III FZ 225/22

Dnia 9 czerwca 2022 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 9 czerwca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 25 lutego 2022 r., sygn. akt I SA/Sz 874/21 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 27 sierpnia 2021 r., nr [...] w przedmiocie ulgi płatniczej postanawia oddalić zażalenie.

1. Postanowieniem z 25.02.2022 r. o sygn. I SA/Sz 874/21 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił skargę M. M. (dalej: skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z 27.08.2021 r., nr [...], wydaną w przedmiocie ulgi płatniczej. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej: p.p.s.a.). 2. Przebieg postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Szczecinie. 2.1. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z 2.11.2021 r. wezwano pełnomocnika strony skarżącej do usunięcia braków formalnych skargi przez złożenie pełnomocnictwa lub jego uwierzytelnionego odpisu do działania w imieniu skarżącej przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi, w terminie 7 dni, pod rygorem odrzucenia skargi. Wezwanie doręczono pełnomocnikowi skarżącej w 23.11.2021 r. W wykonaniu zarządzenia Sądu pełnomocnik skarżącej, w piśmie przewodnim z 29.11.2021 r. wskazał m.in., że przedkłada uwierzytelnione pełnomocnictwo do działania w sprawie (dokument ten był złożony w urzędzie skarbowym). W załączonym do pisma odpisie pełnomocnictwa wskazano, że skarżąca upoważniła adwokata do reprezentowania jej w postępowaniu egzekucyjnym wszczętym w sprawie dotyczącej kary pieniężnej nałożonej na skarżącą decyzją Naczelnika Izby Celno-Skarbowej w S., w szczególności do wystąpienia w imieniu skarżącej o ulgę w spłacie tej kary. 2.2. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucając skargę stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie do wniesionej skargi (podpisanej przez pełnomocnika) nie zostało załączone pełnomocnictwo. W wyznaczonym terminie pełnomocnik nadesłał odpis dokumentu, którego treść wskazuje, że został umocowany do działania w imieniu skarżącej jedynie w postępowaniu administracyjnym (egzekucyjnym). Zdaniem WSA w Szczecinie, profesjonalny pełnomocnik nie uczynił zadość wezwaniu i nie uzupełnił braku formalnego skargi polegającego na złożeniu pełnomocnictwa procesowego uprawniającego do działania w imieniu skarżącej przed wojewódzkim sądem administracyjnym lub przed sądami administracyjnymi. Dodał, że postępowanie przed organami administracji i przed sądami administracyjnymi stanowią dwa różne, autonomiczne postępowania, uregulowane w odrębnych przepisach prawa. Okoliczność, że pełnomocnictwo obejmowało upoważnienie do reprezentowania strony w toku postępowania egzekucyjnego, nie zwalniała pełnomocnika z obowiązku dołączenia stosownego pełnomocnictwa na etapie postępowania sądowoadministracyjnego. W konsekwencji Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skoro we wskazanym terminie pełnomocnik skarżącej nie uzupełnił wskazanego braku formalnego skargi przez przedstawienie pełnomocnictwa (lub jego wierzytelnego odpisu) do reprezentowania skarżącej w postępowaniu przed sądem administracyjnym, skargę należało odrzucić. Brak wykazania właściwego umocowania jest brakiem formalnym skargi i nieuzupełnienie tego braku stanowi podstawę do jej odrzucenia. 3. Stanowisko skarżącej w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym. 3.1. Skarżąca zaskarżyła opisane powyżej postanowienie i wniosła o jego uchylenie w całości i nadanie biegu sprawie. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie: 1. art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. przez jego niewłaściwe zastosowanie, gdyż pełnomocnik skarżącej uzupełnił w terminie braki formalne skargi, w tym przedłożył potwierdzoną za zgodność kopię pełnomocnictwa od skarżącej, zatem nie zaszła okoliczność wskazana w art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. uzasadniająca odrzucenie skargi. Okoliczność, że WSA w Szczecinie nie uznał przedłożonego pełnomocnictwa za wystarczające czy prawidłowe dotyczy oceny zakresu pełnomocnictwa zatem mowa może być jedynie o art. 40 p.p.s.a., nie zaś art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Do tego ocena dokonana przez ten Sąd jest błędna ponieważ brak jest w przepisach ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi wymogu dosłownego wskazania w treści pełnomocnictwa, że dotyczy ono występowania przed sądami administracyjnymi, czy też konkretnym sądem administracyjnym; 2. art. 36 pkt 1 w zw. z art. 39 p.p.s.a. polegające na pominięciu, że pełnomocnictwo złożone do akt sprawy na etapie postępowania administracyjnego jest pełnomocnictwem uprawniającym pełnomocnika do działania w imieniu skarżącego przed WSA w Szczecinie; 3. art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z 2.04.1997 r. (Dz.U. Nr 78 poz. 483 ze zm., dalej: Konstytucja RP) z powodu uznania treści pełnomocnictwa za niewystarczającą. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 4.1. Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw, dlatego podlega oddaleniu. Do pełnomocnictwa w postępowaniu przed sądami administracyjnymi mają natomiast przepisy od art. 34 do art. 44 p.p.s.a., a szczególności art. 37 § 1 w związku z art. 46 § 3 p.p.s.a. Na pełnomocniku strony spoczywa obowiązek przedłożenia pełnomocnictwa w postępowaniu sądowym niezależnie od tego czy pełnomocnictwo zostało już przedłożone w postępowaniu administracyjnym (art. 46 § 3 p.p.s.a.). Niezłożenie pełnomocnictwa stanowi brak formalny w sytuacji, kiedy pismo strony wnosi pełnomocnik. Zgodnie zaś z art. 49 § 1 p.p.s.a., jeżeli pismo strony nie może otrzymać prawidłowego biegu wskutek niezachowania warunków formalnych, przewodniczący wzywa stronę o jego uzupełnienie lub poprawienie w terminie siedmiu dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania, chyba że ustawa stanowi inaczej. Natomiast nieusunięcie braków formalnych w wyznaczonym terminie rodzi określone skutki prawne. W przypadku skargi rodzaj rygoru prawodawca określił w art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd taką skargę odrzuca. Artykuł 37 § 1 p.p.s.a. stanowi, że pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa [...]. Przepis ten nakłada obowiązek dołączenia pełnomocnictwa do akt sprawy, jest to rygor dołączenia pełnomocnictwa do akt sprawy sądowoadministracyjnej, prowadzonej przez sąd administracyjny, a nie do akt administracyjnych, prowadzonych przez organ administracji. Od obowiązku tego nie zwalnia wcześniejsze złożenie pełnomocnictwa w postępowaniu administracyjnym, jak również nie zwalnia złożenie pełnomocnictwa lub jego odpisu do reprezentowania skarżącej w postępowaniu egzekucyjnym, ponieważ postępowanie przed sądem administracyjnym nie jest postępowaniem egzekucyjnym. Dlatego Naczelny Sąd Administracyjny zgadza się z poglądami wyrażonymi w orzecznictwie, że nawet ujawnienie stosownego pełnomocnictwa w aktach administracyjnych nie zwalnia pełnomocnika występującego w sprawie sądowoadministracyjnej od obowiązku dołączania do akt sprawy pełnomocnictwa do działania przed sądem administracyjnym. Zasadnie WSA w Szczecinie przyjął, że pomimo prawidłowo doręczonego wezwania, w którym wyraźnie określono, jak ma być sformułowane pełnomocnictwo i jaki jest skutek nieusunięcia tego braku formalnego skargi, profesjonalny pełnomocnik nie uzupełnił braków formalnych skargi, bowiem nadesłane pełnomocnictwo nie zawierało takiego