III FZ 27/24

Dnia 20 marca 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 20 marca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 12 grudnia 2023 r., sygn. akt I SA/Gd 207/23 odrzucające sprzeciw B. J. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 8 sierpnia 2023 r. o przyznaniu radcy prawnemu L.W. wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz zwrot wydatków w sprawie ze skargi B. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z dnia 18 sierpnia 2022 r., nr SKO.410.143.2022 w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2022 r. postanawia: 1) uchylić zaskarżone postanowienie, 2) odrzucić zażalenie.

1. Postanowieniem z 12.12.2023 r. o sygn. I SA/Gd 207/23 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił sprzeciw B. J. (dalej: skarżąca) na postanowienie tego Sądu z 8.08.2023 r. o przyznaniu radcy prawnemu L.W. wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz o zwrot wydatków w sprawie ze skargi skarżącej na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Słupsku z 18.08.2022 r., nr SKO.410.143.2022, wydaną w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2022 r. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 259 § 2 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm., dalej: p.p.s.a.). 2. Przebieg postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku. 2.1. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 10.05.2023 r. o sygn. I SPP/Gd 86/23 przyznano skarżącej prawo pomocy przez ustanowienie radcy prawnego. Okręgowa Izba Radców Prawnych w Gdańsku wyznaczyła pełnomocnikiem skarżącej z urzędu – radcę prawnego. Pismem z 3.07.2023 r. pełnomocnik wniósł o przyznanie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu oświadczając, że nie otrzymał wynagrodzenia z tytułu wykonywania czynności. Pełnomocnik złożył ponadto wniosek o zwrot poniesionych wydatków na korespondencję. Postanowieniem z 8.08.2023 r. WSA w Gdańsku przyznał radcy prawnemu wynagrodzenie za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy, obejmujące udział w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji. W punkcie 3 pisma z 21.11.2023 r., zatytułowanym jako "Skarga na naruszenie (...) praw do obrony i prawa do Sądu (...)", skarżąca sformułowała sprzeciw wobec przyznaniu pełnomocnikowi z urzędu honorariów. 2.2. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zakwalifikował punkt 3 pisma skarżącej jako sprzeciw i zastosował sankcję odrzucenia wobec wniesienia po terminie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że postanowienie z 8.08.2023 r. zostało doręczone ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi 28.08.2023 r., co oznaczało upływ ustawowego terminu do jego zaskarżenia z końcem 4.09.2023 r. 3. Stanowisko skarżącej w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. Skarżąca wniosła zażalenie na powyższe postanowienie, w którym domagała się jego uchylenia. W uzasadnieniu zażalenia wskazała, że w jej ocenie przyznanie przez WSA w Gdańsku wynagrodzenia dla pełnomocnika za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy, obejmujące udział w postępowaniu przed Sądem administracyjnym w pierwszej instancji jest niedopuszczalne, nieetyczne, nienależne. Skarżąca uważa, że pełnomocnik nie wykonywał czynności w sprawie. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 4.1. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie, przy czym wobec specyfiki środka odwoławczego w postaci zażalenia oraz postępowania, które inicjuje (wyłączone odpowiednie stosowanie w postępowaniu zażaleniowym regulacji art. 174 i 176 p.p.s.a.), w toku niniejszej kontroli nie obowiązywała zasada związania granicami środka odwoławczego wynikająca z art. 183 § 1 p.p.s.a. i Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając zażalenie skarżącej, nie był związany ani podstawami tego środka odwoławczego, ani zgłoszonymi tam zarzutami, co umożliwiało wydanie rozstrzygnięcia odpowiadającego prawu niezależnie od argumentacji podniesionej w piśmie. 