III FZ 472/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski po rozpoznaniu w dniu 14 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia L. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 lipca 2026 r., sygn. akt III SA/Wa 840/26, w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi L. R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 19 marca 2026 r., nr 1401-IEW2.4261.3.2026.17.EK w przedmiocie ulgi płatniczej postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 28 lipca 2026 r., sygn. akt III SA/Wa 840/26, odrzucił skargę L. R. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 19 marca 2026 r., znak 1401-IEW2.4261.3.2026.17.EK, w przedmiocie umorzenia odsetek za zwłokę od zaległości podatkowych oraz zwrócił skarżącej ze środków budżetowych Sądu kwotę 200 zł uiszczoną tytułem wpisu od skargi. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że skarżąca, wnosząc skargę na powyższą decyzję, uiściła wpis w wysokości 200 zł, podczas gdy - jak przyjął Sąd pierwszej instancji - stosownie do § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2021 r. poz. 535), należny wpis wynosił 500 zł. Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału III z 1 czerwca 2026 r. wezwano zatem skarżącą do uiszczenia brakującej kwoty 300 zł w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie skierowano do skarżącej za pomocą środków komunikacji elektronicznej, na wskazany przez nią adres ePUAP. Z Urzędowego Poświadczenia Doręczenia wynika, że pierwsze zawiadomienie o możliwości odbioru pisma zostało utworzone 10 czerwca 2026 r., a zawiadomienie powtórne - 18 czerwca 2026 r. Sąd pierwszej instancji uznał wezwanie za doręczone 25 czerwca 2026 r. i przyjął, że zakreślony nim siedmiodniowy termin upłynął bezskutecznie 2 lipca 2026 r. Po ustaleniu, że do 20 lipca 2026 r. Skarżąca nie uiściła brakującej części wpisu, Sąd odrzucił skargę na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143, dalej: "p.p.s.a."). W zażaleniu skarżąca wniosła o uchylenie powyższego postanowienia i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania, podnosząc w szczególności, że zamieszkuje w H. pod wskazanym w skardze adresem i nie ma w Polsce przedstawiciela, wobec czego termin do uiszczenia wpisu powinien zostać określony zgodnie z art. 220 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 220 § 3 p.p.s.a. odrzuceniu podlega skarga, od której pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis. Podstawą odrzucenia nie jest zatem samo nieuiszczenie wpisu przy wniesieniu skargi, lecz bezskuteczność wezwania, w którym przewodniczący określa wysokość opłaty, termin jej uiszczenia oraz skutek jego niezachowania. Skoro zaś odrzucenie skargi zamyka stronie drogę do merytorycznej kontroli zaskarżonego aktu, wezwanie, z którego niewykonaniem ustawa wiąże ten skutek, musi odpowiadać wszystkim jej wymaganiom, także w zakresie długości wyznaczonego terminu. Minimalna długość tego terminu nie została pozostawiona uznaniu przewodniczącego. Termin siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania, przewidziany w art. 220 § 1 zdanie drugie p.p.s.a., obowiązuje bowiem "z zastrzeżeniem § 2, 3 i 3a", a więc jako reguła ogólna, od której ustawodawca sam przewidział wyjątki. Jeden z nich ustanawia art. 220 § 2 p.p.s.a., zgodnie z którym "jeżeli pismo wniosła osoba zamieszkała lub mająca siedzibę za granicą, która nie ma w kraju przedstawiciela, przewodniczący wyznaczy termin do uiszczenia opłaty niekrótszy niż dwa miesiące". Łączne wystąpienie tych dwóch obiektywnych okoliczności obliguje przewodniczącego do wyznaczenia terminu co najmniej dwumiesięcznego, bez potrzeby badania, czy w realiach konkretnej sprawy strona istotnie potrzebuje dłuższego czasu, skoro ocenę tę ustawodawca przeprowadził w sposób generalny. Z akt sprawy wynika, że skarżąca zamieszkuje w H. i nie ma w kraju przedstawiciela, a zatem obie przesłanki art. 220 § 2 p.p.s.a. były spełnione już w dniu wydania zarządzenia z 1 czerwca 2026 r. Wyznaczenie skarżącej terminu siedmiodniowego naruszało więc ten przepis, czego Sąd pierwszej instancji nie dostrzegł, ponieważ, przytaczając art. 220 § 1 p.p.s.a., pominął zawarte w nim zastrzeżenie i w ogóle nie odniósł się do miejsca zamieszkania skarżącej, choć