III OPP 21/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska (spr.) Sędziowie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak-Kubiak Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak po rozpoznaniu w dniu 23 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi M. J. na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie o sygn. akt II SAB/Wa 456/22 w sprawie ze skargi M. J. na bezczynność Prezesa Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych w przedmiocie rozpoznania wniosku o udostępnienie informacji publicznej postanawia: 1. stwierdzić przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie; 2. przyznać M. J. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sumę pieniężną w wysokości 2.000 (dwa tysiące) złotych; 3. zwrócić M. J. ze środków budżetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego uiszczoną opłatę od skargi na przewlekłość postępowania w wysokości 200 (dwieście) złotych.

Pismem z 4 maja 2021 r., które wpłynęło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie 9 maja 2022 r., M. J. (dalej również jako skarżący) wniósł skargę o stwierdzenie przewlekłości postępowania w sprawie o "nieznanej sygnaturze" prowadzonej przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w przedmiocie rozpoznania skargi na bezczynność Prezesa Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych (dalej również jako organ). W skardze na przewlekłość postępowania skarżący wskazał, że 7 lipca 2021 r. nadał skargę na bezczynność organu listem poleconym nr [...] wraz z pismem do sprawy II SAB/Wa 403/21. Na dzień złożenia skargi na przewlekłość postępowania w przedmiocie skargi na bezczynność nie została podjęta żadna czynność w sprawie. Od roku strona nie doczekała się żadnej reakcji Sądu. W związku z powyższym skarżący wniósł o stwierdzenie przewlekłości postępowania, zasądzenie odszkodowania w kwocie 4000 zł oraz kosztów postępowania, jak również o nakazanie podjęcia natychmiast czynności zmierzających do rozpoznania sprawy. Z akt sprawy o sygn. akt. II SAB/Wa 403/21 wynika, że dniu 22 kwietnia 2021 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęła skarga skarżącego na bezczynność S. L. prowadzącego jednoosobową działalność [...]. W dniu 13 lipca 2021 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w sprawie o sygn. akt. II SAB/Wa 403/21 wpłynęło pismo procesowe skarżącego, które było repliką skarżącego na odpowiedź na skargę wniesioną przez S. L. W tej samej kopercie znajdowało się również kolejne pismo skarżącego zatytułowane "Skarga na bezczynność", datowane na dzień 30 czerwca 2021 r., w którym jako podmiot, którego skarga dotyczy została wskazana Rządowa Agencja Rezerw Strategicznych. W dniu 9 maja 2022 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęła skarga skarżącego na przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w sprawie pod "nieznaną sygnaturą". W dniu 11 maja 2022 r. Przewodniczący II Wydziału w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie wydał zarządzenie zgodnie z treścią którego ze sprawy o sygn. akt. II SAB/Wa 403/21 została wyłączona skarga skarżącego (pismo z dnia 30 czerwca 2021 r.) na bezczynność Prezesa Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. Tym samym zarządzeniem skarga na bezczynność została przekazana do organu celem udzielenia odpowiedzi wraz z pouczeniem o zwrocie oryginału skargi na bezczynność wraz z aktami administracyjnymi sprawy do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. O przekazaniu skargi poinformowano skarżącego. Ponadto wyjaśniono, że skargę wnosi się do Sądu za pośrednictwem organu, którego bezczynność jest przedmiotem skargi. Natomiast skarga na bezczynność Prezesa Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych została załączona do pisma procesowego złożonego w sprawie o sygn. akt II SAB/Wa 404/21 i wobec tego została potraktowana przez Sąd jako załącznik do wskazanego pisma procesowego. W dniu 8 lipca 2022 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęła odpowiedź organu na skargę na bezczynność. W dniu 11 lipca Zarządzeniem Przewodniczącego II Wydziału w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie organ został zobowiązany do zwrócenia oryginału skargi skarżącego. W dniu 21 lipca 2022 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął oryginał skargi skarżącego. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 lipca 2022 r. skarga na bezczynność organu została zarejestrowana pod sygn. akt. II SAB/Wa 456/22. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W przedstawionym stanie faktycznym skarga na przewlekłość postępowania zasługuje na uwzględnienie. Skarga o stwierdzenie, że w postępowaniu przed sądem administracyjnym nastąpiła przewlekłość postępowania może być uwzględniona, jeżeli są podstawy do przyjęcia, że na skutek działania lub bezczynności sądu naruszone zostało prawo strony do rozpoznania sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki (art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 2004 r. o skardze na naruszenie prawa strony do rozpoznania sprawy w postępowaniu przygotowawczym prowadzonym lub nadzorowanym przez prokuratora i postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki Dz. U. z 2018 r., poz. 75, dalej "ustawa"). Konieczne jest więc