4.2. Przede wszystkim WSA w Gdańsku błędnie zakwalifikował, że wniosek skarżącej zawarty w jej piśmie z 21.11.2023 r. jest sprzeciwem, a nie zażaleniem. W aktach sprawy znajduje się pismo skarżącej, nie będącej profesjonalistą, w którym w punkcie 3 następująco sformułowała swoje żądanie, chcąc zaskarżyć postanowienie WSA w Gdańsku z 8.08.2023 r. w przedmiocie przyznania radcy prawnemu wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy: "Wnoszę sprzeciw przeciwko przyznaniu honorarium". Naczelny Sąd Administracyjny zauważa, że postanowienie z 8.08.2023 r. przyznające radcy prawnemu wynagrodzenie za zastępstwo prawne wykonane na zasadzie prawa pomocy zostało wydane przez WSA w Gdańsku, a nie przez referendarza sądowego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, jako podstawę wydania postanowienia z 8.08.2023 r., wskazał art. 250 § 1 i 2 oraz art. 258 § 4 p.p.s.a. i § 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22.10.2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2018 r. poz. 265 ze zm.). W związku z powyższym środkiem zaskarżenia w takim wypadku jest zażalenie, a nie sprzeciw. Zgodnie z art. 259 § 1 p.p.s.a., od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8 p.p.s.a., strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Jednocześnie w myśl art. 258 § 4 p.p.s.a. czynności, o których mowa w § 2, może w szczególnie uzasadnionych przypadkach wykonywać sąd, którego rozstrzygnięcie podlega zaskarżeniu w drodze zażalenia. Naczelny Sąd Administracyjny dokonując analizy akt sprawy zauważa, że w toku postępowania wywołanego pismem skarżącej z 21.11.2023 r. nie wydano zarządzenia kwalifikującego wniesiony środek zaskarżenia jako zażalenie, brak było również wezwania skarżącej do sprecyzowania, czy jej intencją było zakwestionowanie orzeczenia tego Sądu z 8.08.2023 r. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzyskanie takiej informacji jednoznacznie pozwalałoby zdefiniować rodzaj pisma procesowego wniesionego w sprawie. Wobec braku poczynienia ww. czynności, kierując sprawę na posiedzenie niejawne celem rozpoznania, należało zakwalifikować pismo z 21.11.2023 r. w zakresie pkt 3 jako środek zaskarżenia właściwy substratowi zaskarżenia i w przypadku wypełnienia przesłanek warunkujących zastosowanie sankcji odrzucenia wydanie rozstrzygnięcia odrzucającego zażalenie, a nie sprzeciw, z przywołaniem w uzasadnieniu właściwych podstaw prawnych. Wychwycone uchybienia, w szczególności wobec przywołania nieadekwatnych przepisów znajdujących zastosowanie w sprawie, jednocześnie nie pozwalały tutejszemu Sądowi na potraktowanie wskazanych wadliwości jako oczywistych omyłek pisarskich, o których mowa w art. 156 § 1 p.p.s.a., co wymuszało wyeliminowanie z obrotu prawnego kwestionowanego orzeczenia i rozpoznanie sprawy co do istoty. 4.3. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko WSA w Gdańsku, o konieczności odrzucenia środka zaskarżenia wniesionego przez skarżącą nie tylko z przyczyn związanych z uchybieniem terminowi do wniesienia środka zaskarżenia (tożsamego tak w przypadku zażalenia, jak i sprzeciwu) lecz również wobec braku legitymacji do objęcia zaskarżeniem takiego rozstrzygnięcia. Należy podkreślić, że aktualne jest stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w postanowieniu tego Sądu z 8.01.2009 r., I OZ 946/08, jak również w postanowieniu WSA w Gdańsku z 1.02.2023 r., III SA/Gd 572/21, zgodnie z którym "w toku postępowania sądowego prowadzonego w sprawie o przyznanie prawa pomocy, prawo