III FZ 82/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski po rozpoznaniu w dniu 7 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Z. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 grudnia 2022 r., sygn. akt I SA/Po 869/22, w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta i Gminy P. z 21 czerwca 2021 r. o nr [...] w sprawie ze skargi Z. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia 26 sierpnia 2022 r., nr SKO.F.406.714.2022, w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2020 r. postanawia: 1. oddalić zażalenie, 2. sprostować z urzędu oczywistą omyłkę pisarską zawartą w postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 grudnia 2022 r., sygn. akt I SA/Po 869/22, w ten sposób, że w miejsce słów "o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji" wpisać prawidłowo "o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta i Gminy P. z 21 czerwca 2021 r. o nr [...]".

Zaskarżonym postanowieniem z 6 grudnia 2022 r., sygn. akt I SA/Po 869/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił wniosek Z. P. o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z 26 sierpnia 2022 r., nr SKO.F.406.714.2022 oraz poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta i Gminy P. z 21 czerwca 2021 r. o nr [...], obu w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2020 r., jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazując art. 61 § 3 i 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Przedstawiając stan faktyczny sprawy, sąd pierwszej instancji wskazał, że w skardze inicjującej postępowanie skarżący zawarł wniosek o wstrzymanie wykonania kwestionowanej decyzji organu odwoławczego oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu podniesiono, że łączna kwota zobowiązań podatkowych z tytułu podatku od nieruchomości ustalonych w wydanych wobec skarżącego 5 decyzjach wymiarowych wynosi 808.044 zł, której zapłata oznaczałaby wymuszoną sprzedaż przez skarżącego należących do niego aktywów (w szczególności nieruchomości) na niekorzystnych warunkach (tzw. sprzedaż przymusowa wiążąca się ze znaczącym obniżeniem ceny, aby zagwarantować szybkie znalezienie kupca), co wiązałoby się z niepowetowaną stratą dla strony. Do wniosku nie dołączono dokumentów obrazujących sytuację majątkową i finansową skarżącego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że wobec ogólnikowości uzasadnienia wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji obu instancji, braku odniesienia się do konkretnych okoliczności relewantnych przy ocenie zasadności zastosowania żądanej instytucji oraz niepoparcia stawianych twierdzeń jakimikolwiek dokumentami źródłowymi niemożliwym było przeprowadzenie merytorycznej oceny zaistnienia przesłanek umożliwiających objęcie skarżącego ochroną tymczasową. Zdaniem Sądu, pozytywne rozpatrzenie wniosku w omawianym zakresie musi być poprzedzone porównaniem aktualnej sytuacji majątkowej i finansowej wnioskodawcy z wielkością obowiązku wynikającego z zaskarżonej decyzji, w omawianym przypadku np. poprzez analizę ewidencji środków trwałych umożliwiającej ustalenie wartości majątku przedsiębiorstwa, jak również innego rodzaju dokumentów w postaci chociażby aktualnych wyciągów z rachunków bankowych, w oparciu o które możliwe byłoby precyzyjne ustalenie stanu środków pieniężnych. Przesądzało to ocenę o braku możności ustalenia, czy wykonanie objętej skargą decyzji będzie skutkować uszczerbkiem w środkach powodującym zachwianie płynności w regulowaniu przez stronę skarżącą zobowiązań, co mogłoby świadczyć o wystąpieniu niebezpieczeństwa wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, a także czy wykonanie zaskarżonej decyzji łączyć się będzie dla skarżącego z koniecznością szybkiego zbycia posiadanych przez niego aktywów, w tym wykorzystywanych w działalności gospodarczej. Sąd nie odniósł się do zarzutów stawianych zaskarżonej decyzji, albowiem ocena legalności zaskarżonych aktów nastąpi dopiero na etapie merytorycznego rozpoznania skargi. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, pismem z 20 grudnia 2022 r. skarżący zaskarżył postanowienie sądu pierwszej instancji, domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie, toteż jako niezasadne podlegało oddaleniu. Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności przez sąd, będąca formą tymczasowej ochrony sądowej udzielanej stronie postępowania, stanowi wyjątek od zasady wyrażonej w art. 61 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którą wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu. Stosownie do § 3 tego przepisu sąd może na wniosek zainteresowanego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania aktu lub czynności, o których mowa w § 1, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Jakkolwiek celem wykazania przesłanek zawartych w hipotezie art. 61 § 3 p.p.s.a. wystarczające jest uprawdopodobnienie okoliczności stanowiących podstawę wniosku o wstrzymanie wykonania aktu lub czynności, wnioskodawca winien podjąć starania mające na celu owo uprawdopodobnienie. Kwestia stopnia konieczności uprawdopodobnienia racji w kontekście instytucji przewidzianej w komentowanym przepisie była wielokrotnie przedmiotem rozważań judykatury, w których podkreślano, że podstawą badania zasadności wniosku o wstrzymanie wykonania decyzji lub aktu jest prawidłowo uzasadniony wniosek, z opisanymi przesłankami oraz dokumentami pozwalającymi na ich uprawdopodobnienie. Obowiązek szczególnie wnikliwego uzasadnienia wniosku o wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu spoczywa na stronie skarżącej, która winna przekonać sąd o zasadności zastosowania ochrony tymczasowej wynikającej z omawianego przepisu. Sąd musi dysponować wyczerpująco przedstawionymi, wiarygodnymi twierdzeniami pozwalającymi na zastosowanie przedmiotowej instytucji, która – co należy podkreślić – stanowi wyjątek od zasady wykonalności zaskarżonych decyzji. W rozpoznawanej sprawie skarżący nie podołał ciążącemu obowiązkowi wykazania zaistnienia przesłanek warunkujących zastosowanie instytucji określonej w art. 61 § 3 p.p.s.a. Argumentacja prezentowana przez stronę oscyluje w głównej mierze wokół kwestii wysokości zobowiązania podatkowego oraz ryzyka konieczności szybkiego upłynnienia majątku i w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie mogła doprowadzić do pozytywnego rozpatrzenia wniosku. Każde wykonanie decyzji dotyczącej należności pieniężnych jest uciążliwe i stanowi uszczerbek w budżecie jej adresata, nie oznacza przy tym automatycznie, że zapłata należności będzie za każdym razem powodować powstanie po stronie podmiotu wnoszącego skargę znacznej szkody lub trudnych do odwrócenia skutków. Skoro każda decyzja podatkowa zobowiązująca do uiszczenia określonej należności pieniężnej (decyzja wymiarowa) ze swej istoty generuje dolegliwość rodzącą określone skutki w sferze finansowej i majątkowej zobowiązanego, skutki stąd wynikające należy uznać za oczywiste i zawsze prowadzące do ujemnych następstw chociażby w postaci zmniejszenia majątku strony. W przypadku nieposiadania środków na pokrycie zobowiązania podatnik winien podejmować wszelkie możliwe czynności zmierzające do uregulowania należności, w tym w zakresie upłynnienia posiadanego majątku ruchomego tudzież nieruchomego. Obowiązek uregulowania należności podatkowej ciążący na skarżącym, prowadzący do konieczności upłynnienia majątku w postaci nieruchomości, nie przesądza o zaistnieniu znacznej szkody czy trudnych do odwrócenia skutków, nawet jeżeli w wyniku transakcji mającej na celu pokrycie zobowiązania uzyska on cenę niższą aniżeli w innych warunkach rynkowych. Za równie bezskuteczną należało uznać argumentację dotyczącą samego faktu znacznej wysokości zobowiązania podatkowego Zgodnie z wielokroć prezentowanym stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego, które skład rozpoznający niniejszą sprawę podziela, okoliczność wysokiej należności decyzji nie świadczy sama w sobie o zajściu przesłanek uzasadniających wstrzymanie jej wykonania. Jakkolwiek okoliczność ta w powiązaniu z trudną sytuacją finansową strony w określonym stanie faktycznym przy szczególnych okolicznościach mogłaby stanowić podstawę zastosowania ochrony tymczasowej, o której mowa w art. 61 p.p.s.a. (zestawienie wysokości zobowiązania z realnymi możliwościami płatniczymi podatnika oraz jego potencjalną sytuacją majątkową po spłacie zobowiązania), należy mieć na względzie, że nie zwalnia to wnioskodawcy z obowiązku jej wyczerpującego przytoczenia wraz z powołaniem się na stosowne dokumenty źródłowe, co - jak słusznie zauważył sąd pierwszej instancji - nie miało miejsca w rozpoznawanej sprawie. Odnosząc się do argumentacji skarżącego zmierzającej do wdania się w merytoryczny spór co do decyzji podatkowych organów obu instancji, podzielając stanowisko Sądu pierwszej instancji, należy w sposób kategoryczny odmówić zasadności kwestionowania prawidłowości wydanych decyzji podatkowych w toku postępowania wywołanego wnioskiem w trybie art. 61 § 3 p.p.s.a. Przedmiotem rzeczonego postępowania jest wyłącznie ocena przesłanek zawartych w hipotezie ww. przepisu, zaś kwestie merytoryczne dotyczące zasadności rozstrzygnięcia w sprawie nie mogą być brane pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. W postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z 6 grudnia 2022 r., sygn. akt I SA/Po 869/22, wskazano błędny przedmiot wniosku skarżącego, w związku z czym słowa "o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji" należało zastąpić słowami "o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta i Gminy P. z 21 czerwca 2021 r. o nr [...]". Na podstawie art. 156 § 1 i 2 w zw. z art. 166 w zw. z art. 193 p.p.s.a. wskazaną niedokładność Naczelny Sąd Administracyjny potraktował jako omyłkę o oczywistym charakterze wymagającą sprostowania, toteż postanowił, jak w pkt 2 sentencji.