III FZ 161/24

Dnia 25 kwietnia 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. D. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 6 lutego 2024 r., sygn. akt I SA/Gl 42/23 w przedmiocie odrzucenia wniosku o przywrócenie terminu do usunięcia braku formalnego skargi w sprawie ze skargi M. D. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 28 października 2022 r., nr 2401-IEW2.711.1.2022.30 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania.

Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (dalej: "WSA") z 6 lutego 2024 r., sygn. akt III SA/Gl 42/23, w sprawie ze skargi M. D. (dalej: "Skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: "Organ", "Dyrektor") z 28 października 2022 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, WSA odrzucił wniosek Skarżącego o przywrócenie terminu do usunięcia braku formalnego skargi. Wymienione postanowienie, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl). Jak wyjaśnił WSA, wniosek Skarżącego o przywrócenie terminu do usunięcia braku formalnego skargi, został złożony po upływie przepisanego terminu 7 dni od daty ustania przyczyny uzasadniającej uchybienie terminowi. Z tego też względu WSA stwierdził, że w rozpatrywanej sprawie nie można było rozstrzygnąć merytorycznie wniosku Skarżącego, który pomimo odbioru w dniu 7 sierpnia 2023 r. postanowienia z 27 lipca 2023 r., nie złożył stosownego wniosku wraz z usunięciem braku formalnego skargi do dnia 14 sierpnia 2023 r. Tym samym wniosek z 16 sierpnia 2023 r. należało ocenić jako spóźniony i w konsekwencji – nieskuteczny. Skarżący zażaleniem z 2 marca 2024 r. zaskarżył w całości postanowienie WSA z dnia 6 lutego 2024 r., sygn. akt III SA/Gl 42/23, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 86 § 1 ustawy z dnia z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") w zw. z art. 144 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. – Prawo upadłościowe (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 1520 ze zm.; dalej: "u.p.") w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy przez ich niewłaściwe zastosowanie, albowiem strona nie uchybiła terminowi do uzupełnienia braków formalnych skargi ze swojej winy, gdyż w tej sprawie Skarżącego powinien reprezentować Syndyk masy upadłości i tylko on mógł skutecznie reprezentować Skarżącego na tym etapie postępowania, co WSA przeoczył w ramach prowadzonej sprawy. Wobec powyższego w zażaleniu wywiedzionym od tego orzeczenia, Skarżący wniósł o jego uchylenie w całości. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 85 p.p.s.a. czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Jednakże w świetle art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Ponadto z art. 86 § 2 p.p.s.a. wynika, iż warunkiem przywrócenia terminu jest spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony w zakresie postępowania sądowego. Artykuł 87 § 1 i 2 p.p.s.a. stanowi natomiast, że pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Wymaga podkreślenia, że warunkiem dopuszczalności przywrócenia uchybionego terminu jest uprawdopodobnienie przez stronę, że mimo całej staranności nie mogła dokonać czynności w terminie, to znaczy, że zachodziły przeszkody od niej niezależne. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być przy tym oceniany przy uwzględnieniu wszelkich okoliczności konkretnej sprawy. Zasadnicza kwestia w przedstawionym stanie faktycznym dotyczy zbadania, czy po stronie Skarżącego istniał obowiązek złożenia stosownego wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia skargi na postanowienie Dyrektora, czy też obowiązek ten winien ponosić inny podmiot, tj. Syndyk masy upadłości, na mocy stosownych uprawnień wynikających z mocy przepisów postępowania upadłościowego. Skarżący nie kwestionował bowiem faktu uchybienia terminowi do usunięcia braku formalnego skargi. W pierwszej kolejności należy wskazać, że przepisy regulujące postępowanie upadłościowe wobec osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej zamieszczone zostały w tytule V u.p. Jak stanowi art. 4912 ust. 1 u.p. w postępowaniu tym odpowiednie zastosowanie znajduje w szczególności art. 144 ust. 1 i 2 u.p., zgodnie z którym po ogłoszeniu upadłości postępowania sądowe, administracyjne lub sądowoadministracyjne dotyczące masy upadłości mogą być wszczęte i prowadzone wyłącznie przez syndyka albo przeciwko niemu, postępowania te syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w imieniu własnym. Prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego w R., sygn. akt (...) z dnia 29 grudnia 2022 r. ogłoszono upadłość Skarżącego i wyznaczono Syndyka masy upadłości. Postępowanie administracyjne dotyczyło masy upadłości w rozumieniu art. 61 p.u., albowiem wydane decyzje zobowiązują upadłego do uiszczenia zaległych zobowiązań podatkowych. Z tego powodu wymienione postępowania, w tym postępowanie sądowoadministracyjne, powinno być prowadzone z udziałem syndyka, który jest jego stroną. Wskazać należy, że jak słusznie podnosi Skarżący, ogłoszenie upadłości wywołuje skutek procesowy w postaci utraty legitymacji procesowej upadłego w odniesieniu do postępowań dotyczących masy upadłości. Reguła ta dotyczy zarówno postępowań wszczętych przed ogłoszeniem upadłości, jak i postępowań wszczętych po ogłoszeniu upadłości. Upadły pozostaje stroną tych postępowań w znaczeniu materialnoprawnym, stroną w znaczeniu formalnym (procesowym) jest zaś syndyk (zob. D. Chrapoński [w:] Prawo upadłościowe. Komentarz, wyd. II, red. A. J. Witosz, Warszawa 2021, art. 144). W analizowanej sytuacji mamy zatem do czynienia z wadliwością postępowania wynikającą z braku wezwania do udziału w sprawie Syndyka, jako podmiotu legitymowanego do występowania w procesie, które to uprawnienie wynika wprost z przepisów prawa. To Syndykowi winien WSA doręczać wszelką korespondencję, w tym wezwania do uzupełnienia dostrzeżonych braków formalnych, po uprzednim wezwaniu Syndyka do udziału w sprawie. Podkreślić przy tym należy, że na skutek informacji powziętej od Skarżącego, WSA posiadał stosowną wiedzę i podjął działania mające na celu ich zweryfikowanie, o czym świadczy dokumentacja zgromadzona w aktach sprawy. Powyższej konstatacji nie zmienia okoliczność wynikająca z treści załączonego do akt sprawy prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w R., sygn. akt (...) z dnia 11 października 2023 r., stwierdzającego, że postępowanie upadłościowe prowadzone w stosunku do Skarżącego, zostało umorzone. W okresie bowiem od uprawomocnienia się postanowienia z dnia 29 grudnia 2022 r. do 27 października 2023 r. Syndyk posiadał legitymację procesową upadłego (tu: Skarżącego) w odniesieniu do postępowań dotyczących masy upadłości. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.