III FZ 217/26

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Stachurski po rozpoznaniu w dniu 15 kwietnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. Płaczek na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 marca 2026 r., sygn. akt I SA/Gl 786/25 w przedmiocie opłaty kancelaryjnej w sprawie ze skargi K. Pł. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 21 maja 2025 r., nr 2401-IEE.7192.177.2025.2.MD UNP: 2401-25-134386 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych p o s t a n a w i a: oddalić zażalenie.

Zarządzeniem z 5 marca 2026 r., I SA/Gl 786/25, Przewodniczący Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, działając na podstawie art. 234 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, z późn. zm., dalej: ,,p.p.s.a."), wezwał K. P. (dalej: ,,Skarżąca") do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, wydanego w sprawie ze skargi Skarżącej na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 21 maja 2025 r., nr 2401-IEE.7192.177.2025.2.MD UNP: 2401-25-134386, wydane w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych. Jako podstawę prawną zarządzenia wskazano § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 czerwca 2019 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 1090). Pismem z 18 marca 2026 r., Skarżąca wniosła zażalenie, w którym wskazała na następujące zarzuty: "1. Opłata ogranicza dostęp do prawa od sądu a. Uzasadnienie wyroku stanowi niezbędną część aktu orzeczenia, ponieważ pozwala stronie zrozumieć podstawy rozstrzygnięcia i skutecznie skorzystać ze środków zaskarżenia. b. Opłata nie może być instrumentem ograniczającym prawo do skutecznego środka odwoławczego (art. 45 Konstytucji). 2. Niepodzielność wyroku i uzasadnienia a. Wyrok nie może istnieć bez ujawnienia podstawy prawnej, na której sąd oparł swoje rozstrzygnięcie. b. Uzasadnienie jest integralną częścią samego aktu orzekania i nie może być traktowane jako odrębna "czynność kancelaryjna" obciążona opłatą. 3. Systemowa niespójność i nierówność stron a. Art. 234 § 2 wprowadza opłatę za uzasadnienie na wniosek strony, podczas gdy § 3 przewiduje możliwość sporządzenia uzasadnienia z urzędu dla wybranych przypadków. b. W praktyce tworzy to nierówne traktowanie stron, co jest sprzeczne z zasadą równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji). c. Tym samym ustawodawca wprowadza pośrednie ograniczenie konstytucyjnego prawa do sądu. 4. Sprzeczność w traktowaniu czynności analogicznych Odpis wyroku jest czynnością analogiczną do sporządzenia uzasadnienia, ponieważ również polega na sporządzeniu i wydaniu kopii aktu orzeczenia dla strony. Jednak odpis wyroku nie jest obciążony żadną dodatkową opłatą i jest dostarczany stronie z urzędu. Tym samym ustawodawca wprowadza nierówność: jedną integralną część orzeczenia (uzasadnienie) traktuje jako odpłatną "czynność kancelaryjną", a inną (odpis wyroku) - nieodpłatną, mimo że ich charakter formalno-procesowy jest praktycznie identyczny. W konsekwencji: system jest niespójny, arbitralny i ogranicza prawo strony do pełnego zrozumienia rozstrzygnięcia oraz skutecznego zaskarżenia wyroku. 5. Niepodzielność wyroku i uzasadnienia w stosunku do strony a. Czynnościami kancelaryjnymi są wyłącznie działania techniczne związane z istniejącymi już orzeczeniami, np. sporządzanie odpisów dla strony, która już posiada orzeczenie, lub których kopie zostały zagubione. b. Natomiast sam wyrok wraz z uzasadnieniem, w tym motywy, którymi kierował się sąd, musi być dostępny stronie od razu i w całości, bez żadnych dodatkowych warunków, wniosków czy opłat. c. Sztuczne rozdzielanie wyroku i uzasadnienia oraz traktowanie uzasadnienia jako czynności kancelaryjnej jest nadużyciem pojęcia technicznego opisu czynności, związanych z archiwizacją czynności sądów i w konsekwencji narusza konstytucyjne prawo strony do pełnej informacji o podstawach rozstrzygnięcia i skutecznego korzystania z prawa do sądu." W oparciu o powyższe zarzuty Skarżąca wniosła o cyt. "zawieszenie skutków wezwania do wniesienia opłaty do czasu rozstrzygnięcia kwestii konstytucyjnej". Ponadto Skarżąca wniosła o zobowiązanie składu ,,odwoławczego WSA" do skierowania pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego w zakresie zgodności art. 234 § 2 p.p.s.a. z art. 32 i 45 Konstytucji RP, w szczególności: nierówności w traktowaniu stron; ograniczenia dostępu do skutecznego środka odwoławczego, nielogicznej klasyfikacji uzasadnienia jako czynności kancelaryjnej. