III FZ 39/25

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krzysztof Winiarski po rozpoznaniu w dniu 11 lutego 2025 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. O. na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 5 grudnia 2024 r., sygn. akt I SA/Łd 603/23, w przedmiocie opłaty kancelaryjnej w sprawie ze skargi P. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z dnia 25 maja 2023 r. nr KO.4117.143,147.2023 w przedmiocie podatku rolnego za 2023 r. postanawia: 1. oddalić zażalenie, 2. sprostować z urzędu oczywistą omyłkę pisarską zawartą w zarządzeniu Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z 5 grudnia 2024 r., sygn. akt I SA/Łd 603/23, w ten sposób, że w miejsce wskazania przedmiotu zaskarżonego aktu "łącznego zobowiązania pieniężnego na 2023 r." wpisać prawidłowo "podatku rolnego na 2023 rok".

Wyrokiem z 27 lutego 2024 r., sygn. akt I SA/Łd 603/23, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi oddalił skargę P. O. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Skierniewicach z 25 maja 2023 r. w przedmiocie podatku rolnego na 2023 r. Pismem z 4 marca 2024 r. J. O., jako uczestniczka postępowania, złożyła wniosek o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku zapadłego w sprawie. Jednocześnie złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych za sporządzenie uzasadnienia wyroku. Postanowieniem z 24 kwietnia 2024 r. o sygn. I SPP/Łd 45/24 Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi odmówił przyznania prawa pomocy. Po rozpoznaniu sprzeciwu, postanowieniem z 29 maja 2024 r. WSA w Łodzi utrzymał w mocy zaskarżone orzeczenie. W wykonaniu zarządzenia Przewodniczącego Wydziału z 10 czerwca 2024 r. wezwano uczestniczkę do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis wyroku z uzasadnieniem w kwocie 100 zł w terminie 7 dni, pouczając, że nieuiszczenie powyższej należności będzie skutkować jej ściągnięciem w drodze egzekucji sądowej. Przesyłka sądowa zawierająca wezwanie została doręczona pełnomocnikowi pocztowemu uczestniczki 28 czerwca 2024 r. Z uwagi na brak odnotowania wpływu należności, pismem z 24 października 2024 r. Sąd wezwał uczestniczkę do wykonania prawomocnego zarządzenia z 10 czerwca 2024 r. Wezwanie doręczono pełnomocnikowi pocztowemu uczestniczki 12 listopada 2024 r. Pismem z 19 listopada 2024 r. uczestniczka ponownie wystąpiła z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze względu na prawomocne zakończenie postępowania w przedmiocie prawa pomocy, zarządzeniem z 26 listopada 2024 r. pismo pozostawiono w aktach bez nadawania mu dalszego biegu. Do 19 listopada 2024 r. brakująca opłata nie została uiszczona, zaś zarządzeniem z 5 grudnia 2024 r. Przewodniczący Wydziału zarządził przymusowe ściągnięcie opłaty kancelaryjnej od uczestniczki. Na zarządzenie z 5 grudnia 2024 r. uczestniczka złożyła zażalenie, w uzasadnieniu którego podniosła argumenty dotyczące jej trudnej sytuacji ekonomicznej. Podkreślono, że w dokumentach załączonych w sprawie uczestniczka wykazała fakt nieposiadania wymaganej kwoty, natomiast referendarz i Sąd nic nie zrobili, aby wyjaśnić sytuację majątkową uczestniczki. Zaznaczono również, że do dnia złożenia zażalenia nie został rozpoznany ponowny wniosek uczestniczki o zwolnienie od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z treścią art. 141 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.) w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie 7 dni liczonych od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. Jednocześnie art. 142 § 2 p.p.s.a. nakazuje sądowi doręczenie wnioskodawcy odpisu wyroku z uzasadnieniem. Należy przy tym zauważyć, że wniosek strony, o jakim mowa w art. 142 § 2 p.p.s.a., podlega opłacie. Zgodnie z art. 234 § 2 p.p.s.a. za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, doręczony na skutek żądania zgłoszonego w terminie 7-dniowym od ogłoszenia orzeczenia, pobiera się opłatę kancelaryjną. Jeżeli opłata nie została uiszczona, przewodniczący zarządzi ściągnięcie jej od strony, która złożyła wniosek o uzasadnienie, po uprzednim wezwaniu do jej uiszczenia. Kwotę należnej opłaty precyzuje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 3 czerwca 2019 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 1090), które w § 2 określa opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem doręczony