III FZ 171/23

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jolanta Sokołowska po rozpoznaniu w dniu 11 lipca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 23 stycznia 2023 r. sygn. akt I SPP/Gl 314/22 odrzucające sprzeciw od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 10 listopada 2022 r. odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. J. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 4 kwietnia 2022 r. nr 2401-IEW2.4261.4.2022.2 UNP: 2401-22-079145 w przedmiocie ulgi płatniczej postanawia: odrzucić zażalenie.

Postanowieniem z dnia 10 listopada 2022 r. sygn. akt I SPP/Gl 314/22 starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 660/22 ze skargi M. J. (dalej: skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 4 kwietnia 2022 r., nr 2401-IEW2.4261.4.2022.2. Postanowieniem z dnia 23 stycznia 2023 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, sygn. akt I SPP/Gl 314/22 odrzucił sprzeciw skarżącego od postanowienia starszego referendarza sądowego z dnia 10 listopada 2022 r. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienie oraz skierowanie postępowania do ponownego rozpoznania lub o zmianę zaskarżonego postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie, jako niedopuszczalne, podlega odrzuceniu. Przystępując do rozpoznania niniejszej sprawy, zaznaczyć należy, że jej przedmiotem było przyznanie skarżącemu prawa pomocy, z tym zastrzeżeniem, że merytoryczne orzeczenie w tej sprawie wydał referendarz sądowy (postanowienie z dnia 10 listopada 2022 r., I SPP/Gl 314/22); zarządzenie to uprawomocniło się na skutek odrzucenia przez wojewódzki sąd administracyjny sprzeciwu skarżącego (postanowienie z dnia 23 stycznia 2023 r., SPP/Gl 314/22). Od tego ostatniego orzeczenia skarżący wywiódł zażalenie, które w pierwszej kolejności poddać należy kontroli wstępnej, co oznacza sprawdzenie przez sąd dopuszczalności zażalenia w niniejszej sprawie. Rozstrzygnięcie tej kwestii wymaga z kolei ustalenia, czy NSA posiada w ogóle kognicję do merytorycznego rozpoznawania zażaleń na postanowienia sądu odrzucające sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego wydany w sprawach z zakresu prawa pomocy. Zgodnie z treścią 259 § 1 P.p.s.a. od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, strona albo adwokat, radca prawny, doradca podatkowy lub rzecznik patentowy mogą wnieść do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego sprzeciw w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia zarządzenia lub postanowienia. Sprzeciw wniesiony przez adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego wymaga uzasadnienia. W myśl § 2 sprzeciw wniesiony po terminie oraz sprzeciw, którego braki formalne nie zostały uzupełnione, a także sprzeciw wniesiony przez adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego, niezawierający uzasadnienia, sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie zaś § 3 P.p.s.a. tego przepisu jeżeli nie wniesiono sprzeciwu albo wniesiony sprzeciw został prawomocnie odrzucony, zarządzenia i postanowienia, o których mowa w § 1, mają skutki prawomocnego orzeczenia sądu. Zarządzenie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy jest traktowane przez ustawodawcę jako równorzędne orzeczeniu wydanemu przez sąd pierwszej instancji. Z kolei, wojewódzki sąd administracyjny, który rozpoznaje sprzeciw z zakresu prawa pomocy działa w charakterze instancji odwoławczej. Dotyczy to również kontroli wstępnej sprzeciwu na poziomie formalnym, co prowadzi do wniosku, że postanowienie wojewódzkiego sądu administracyjnego odrzucające sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego w przedmiocie prawa pomocy jest prawomocne i nie przysługuje na nie zażalenie. Należy bowiem zauważyć, że zarówno w art. 194 § 1 P.p.s.a., jak i żadnym innym przepisie tej ustawy, ustawodawca nie zawarł podstawy prawnej do wniesienia zażalenia na postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego wydanego w przypadku odrzucenia sprzeciwu na podstawie art. 259 § 2 P.p.s.a. Konsekwencją proceduralną tych ustaleń jest to, że ewentualne zaskarżenie zażaleniem postanowienia wojewódzkiego sądu administracyjnego odrzucającego sprzeciw skutkować powinno odrzuceniem zażalenia z uwagi na niedopuszczalność tego środka zaskarżenia. Z tego względu, skoro w rozpoznawanej sprawie skarżącemu nie przysługiwało uprawnienie do zaskarżenia postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Naczelny Sąd Administracyjny zażalenie skarżącego odrzucił. Na marginesie należy zauważyć, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, doręczając skarżącemu postanowienie z dnia 23 stycznia 2023 r., prawidłowo pouczył stronę, że orzeczenie to nie może zostać zaskarżone zażaleniem. Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 180 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.