umocowania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, załączone do akt sprawy pełnomocnictwo udzielone adwokatowi przez skarżącą nie upoważniało tej adwokat do występowania przed sądem administracyjnym, ponieważ w wprost w nim podano, że upoważnia wskazaną w pełnomocnictwie adwokat do reprezentowania skarżącej w postępowaniu egzekucyjnym wszczętym w sprawie dotyczącej kary pieniężnej nałożonej na skarżącą decyzją Naczelnika Izby Celno-Skarbowej w S., w szczególności do występowania w jej imieniu o ulgę w spłacie tej kary (k. 34 akt). Naczelny Sąd Administracyjny zwraca uwagę, że zgodnie z zasadą wolnego wyboru działania przed sądem administracyjnym (art. 34 p.p.s.a.), to do strony postępowania należy decyzja odnośnie tego, czy przed sądem administracyjnym będzie występowała osobiście, czy też będzie reprezentowana przez fachowego pełnomocnika procesowego. Sąd administracyjny o ustanowieniu pełnomocnika powinien zostać poinformowany przez stronę w pierwszym piśmie przesyłanym do sądu, w odpowiedzi na korespondencję sądu albo podczas posiedzenia sądu. Jak wyżej wskazano, skoro w pełnomocnictwie podano, że skarżąca upoważnia adwokat jedynie do reprezentowania skarżącej w postępowaniu egzekucyjnym, to nie jest to pełnomocnictwo, na podstawie którego może ona reprezentować swoją mandantkę w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Podkreślić należy, że działanie polegające na złożeniu niewłaściwego pełnomocnictwa, niezależnie od jego przyczyn, nie stanowi uzupełnienia braków formalnych skargi i uzasadnia jej odrzucenie w oparciu o przesłankę sformułowaną w art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Rygor odrzucenia skargi był prawidłowo wskazany przez Sąd pierwszej instancji w wezwaniu do uzupełnienia braków formalnych skargi (k. 25 akt). Wobec powyższego WSA w Szczecinie był zobligowany odrzucić skargę, której braków nie uzupełniono, i tak też na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 i § 3 p.p.s.a. zasadnie uczynił. 4.2. Argumentacja zażalenia dotycząca naruszenia art. 45 Konstytucji RP jest na gruncie tej sprawy chybiona, gdyż skarżąca miała zagwarantowany udział w postępowaniu sądowym pod warunkiem dopełnienia warunków skutecznego złożenia skargi, tj. prawidłowego uzupełnienia braków formalnych, przewidzianego w ustawie - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Podkreślić należy, że prawo do sądu nie jest nieograniczone. W wyroku z 10.05.2000 r., sygn. K 21/99 (OTK 2000/4/109), Trybunał Konstytucyjny wskazał pewne ograniczenia prawa do sądu, które nie jest prawem absolutnym i bezwzględnym. Już sam kształt postępowania przed sądem stwarza pewne ograniczenia. Do ograniczeń tych można zaliczyć m.in.: terminy procesowe i materialne, opłaty, zasady inicjowania postępowania, rygory postępowania dowodowego. Są one niezbędne ze względu na pozostałe wartości państwa prawnego, jak np. zaufanie do prawa czy bezpieczeństwo prawne. Te ograniczenia formalne postępowania zakreślają wyraźne granice realizacji prawa do sądu. Ogół zasad postępowania stanowi pewien model. Jest on istotny przy badaniu, czy w danej sprawie prawo do sądu nie jest nadmiernie ograniczane. Uzasadnieniem wprowadzania ograniczeń wspomnianego prawa są nie tylko wymogi formalne procedury, lecz także zbiór przesłanek zawartych w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Nie można wiązać ograniczenia prawa do sądu z obowiązkiem wypełnienia przez stronę czy też jej pełnomocnika obowiązków nałożonych przez sąd zgodnie z obowiązującą procedurą. Nie stanowi to o pozbawieniu strony prawa do sądu. 4.3. Mając na uwadze powyżej przedstawioną argumentację, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji. Sędzia NSA Stanisław Bogucki