz samodzielnych publicznych zakładów opieki zdrowotnej, została zarejestrowana w Krajowym Rejestrze Sądowym 13 lipca 2015 r. jako inna organizacja społeczna lub zawodowa. Wobec tego jest ona organizacją społeczną w rozumieniu art. 25 § 4 p.p.s.a. Decydujące dla oceny wniosku o dopuszczenie organizacji społecznej do udziału w sprawie sądowoadministracyjnej jest wykazanie, czy sprawa ta dotyczy zakresu jej statutowej działalności oraz czy realizuje w ten sposób interes społeczny. Te dwie przesłanki winny stanowić podstawę rozstrzygnięcia sądu, bowiem nie jest dopuszczalna taka wykładnia art. 33 § 2 p.p.s.a., według której sąd administracyjny byłby zobowiązany do uwzględnienia wniosku organizacji społecznej tylko z tego powodu, że jest ona formalnie organizacją społeczną, a charakter rozpoznawanej sprawy sądowoadministracyjnej jest zgodny z zakresem jej statutowej działalności (por. np. postanowienie NSA z dnia 28 września 2009 r., sygn. akt II GZ 55/09). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, wskazane w Statucie KRD cele działalności statutowej KRD odpowiadają zakresowi niniejszej sprawy sądowoadministracyjnej dotyczącej odmowy przyznania stypendium doktoranckiego, Do głównych celów KRD należy bowiem m.in. ochrona praw i interesów doktorantów, a cel ten może być realizowany w szczególności poprzez wyrażanie opinii i przedstawianie wniosków organom władzy publicznej. Powyższe legitymuje zatem KRD do występowania w charakterze uczestnika postępowania w tej sprawie. Nie sprzeciwia się temu również wzgląd na interes społeczny, który jest nie tylko interesem społeczności lokalnej, ale również interesem państwa, obywateli jako całej zbiorowości oraz ich poszczególnych grup. W interesie społecznym jest, aby organizacje społeczne czuwały nad legalnym przebiegiem postępowań administracyjnych i sądowoadministracyjnych dotyczących m.in. przedstawicieli środowiska nauki. Z tego względu udział w niniejszym postępowaniu sądowym organizacji społecznej, jaką jest KRD, leży w interesie społecznym. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 33 § 2 w zw. z art. 193 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.