ustalenie, że wystąpiła zwłoka w postępowaniu sądowym (przewlekłość postępowania) oraz że jest ona nieuzasadniona. Stosownie do art. 2 wskazanej ustawy, o nieuzasadnionej zwłoce można mówić wówczas, jeżeli postępowanie w sprawie trwa dłużej niż to konieczne, uwzględniając ocenę terminowości i prawidłowości czynności sądowych, ale także zachowań stron, a w szczególności strony, która zarzuciła przewlekłość postępowania. Ocena ta nie może być oderwana od obowiązku rozpoznania wszystkich spraw wniesionych do sądu bez nieuzasadnionej zwłoki, przy zachowaniu zasady rozpoznawania spraw według kolejności ich wpływu oraz uwzględnieniu przepisów nakazujących rozpoznanie niektórych rodzajów spraw w ustawowo określonych terminach. Pewna wskazówka jaki okres może świadczyć o przewlekłości postępowania wynika z art. 14 ustawy, który stanowi, że skarżący może wystąpić z nową skargą w tej samej sprawie po upływie 12 miesięcy. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się więc, że ustawodawca uznał za przewlekłe takie postępowanie, które trwa dłużej niż 12 miesięcy. Przy czym, jeżeli postępowanie trwa dłużej niż 12 miesięcy nie oznacza to samo przez się, że nastąpiła przewlekłość postępowania w rozumieniu tej ustawy (por. postanowienia NSA: z dnia 7 marca 2014 r., sygn. akt II OPP 14/14, z dnia 25 lipca 2013 r., sygn. akt II OPP 25/13, z dnia 19 sierpnia 2011 r., II OPP 27/11, z dnia 3 października 2014 r., sygn. akt I OPP 101/14). Istotne są bowiem również ustalenia faktyczne danej sprawy. Nie znaczy to jednak, że przy rozpoznawaniu skargi na przewlekłość postępowania bierze się pod uwagę tylko czas trwania postępowania. Kontrolą powinna być bowiem objęta także terminowość poszczególnych czynności podejmowanych przez Sąd w toku postępowania, a niezbędnych do rozpoznania sprawy. Początek biegu terminu dla obliczania przewlekłości postępowania sądowego stanowi wszczęcie tego postępowania w danej instancji. Zatem przewlekłość postępowania przed Sądem I instancji liczona powinna być od chwili wpłynięcia do sądu skargi. Konieczność zbadania terminowości i prawidłowości podjętych czynności oznacza, po pierwsze, odniesienie do oceny, czy postępowanie trwało dłużej niż jest to konieczne dla wyjaśnienia okoliczności mających znaczenie dla sprawy, po drugie, prowadzi do wniosku, że podstawą stwierdzenia przewlekłości może być nie tylko przedłużenie postępowania wynikające z opieszałości sądu, lecz także z błędów oraz niedopatrzeń sądu oraz wywołania tym zwłoki. Wskazać należy, że ustalenie zaistnienia przewlekłości postępowania nie zależny jedynie od upływu czasu i subiektywnych odczuć skarżącego, a jest wypadkową czynników obiektywnych oraz czasu niezbędnego do podejmowania działań zgodnych z obowiązującymi przepisami, przewidującymi prowadzenie określonych procedur. Postępowanie w niniejszej sprawie toczące się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie od dnia wpływu skargi do Sądu (13 lipca 2021 r.) do daty wpływu skargi na przewlekłość postępowania (9 maja 2022 r.) trwało niecałe 10 miesięcy. W tym czasie Sąd nie podjął żadnej czynności w sprawie. Nie ulega natomiast wątpliwości, że skarga po jej wniesieniu powinna zostać – na zarządzenie przewodniczącego wydziału sądu – zarejestrowana. Ponadto przewodniczący powinien niezwłocznie po wniesieniu skargi zbadać czy skarga czyni zadość wymaganiom formalnym i wydać stosowne zarządzenia. W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest okoliczność, że w sprawie skargi skarżącego na bezczynność Prezesa Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych, która wpłynęła do Sądu w dniu 13 lipca 2021 r., pierwsze zarządzenie Przewodniczącego Wydziału zostało wydane w dniu 11 maja 2022 r., a skargę zarejestrowano w zarządzeniem z dnia 22 lipca 2022 r. W tym stanie rzeczy uznać należy, że w sprawie zachodzą podstawy do przyjęcia, że miała miejsce bezczynność sądu, wskutek czego doszło do naruszenia prawa strony do rozpoznania jej sprawy w postępowaniu sądowym bez nieuzasadnionej zwłoki. Bezczynności Sądu I instancji nie usprawiedliwia fakt, że skarga ta została przez skarżącego przesłana przy piśmie procesowym dotyczącym innej sprawy, toczącej się ze skargi tej samej strony. Okoliczność ta została natomiast wzięta pod uwagę przy orzekaniu o sumie pieniężnej, przyznawanej w razie uwzględnienia skargi. Fakt zarejestrowania skargi i nadania jej dalszego biegu wskazuje z kolei, że wydanie zaleceń – zgodnie z wnioskiem zawartym w skardze – jest oczywiście zbędne. Reasumując, tak długi (prawie 10-miesięczny) okres, w którym nie doszło do nadania właściwego biegu skardze skarżącego spowodował, że Wojewódzki Sąd Administracyjny dopuścił się przewlekłości postępowania. Skoro zatem doszło do naruszenia prawa strony do rozpoznania wskazanej sprawy bez nieuzasadnionej zwłoki, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 12 ust. 2 i 4 ustawy, postanowił stwierdzić przewlekłość postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie i przyznać skarżącemu od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sumę pieniężną w wysokości 2 000 złotych. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 12 ust. 2 i 4 ustawy, orzekł jak w sentencji postanowienia. O zwrocie opłaty od skargi orzeczono na podstawie art. 17 ust. 3 ustawy.