to ono przesądzało o długości terminu. Wezwanie wyznaczające termin krótszy od ustawowego minimum nie może stanowić podstawy odrzucenia skargi na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. (por. post. NSA z 2 lipca 2026 r., III OZ 286/26). Skoro termin, którego wyznaczenia wymagała ustawa, nie został skarżącej wyznaczony, nie mógł on ani rozpocząć biegu, ani bezskutecznie upłynąć, a wadliwość ta, dotycząc treści wezwania, a nie upływu czasu, może zostać usunięta jedynie przez skierowanie do skarżącej nowego wezwania, odpowiadającego wymaganiom art. 220 § 2 p.p.s.a. Oceny tej nie zmienia okoliczność, że w odpowiedzi na wezwanie Sądu pierwszej instancji skarżąca wskazała adres do doręczeń na platformie ePUAP, co pozwalało doręczać jej pisma drogą elektroniczną, bez opóźnień właściwych doręczeniom za granicę. Hipoteza art. 220 § 2 p.p.s.a. nie odwołuje się bowiem do sposobu doręczania pism, lecz do miejsca zamieszkania strony i do braku przedstawiciela w kraju, a żadnej z tych okoliczności wskazanie adresu elektronicznego nie zmienia, skoro strona nadal zamieszkuje za granicą i działa w sprawie osobiście. Powiązanie wyjątku z brakiem przedstawiciela w kraju, a nie z miejscem doręczeń, wskazuje przy tym, że dłuższy termin nie służy wyłącznie wyrównaniu czasu obiegu korespondencji, lecz uwzględnia również trudności związane z samym uiszczeniem opłaty przez osobę, która nie ma w kraju nikogo, kto mógłby dokonać tego w jej imieniu w jeden ze sposobów przewidzianych w art. 219 § 2 p.p.s.a., które to trudności pozostają takie same niezależnie od formy doręczenia wezwania. Za takim rozumieniem przemawia także systematyka ustawy. Wskazanie adresu elektronicznego aktualizuje obowiązek doręczania pism za pomocą środków komunikacji elektronicznej (art. 74a § 1 p.p.s.a.) i wyłącza szczególne reguły doręczeń dotyczące stron zamieszkałych za granicą, jednak art. 299 § 6 pkt 2 p.p.s.a. ogranicza to wyłączenie do § 1-5 tego artykułu. Ustawodawca, który wprost określił skutki wyboru komunikacji elektronicznej przez stronę zamieszkałą za granicą, nie objął nimi art. 220 § 2 p.p.s.a., a założenie racjonalności ustawodawcy nie pozwala uznać tego za przeoczenie. W postanowieniu z 6 sierpnia 2025 r., I OZ 486/25, Naczelny Sąd Administracyjny przyjął ponadto, że nawet ustanowienie w kraju pełnomocnika do doręczeń nie wyłącza zastosowania art. 220 § 2 p.p.s.a., ponieważ umocowanie takiego pełnomocnika obejmuje jedynie odbiór korespondencji, a nie obowiązek opłacenia pisma. Tym bardziej nie może wywołać takiego skutku wskazanie adresu elektronicznego, które nie wprowadza do postępowania żadnej osoby działającej w imieniu strony w kraju. Sąd pierwszej instancji wadliwie ustalił również datę doręczenia wezwania, choć uchybienie to, przesuwając koniec siedmiodniowego terminu z 1 na 2 lipca 2026 r., działało na korzyść skarżącej i nie miało wpływu na wynik sprawy. W przypadku nieodebrania pisma doręczenie uważa się za dokonane po upływie czternastu dni, licząc od dnia przesłania pierwszego zawiadomienia (art. 74a § 8 p.p.s.a.), przy czym skutek ten, podobnie jak przy doręczeniu w formie tradycyjnej (art. 73 § 4 p.p.s.a.), następuje z upływem ostatniego dnia tego okresu. Skoro pierwsze zawiadomienie przesłano Skarżącej 10 czerwca 2026 r., wezwanie należało uznać za doręczone 24 czerwca 2026 r. i tę datę wskazuje pozycja "Termin doręczenia" urzędowego poświadczenia doręczenia. Przyjęta przez Sąd pierwszej instancji data 25 czerwca 2026 r. pochodzi natomiast z pozycji "Data uznania dokumentu za doręczony", która oznacza jedynie dzień stwierdzenia, że dokument nie został odebrany (zob. postanowienie NSA z 13 lutego 2025 r., I OZ 64/25, czy z 1 kwietnia 2026 r., I FSK 898/24). Nie podważa tego art. 74a § 9 p.p.s.a., który posługuje się pojęciem daty uznania pisma za doręczone dla określenia zakresu dostępu adresata do pisma i informacji o nim, nie zaś dla wyznaczenia chwili doręczenia. Uchylenie zaskarżonego postanowienia obejmuje także rozstrzygnięcie o zwrocie wpisu, które, wydane na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 p.p.s.a., pozostaje w ścisłej zależności od odrzucenia skargi i wraz z nim traci podstawę prawną. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.