na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia w wysokości 100 zł. W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje, że uczestniczka wniosła o doręczenie wyroku z 27 lutego 2024 r. wraz z uzasadnieniem. Skoro obowiązek uiszczenia opłaty kancelaryjnej wynika z bezwzględnie obowiązującego przepisu prawa, Przewodniczący Wydziału zasadnie wezwał uczestniczkę, w formie zarządzenia, do jej uiszczenia. Jak wynika bowiem z akt sprawy, uczestniczce nie zostało wcześniej przyznane prawo pomocy w zakresie zwolnienia od uiszczenia wspomnianej opłaty kancelaryjnej, toteż w świetle przepisów ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi pozostawała zobligowana do uiszczenia brakującej kwoty 100 zł. W przypadku, o którym mowa w art. 234 § 2 p.p.s.a., nieuiszczenie opłaty kancelaryjnej przed doręczeniem odpisu orzeczenia z uzasadnieniem przesądza o obligatoryjnym wydaniu przez przewodniczącego wydziału zarządzenia o ściągnięciu opłaty od strony. Przepis nie pozostawia swobody w zakresie orzekania o wskazanej sankcji (postanowienia NSA z 21 maja 2009 r., II OZ 427/09; z 7 października 2011 r., II OZ 885/11). Zatem z powodu nieuiszczenia opłaty w wyznaczonym terminie, koniecznym następstwem było jej ściągnięcie. W postępowaniu wywołanym zażaleniem – w analizowanym przypadku na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału – przedmiotem kontroli instancyjnej pozostaje wyłącznie legalność zaskarżonego aktu, tj. ocena pod kątem zgodności z prawem. W świetle przywołanych okoliczności twierdzenia uczestniczki dotyczące niezasadności zarządzenia Przewodniczącego Wydziału o przymusowym ściągnięciu opłaty kancelaryjnej należało uznać za niezasadne, zaś samo zarządzenie za zgodne z prawem zarówno co do zasady, jak i wysokości. Bezzasadne są twierdzenia uczestniczki o niesłusznym ściągnięciu opłaty kancelaryjnej z uwagi na jej trudną sytuację finansową. Uczestniczka złożyła bowiem wniosek o zwolnienie od uiszczenia opłaty kancelaryjnej, natomiast postępowanie w przedmiocie prawa pomocy zakończyło się prawomocnym postanowieniem z 24 kwietnia 2024 r. o sygn. I SPP/Łd 45/24, na mocy którego odmówiono uczestniczce zwolnienia od kosztów sądowych we wnioskowanym zakresie. Wobec wyczerpania trybu instancyjnego w zakresie postępowania wpadkowego o przyznanie prawa pomocy, należy uznać, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzi przesłanka przewidziana w art. 239 § 1 pkt 4 p.p.s.a. zwalniająca z obowiązku uiszczania kosztów sądowych przez stronę, której zostało przyznane prawo pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym, zaś uczestniczka pozostaje zobowiązana do uiszczenia opłaty kancelaryjnej za odpis orzeczenia z uzasadnieniem stosownie do art. 234 § 2 p.p.s.a. Należy również wskazać, że ponowne wystąpienie przez uczestniczkę z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy 19 listopada 2024 r., a zatem po upływie siedmiodniowego terminu na wykonanie zarządzenia z 10 czerwca 2024 r. (skutecznie doręczonego 28 czerwca 2024 r.) nie miało wpływu na obowiązek jego wykonania. Przewodniczący Wydziału zasadnie zarządził ściągnięcie od uczestniczki należnej, a nieuiszczonej w niniejszej sprawie opłaty za odpis wyroku z uzasadnieniem. Ponadto prawo pomocy działa na przyszłość i nie ma mocy wstecznej - skutek ewentualnego przyznania prawa pomocy zawsze następuje od dnia złożenia wniosku. Biorąc pod uwagę powyższe, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 w zw. z art. 198 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w pkt 1 sentencji. Zgodnie z art. 156 § 1 p.p.s.a. sąd może z urzędu sprostować w wyroku niedokładności, błędy pisarskie albo rachunkowe lub inne oczywiste omyłki. Jeżeli sprawa toczy się przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, Sąd ten może z urzędu sprostować wyrok pierwszej instancji (art. 156 § 3 p.p.s.a.). W myśl art. 167 p.p.s.a. powyższy przepis znajduje odpowiednio zastosowanie do zarządzeń przewodniczącego. W niniejszej sprawie w sentencji zaskarżonego zarządzenia Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi błędnie wskazał przedmiot decyzji będącej substratem zaskarżenia. W związku z powyższym zaistniała potrzeba sprostowania zaskarżonego zarządzenia we wskazanym zakresie, o czym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 156 § 3 w zw. z art. 167 w zw. z art. 193 p.p.s.a. orzekł, jak w pkt 2 sentencji.