III FZ 461/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 30 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A.U. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 lipca 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 432/23 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi A.U. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 29 grudnia 2022 r., nr 2401-IEW3.4261.8.2022.16 UNP: 2401-22-293467 w przedmiocie ulgi płatniczej postanawia uchylić zaskarżone postanowienie.

Postanowieniem z dnia 12 lipca 2023 r., sygn. akt I SA/Gl 432/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę A.U. (dalej: "Skarżący", "Strona") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 29 grudnia 2022 r., w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych z tytułu podatku dochodowego od osób fizycznych za 2015 r. wraz z odsetkami za zwłokę. Wymienione postanowienie, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane jest na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach z dnia 22 marca 2023 r. pełnomocnik skarżącego został wezwany do uzupełnienia braku formalnego skargi poprzez złożenie pełnomocnictwa albo jego wierzytelnego odpisu do działania w imieniu skarżącego przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi. Równocześnie Przewodniczący Wydziału I w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach wydał zarządzenie o wezwaniu pełnomocnika skarżącego do uiszczenia wpisu od skargi w wysokości 500 zł. W wezwaniach tych wskazano, że należy je wykonać w terminie siedmiu dni pod rygorem odrzucenia skargi. Doręczono je pełnomocnikowi skarżącego w dniu 26 kwietnia 2023 r. Pełnomocnik skarżącego w terminie złożył uwierzytelniony odpis pełnomocnictwa, jednakże wpisu nie uiścił. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wezwanie do uiszczenia wpisu doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 26 kwietnia 2023 r. Oznacza to, że ostatnim dniem terminu do jego wykonania był 4 maja 2023 r. Termin ten upłynął jednak bezskutecznie. Z tego powodu skargę należało odrzucić, co też uczyniono na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: "p.p.s.a."). Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie, zarzucając naruszenie art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez błędne uznanie, że strona ze swojej winy nie uzupełniła braków formalnych skargi w terminie podczas gdy nie strona nie otrzymała żadnych wezwań w tym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Zażalenie jest zasadne i dlatego podlega uwzględnieniu. Uzasadnienie zażalenia wskazuje, że skarżący kwestionuje przede wszystkim przyjęcie przez WSA w Gliwicach, że stan faktyczny sprawy odpowiada dyspozycji art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. W jego ocenie, nieuzupełnienie braków formalnych skargi przez nieuiszczenie wpisu od skargi nie zostało poprzedzone stosownym wezwaniem, gdyż pełnomocnik skarżącego nigdy go nie otrzymał – doręczono mu wyłącznie odpowiedź na skargę oraz wezwanie do złożenia pełnomocnictwa. W aktach sądowych dotyczących aktualnie rozpoznawanego zażalenia znajduje się zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I z dnia 22 marca 2023 r. do uiszczenia wpisu sądowego od skargi oraz wezwanie z dnia 20 kwietnia 2023 r. do usunięcia braków formalnych poprzez złożenie pełnomocnictwa lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania w imieniu strony skarżącej. W związku z powyższym do pełnomocnika skarżącego skierowano przesyłkę opisaną jedynie sygnaturami spraw skarżącego (akta sprawy, k. 29, verte). Należy zauważyć, że podstawowym dokumentem wskazującym jakiego rodzaju dokumenty znajdują się (a w zasadzie powinny znajdować się) w kopercie jest oznaczenie rodzaju przesyłki dokonywane przez pracownika sądu na zwrotnym potwierdzeniu odbioru. W rozpoznawanej sprawie istotne znaczenie ma fakt, że Sąd pierwszej instancji, stwierdzając nieusunięcie w zakreślonym terminie braków formalnych skargi, oparł się na zwrotnym potwierdzeniu odbioru kwestionowanej przesyłki, przyjmując, że zawierała ona, oprócz przesłania odpisu odpowiedzi na skargę, wezwania do uiszczenia wpisu od skargi, a także wezwanie do usunięcia braków formalnych skargi (nadesłania pełnomocnictwa). W § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 12.10.2010 r. w sprawie szczegółowego trybu i sposobu doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym (Dz.U. z 2015 r. poz. 1222; dalej: rozporządzenie), znajdującego zastosowanie w sprawie na podstawie art. 65 § 2 p.p.s.a., odbierający przesyłkę potwierdza jej odbiór na formularzu potwierdzenia odbioru przez wpisanie daty otrzymania przesyłki i umieszczenie czytelnego podpisu zawierającego imię i nazwisko. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego "zwrotne potwierdzenie odbioru" jest dokumentem urzędowym, korzystającym z domniemania prawdziwości. Domniemanie to może być jednak podważone, przy czym ustawa nie wprowadza ograniczeń co do środków dowodowych, zmierzających do jego obalenia. Co do zasady brak jest zatem przeszkód, aby strona podważyła prawdziwość dokumentu także przez złożenie stosownych wyjaśnień, których wiarygodność będzie podlegała ocenie Sądu. Wskazać należy, że w przedmiotowej sprawie wezwanie do usunięcia wskazanych braków formalnych skargi oraz odpis odpowiedzi na skargę przesłano w jednej przesyłce, co z uwagi na potrzebę ograniczania kosztów funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości było działaniem zrozumiałym. Pełnomocnik skarżącego przesyłkę Sądu otrzymał 26 kwietnia 2023 r. Termin na wykonanie wezwania Sądu upływał zatem 4 maja 2023 r. Pełnomocnik uzupełnił brak formalny poprzez złożenie uwierzytelnionego odpisu pełnomocnictwa, jednakże nie uiścił wpisu od skargi. W podanych okolicznościach faktycznych uzasadniałoby to – co do zasady – odrzucenie skargi. Pełnomocnik skarżącego twierdzi jednak, że w przedmiotowej przesyłce nie otrzymał spornego wezwania do uiszczenie wpisu od skargi. W zażaleniu na postanowienie o odrzuceniu skargi wskazano bowiem, że w przesyłce była jedynie odpowiedź na skargę oraz wezwanie do przedłożenia pełnomocnictwa. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyjaśnienia pełnomocnika zasługują na uwzględnienie i uzasadniają przypuszczenie, że w toku technicznego wykonania zarządzeń WSA w Gliwicach mogło dojść do przypadkowego niezałączenia wezwania do usunięcia braków formalnych skargi w postaci nadesłania pełnomocnictwa lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania w imieniu strony skarżącej przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi. W sytuacji, gdy przewidziano łączne przesłanie kilku pism, nie można wykluczyć, że jedno z wezwań omyłkowo nie zostało przez pracownika sekretariatu włożone do koperty adresowanej do strony skarżącej. Należy też wskazać, że podczas pokwitowania odbioru przesyłek u listonosza nie ma wystarczającego czasu na konfrontowanie treści poświadczenia z treścią pism znajdujących wewnątrz koperty (zwłaszcza, jeśli tych pism jest więcej niż dwa). Co więcej, zwrotne potwierdzenie odbioru nie zawierało rodzaju pism jakie znajdowały się w kopercie, oznaczone były jedynie sygnatury spraw skarżącego. Wobec stwierdzonych nieprawidłowości, nie ma żadnej pewności, że pełnomocnik skarżącego – wśród kilku innych dokumentów - otrzymał wezwanie do złożenia oryginału lub uwierzytelnionego odpisu pełnomocnictwa procesowego oraz wezwania do uiszczenia, szczególnie wobec okoliczności, że pełnomocnik uzupełnił jeden brak formalny poprzez złożenie uwierzytelnionego odpisu pełnomocnictwa. Należy zatem za wiarygodne przyjąć wyjaśnienia skarżącego, że wśród doręczonych pism z niewyjaśnionych przyczyn nie było jednego z wezwań dotyczących uiszczenia wpisu od skargi. W rezultacie wobec braku jednoznacznych dowodów na to, co zawierała przesyłka z Sądu, przyjąć należy wersję korzystniejszą dla strony skarżącej i uznać, że nie doręczono wezwania uiszczenia wpisu od skargi. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego dominuje pogląd, że zaakceptowanie w takiej sytuacji odrzucenia skargi stanowiłoby nieuzasadnione ograniczenie gwarantowanego przez art. 45 ust. 1 Konstytucji RP prawa do sądu (zob. postanowienia NSA: z 19.03.2009 r., II OZ 506/09; z 20.04.2009 r., II OSK 544/09; z 5.01.2010 r., II OZ 1150/09; z 26.09.2012 r., I OSK 2161/12). Naczelny Sąd Administracyjny w swoich orzeczeniach wskazuje, że jeżeli istnieją wątpliwości co do prawidłowości doręczenia zarządzeń nakładających na stronę określone obowiązki pod rygorem formalnego zakończenia sprawy, to uwzględniając okoliczności sprawy, należy kierować się potrzebą doprowadzenia do merytorycznego jej zbadania. W zaistniałych okolicznościach Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a.