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 214 § 1 p.p.s.a. jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki. Stosownie do treści art. 141 § 2 p.p.s.a. w sprawach, w których skargę oddalono, uzasadnienie wyroku sporządza się na wniosek strony zgłoszony w terminie siedmiu dni od dnia ogłoszenia wyroku albo doręczenia odpisu sentencji wyroku. W świetle art. 234 § 1 i § 2 p.p.s.a., za odpis wyroku z uzasadnieniem, przy zgłoszeniu wniosku o sporządzenie uzasadnienia, pobiera się opłatę kancelaryjną. Nie pobiera się opłaty kancelaryjnej jedynie za odpis orzeczenia z uzasadnieniem, podlegający doręczeniu z urzędu (art. 234 § 3 p.p.s.a.). Wyjątek ten nie dotyczy jednak rozpoznawanej sprawy, gdyż wyrok sądu pierwszej instancji, oddalający skargę strony, należy do kategorii orzeczeń wymienionych w art. 141 § 2 p.p.s.a. Natomiast wysokość należnej opłaty precyzuje rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 3 czerwca 2019 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych. W myśl § 2 tego rozporządzenia, opłatę kancelaryjną za odpis orzeczenia z uzasadnieniem doręczony na skutek wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia, zgłoszonego w terminie siedmiu dni od ogłoszenia orzeczenia albo doręczenia odpisu sentencji orzeczenia, pobiera się w kwocie 100 zł. W tej sprawie Skarżąca zwróciła się do sądu pierwszej instancji o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 29 stycznia 2026 r., I SA/Gl 786/25, wydanego przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, którym – jak już wspomniano - oddalono skargę Skarżącej. Skarżącej nie zostało przyznane prawo pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (w tym wspomnianej opłaty kancelaryjnej). Zatem, skoro skargę oddalono, a Skarżąca wniosła o sporządzenie uzasadnienia wyroku i doręczenie odpisu tego wyroku z uzasadnieniem, to zasadnie Przewodniczący Wydziału I WSA w Gliwicach wezwał Skarżącą do uiszczenia opłaty kancelaryjnej w kwocie 100 zł. Tylko bowiem w przypadku, gdy odpis orzeczenia z uzasadnieniem podlega doręczeniu z urzędu nie pobiera się opłaty kancelaryjnej. Zatem czynności podjęte w tej sprawie przez przewodniczącego wydziału sądu pierwszej instancji były prawidłowe. Prawidłowości zaskarżonego zarządzenia nie podważają argumenty Skarżącej co do ograniczenia prawa do skutecznego środka odwoławczego (art. 45 Konstytucji), jak też naruszenia zasadności równości wobec prawa (art. 32 Konstytucji), czy też ogólne niezadowolenie Skarżącej ze sposobu funkcjonowania sądów. Obowiązek dokonania opłaty sądowej jaką jest opłata kancelaryjna nie jest sprzeczny z prawem do sądu określonym w art. 45 Konstytucji, bowiem konieczność ponoszenia opłat przez stronę związanych z prowadzonym postępowaniem sądowym nie ogranicza tego prawa. Uiszczenie opłaty kancelaryjnej za sporządzenie i doręczenie na wniosek strony odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem jest obligatoryjne. Od uiszczenia tej opłaty ustawodawca nie uzależnia jednak doręczenia stronie odpisu orzeczenia wraz z uzasadnieniem, a przez to nie ogranicza też prawa do wniesienia środka zaskarżenia, będącego elementem prawa do sądu. Z tych samych powodów bezzasadny jest zarzut zażalenia dotyczący naruszenia ,,konstytucyjnego prawa strony do pełnej informacji o podstawach rozstrzygnięcia skutecznego korzystania z prawa do sądu". Bezzasadny jest również zarzut dotyczący naruszenia konstytucyjnej zasady równości wobec prawa. Ta wynikająca z art. 32 Konstytucji zasada oznacza, że podmioty o tym samym statusie prawnym, mogą w tej samej sytuacji faktycznej i prawnej, oczekiwać takiego samego rozstrzygnięcia w procesie stosowania prawa. Z powyższych względów, zażalenie na zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia opłaty kancelaryjnej należało uznać za niezasadne, zaś samo zarządzenie za zgodne z prawem. Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do skierowania pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego na podstawie art. 193 Konstytucji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego konstrukcja art. 234 § 2 p.p.s.a nie powoduje wątpliwości co do zgodności tego przepisu z art. 32 i art. 45 Konstytucji, albowiem powyższe regulacje zawarte w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie ograniczają zagwarantowanego mocą Konstytucji prawa do sądu. Mając powyższe na uwadze, stosownie do treści art. 184 w zw. z 197 § 1 i 2 p.p.s.a. w zw. z art. 198 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.