do zaskarżania zarządzeń i postanowień wydawanych w toku tegoż postępowania przysługuje jedynie tym osobom, których praw lub obowiązków dotyczą, czyli tym, którzy z wnioskiem o przyznanie tego prawa wystąpili". Postępowanie dotyczące wniosku o przyznanie prawa pomocy w toku postępowania sądowoadministracyjnego ma charakter incydentalny, w związku z tym "stronami" takiego wpadkowego postępowania nie są strony postępowania "głównego", gdyż nie mają w nim interesu prawnego. Stroną w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy jest osoba ubiegająca się o przyznanie jej takiego prawa. Powyższe wywody dotyczące pojęcia "strony" w postępowaniu w sprawie o przyznanie prawa pomocy dotyczą także sytuacji, w której przyznano pełnomocnikowi z urzędu, na jego wniosek, wynagrodzenie za nieopłaconą pomoc prawną. Sprawa o ustalenie i przyznanie wynagrodzenia pełnomocnikowi z urzędu w ramach przyznanego prawa pomocy jest zatem sprawą pomiędzy tymże pełnomocnikiem a Sądem, który przyznaje należne wynagrodzenie ze Skarbu Państwa. W przywołanym postanowieniu wskazano, że "Tylko zatem konkretny pełnomocnik, niezadowolony z przyznanego mu postanowieniem wynagrodzenia, może składać sprzeciw od postanowienia referendarza w tym przedmiocie, a w dalszej kolejności zażalenie na postanowienie sądu wojewódzkiego utrzymujące w mocy postanowienie referendarza. Takie środki odwoławcze nie przysługują natomiast skarżącemu, na rzecz którego działał profesjonalny pełnomocnik". Odnosi się to także do sytuacji, gdy postanowienie takie zostało wydane przez sąd. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy wskazać należy, że z wnioskiem o przyznanie wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną wystąpił radca prawny i w wyniku rozpoznania tego wniosku WSA w Gdańsku postanowieniem z 8.08.2023 r. przyznał od Skarbu Państwa na jego rzecz wynagrodzenie tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. W związku z tym "stroną" w tym postępowaniu był tenże radca prawny, a sprawa toczyła się pomiędzy nim a Sądem. W konsekwencji, skoro z wnioskiem o przyznanie wynagrodzenia za nieopłaconą pomoc prawną wystąpił radca prawny i w wyniku tego wniosku wydane zostało przez WSA w Gdańsku postanowienie, które zostało prawidłowo doręczone temu pełnomocnikowi, to wniesienie zażalenia (wadliwie zakwalifikowanego jako sprzeciw) od tego postanowienia przez skarżącą, było niedopuszczalne, co wymuszało odrzucenie środka zaskarżenia zawartego w punkcie 3 pisma z 21.11.2023 r. Podnoszone przez skarżącą okoliczności nierzetelnego wywiązywania się jej pełnomocnika z powierzonych mu obowiązków nie mają znaczenia dla rozpatrywanego obecnie zażalenia na postanowienie Sądu pierwszej instancji. Jak wyżej wspomniano, skarżąca nie jest w postępowaniu z wniosku pełnomocnika z urzędu o przyznanie wynagrodzenia stroną i nie miała legitymacji skargowej do wniesienia zażalenia na postanowienie WSA w Gdańsku z 8.08.2023 r. 4.4. Mając na uwadze powyższe stanowisko Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że skoro skarżąca nie była "stroną" postępowania z wniosku pełnomocnika z urzędu o przyznanie wynagrodzenia, wniesione przez nią zażalenie (błędnie zakwalifikowane jako sprzeciw) podlegało odrzuceniu. Uwzględniając powyższe okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 188 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie i odrzucił zażalenie. Zważywszy na okoliczność, że zaskarżonym postanowieniem zastosowano prawidłową sankcję odrzucenia środka zaskarżenia wniesionego przez skarżącą, tutejszy Sąd uznał, iż nie był ograniczony zakazem reformationis in peius i nie zachodziła konieczność przekazania sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Gdańsku. Sędzia NSA Stanisław Bogucki