III FZ 313/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jolanta Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 17 sierpnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia R. S. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 marca 2023 r. sygn. akt III SA/Wa 2167/22 w przedmiocie wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 30 czerwca 2022 r. nr 1401-IEW2.4121.12.2021.KZ w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich postanawia oddalić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 23 marca 2023 r. sygn. akt III SA/Wa 2167/22 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi R. S. (dalej jako: "Skarżący") na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 30 czerwca 2022 r., nr 1401-IEW2.4121.12.2021.KZ w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności prezesa zarządu wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób fizycznych za poszczególne miesiące 2016 r. Sąd pierwszej instancji przedstawił następujący stan faktyczny sprawy. W skardze na decyzję organu podatkowego o odpowiedzialności osób trzecich, Skarżący zawarł wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji na podstawie art. 61 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej P.p.s.a.) oraz wniosek o zwolnienie z opłaty sądowej, wskazując naruszenie części materialnej i procesowej ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (tj. Dz. U. z 2020 r. poz. 1325, dalej "O.p."). Skarżący zaakcentował to, że wpłacając kwotę zaległości byłby zmuszony do zaciągnięcia zobowiązań, co naruszyłoby jego "ważny interes podatnika". Przy czym jego odpowiedzialność ma charakter subsydiarny, zaś z uwagi na postawione w skardze zarzuty i ich trafność – pozbawienie majątku Skarżącego jawi się jako wyraz naruszenia "obowiązujących przepisów, zasad proceduralnych oraz narusza podstawowe konstytucyjne prawa." Sąd pierwszej instancji odmówił wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji, ponieważ uznał, że sygnalizowana przez Skarżącego argumentacja dotycząca wadliwości zaskarżonej decyzji nie może być skuteczna w postępowaniu o wstrzymanie wykonania, w którym oceniane jest istnienie przesłanek, określonych w art. 61 § 3 P.p.s.a. Skarżący nie wykazał spełnienia tych przesłanek. Nie wyjaśnił, dlaczego wykonanie zaskarżonej decyzji miałoby spowodować powstanie znacznej szkody lub doprowadzić do trudnych do odwrócenia skutków. Sąd pierwszej instancji zauważył, że przedmiotem zaskarżonej decyzji jest zobowiązanie pieniężne, które jest z istoty świadczeniem odwracalnym i w przypadku jego nienależnego uiszczenia podlega zwrotowi z odsetkami. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, a zatem należało je oddalić. Instytucja wstrzymania wykonania zaskarżonego aktu lub czynności przez sąd, będąca formą tymczasowej ochrony sądowej udzielanej stronie postępowania, stanowi wyjątek od zasady wyrażonej w art. 61 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którą wniesienie skargi nie wstrzymuje wykonania zaskarżonego aktu. Stosownie do art. 61 § 3 P.p.s.a., sąd może na wniosek Skarżącego wydać postanowienie o wstrzymaniu wykonania aktu lub czynności, o których mowa w § 1 cytowanego przepisu, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Katalog przesłanek warunkujących wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności jest zamknięty. Niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody nie musi mieć charakteru materialnego. Chodzi więc o taką szkodę, która nie będzie mogła być zrekompensowana wskutek zwrotu spełnionego i wyegzekwowanego świadczenia, jak również nie będzie możliwe przywrócenie rzeczy do pierwotnego stanu. Trudne do odwrócenia skutki, to takie prawne lub faktyczne skutki, które raz zaistniałe powodują istotną lub trwałą zmianę rzeczywistości, przy czym powrót do stanu poprzedniego może nastąpić tylko po dłuższym czasie lub przy stosunkowo dużym nakładzie sił i środków. W świetle powyższych uwag należy stwierdzić, że użyte przez ustawodawcę nieostre pojęcia – "znaczna szkoda lub trudne do odwrócenia skutki" - wymagają konkretyzacji w dokładnie i wszechstronnie przedstawionych okolicznościach, zobrazowanych przez zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy. Taka konkretyzacja jest obowiązkiem wnioskodawcy. Uzasadnienie wniosku powinno się więc odnosić do konkretnych okoliczności pozwalających wywieść, że wstrzymanie zaskarżonego aktu lub czynności jest zasadne w stosunku do wnioskodawcy. Twierdzenia powinny być poparte dokumentami źródłowymi, zwłaszcza dotyczącymi jego sytuacji finansowej oraz majątkowej. W sytuacji, gdy chodzi o akt administracyjny rodzący obowiązek zapłaty określonej sumy pieniężnej, a zatem rozporządzenia majątkiem wnioskodawcy, konieczne jest zobrazowanie okoliczności wskazujących na jego trudną sytuację materialną oraz wykazanie, że uszczuplenie majątku o kolejne sumy grozi wyrządzeniem znacznej szkody lub spowodowaniem skutków trudnych do odwrócenia. Decyzja o skorzystaniu z możliwości ubiegania się o udzielenie ochrony tymczasowej należy do strony postępowania. Z uwagi na powyższe, na wnioskodawcy ciąży obowiązek uprawdopodobnienia, iż jego wniosek zasługuje na uwzględnienie. Jak już wspomniano do pozytywnego rozpatrzenia wniosku, strona musi poprzeć go stosownymi argumentami i dokumentami na okoliczność spełnienia ustawowych przesłanek wstrzymania wykonania decyzji. Sąd musi bowiem dysponować wiarygodnie wykazanymi faktami, które pozwolą mu na zastosowanie przedmiotowej instytucji. Sąd uprawniony jest do uwzględnienia wniosku, jeżeli zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków. Wymienione wyżej przesłanki należy wiązać z sytuacją, która może powstać, gdy zaskarżony do sądu akt administracyjny zostanie wykonany, a następnie na skutek uwzględnienia skargi akt ten zostanie wzruszony. Analizując wniosek złożony przez Skarżącego w tej sprawie, należy zauważyć, że nie zawiera on uzasadnienia pozwalającego uznać, że zaistniały określone w art. 61 § 3 p.p.s.a. przesłanki wskazujące na zasadność wstrzymania wykonania zaskarżonej decyzji. W przedmiotowej sprawie wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji ograniczał się jedynie do wskazania, że przymusowe wyegzekwowanie od Skarżącego znacznej kwoty zmusi go do zaciągnięcia zobowiązań finansowych, gdyż nie posiada majątku ani środków majątkowych, które mógłby spieniężyć by spłacić powstałe zadłużenie. Odnosząc się natomiast do kwestii podniesionej przez Skarżącego w zażaleniu, zauważyć należy, że Skarżący nadal nie przedstawił dokumentów, które obrazowałyby jego sytuację w sposób wymagany przy rozpoznawaniu wniosków o wstrzymanie wykonania decyzji. Owszem, w aktach znajduje się wniosek o przyznanie prawa pomocy, do którego WSA się odniósł. Należy przy tym podkreślić, że przesłanki wstrzymania wykonania decyzji są inne niż te, na które ustawodawca wskazał w przepisach dotyczących prawa pomocy. Czym innym jest zdolność do poniesienia kosztów sądowych, czym innym podjęcie przez organ działań służących wykonaniu decyzji, szczególnie, że ustawową zasadą jest wykonywanie decyzji podatkowych niezależnie od zaskarżenia ich do sądu administracyjnego. To strona winna wykazać, iż przysługuje jej ochrona, o której mowa w art. 61 § 3 p.p.s.a., natomiast twierdzenia przedstawione przez Skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie dają pełnego obrazu jego sytuacji w świetle regulacji ww. przepisu. Nie wykazano, że uszczuplenie majątku o konkretne sumy grozi wyrządzeniem znacznej szkody lub spowodowaniem skutków trudnych do odwrócenia. Ocena w tym zakresie nie była możliwa ze względu na brak stosownych informacji przekazanych przez Skarżącego. Orzecznictwo sądów administracyjnych wielokrotnie wskazywało na to, że obowiązki te spoczywają po stronie wnioskodawcy, że sąd administracyjny nie wzywa w takiej sytuacji o przedstawienie dokumentacji. Brak dostatecznej wnikliwości w skonstruowaniu wniosku powoduje, iż wniosek nie mógł zostać uwzględniony. Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.