III FZ 97/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Stachurski po rozpoznaniu w dniu 5 marca 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 31 stycznia 2022 r., sygn. akt I SPP/Kr 237/20 w przedmiocie odrzucenia zażalenia w sprawie z wniosku M. M. o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie.

Postanowieniem z 31 stycznia 2022 r., I SPP/Kr 237/20, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił zażalenie M. M. (dalej: "Skarżący") na postanowienie tego sądu z 2 czerwca 2021 r., I SPP/Kr 237/20, o odrzuceniu sprzeciwu od zarządzenia starszego referendarza sądowego z 4 grudnia 2020 r., o pozostawieniu bez rozpoznania wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia sąd stwierdził, że wniesione zażalenie było niedopuszczalne. Zdaniem sądu, ustawodawca nie przewidział możliwości zaskarżenia wydanego na podstawie art. 260 § 1 p.p.s.a. postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego o zmianie lub utrzymaniu w mocy postanowienia lub zarządzenia referendarza sądowego z zakresu prawa pomocy. Powyższej oceny prawnej nie zmienia okoliczność, że Skarżący został błędnie pouczony o prawie do wniesienia zażalenia. Pismem z 2 marca 2022 r., Skarżący wniósł zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego na postanowienie WSA w Krakowie z 31 stycznia 2022 r. (k. 76). Pismem z 5 lutego 2025 r. WSA w Krakowie przedstawił zażalenie do rozpoznania Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu (k. 94). Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżone postanowienie z 31 stycznia 2022 r. wydane zostało na podstawie błędnych ustaleń faktycznych. W pierwszej kolejności należy zgodzić się z sądem pierwszej instancji, że art. 260 p.p.s.a. (w brzemieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2015 r.) nie przewiduje możliwości wniesienia zażalenia na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego, w którym sąd rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, zmienia albo utrzymuje te rozstrzygnięcia w mocy. W świetle art. 260 § 2 p.p.s.a., w sprawach o których mowa w art. 260 § 1 p.p.s.a., sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, a wydane w tym trybie postanowienia nie podlegają zaskarżeniu. Jednak w tej sprawie taki przypadek nie zachodzi, bowiem postanowienie WSA w Krakowie z 2 czerwca 2021 r. nie było postanowieniem wydanym w trybie art. 260 p.p.s.a., tj. zmieniającym albo utrzymującym w mocy rozstrzygnięcie referendarza sądowego. W postanowieniu tym WSA w Krakowie orzekł o odrzuceniu sprzeciwu M. M. od zarządzenia starszego referendarza sądowego z 4 grudnia 2020 r., a nie – jak to przyjął sąd w postanowieniu z 31 stycznia 2022 r. – o utrzymaniu w mocy zaskarżonego zarządzenia. Podstawą prawną wydania postanowienia z 2 czerwca 2021 r. nie był art. 260 p.p.s.a., lecz art. 259 § 2 p.p.s.a. (k. 43-46). Na postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego wydane na podstawie art. 259 § 2 p.p.s.a. o odrzuceniu sprzeciwu przysługuje zażalenie na podstawie art. 227 § 1 p.p.s.a. W tym zakresie aktualna pozostaje uchwała siedmiu sędziów NSA z 30 listopada 2009 r., I GPS 1/09, w której stwierdzono, że art. 227 § 1 p.p.s.a. odnosi się do zażaleń na postanowienia o odrzuceniu sprzeciwu. W orzecznictwie NSA wskazuje się, że te z postanowień wojewódzkich sądów administracyjnych, w których nie doszło do merytorycznego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy, np. wskutek odrzucenia sprzeciwu, będą podlegały dalszemu zaskarżeniu (zob. np. postanowienia NSA: z 22 czerwca 2017 r., I FZ 118/17; z 31 października 2017 r., II GZ 804/17; z 26 stycznia 2024 r., III OZ 479/24; z 29 stycznia 2025 r., II OZ 921/24; z 18 lutego 2025 r., II OZ 113/250). Skoro postanowieniem z 2 czerwca 2021 r. WSA w Krakowie odrzucił sprzeciw Skarżącego na podstawie art. 259 § 2 p.p.s.a., to wbrew temu co przyjął sąd pierwszej instancji w zaskarżonym w tej sprawie postanowieniu z 31 stycznia 2022 r., Skarżącemu przysługiwało prawo wniesienia zażalenia, o czym zresztą Skarżący zasadnie został pouczony (k. 48-49). Sąd pierwszej instancji powinien zatem zbadać, czy przedmiotowe zażalenie spełnia wymogi formalne oraz czy zostało wniesione w terminie i w zależności od tych ustaleń nadać sprawie dalszy bieg. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.